Wpływ jakości wody kranowej na zaburzenia odporności
- Szczegóły
Woda jest niezbędnym zasobem dla zdrowia publicznego, środowiska, produkcji energii, rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego. Mimo swojej ważności, nie jest zasobem nieskończonym i wymaga ochrony przed zanieczyszczeniem oraz nadmierną eksploatacją. Złożone wyzwania związane z wodą dotyczą milionów ludzi w całej Europie, a problemy takie jak niedobór, zanieczyszczenie oraz rosnące ryzyko powodzi i susz nie ograniczają się już tylko do odizolowanych regionów.
Parlament Europejski przedstawił ambitne propozycje złagodzenia tych wyzwań wodnych w sprawozdaniu na temat nadchodzącej europejskiej strategii odporności na wodę. Oczekuje się, że Komisja Europejska przedstawi europejską strategię odporności na wodę latem 2025 r.
Niedobór wody w Europie: wpływ i rozwiązania
Niedobór zasobów wodnych jest jednym z najpilniejszych problemów, z jakimi borykają się Europejczycy. W 2022 r. aż 34% populacji UE i 40% jej terytorium zmagało się z sezonowym niedoborem wody. W Europie Południowej aż 70% populacji cierpi na niedobory wody w miesiącach letnich.
Water Exploitation Index Plus (WEI+) mierzy zużycie wody jako procent odnawialnych zasobów słodkiej wody dla danego terytorium i okresu. Mapa pokazuje, że Cypr doświadczył największych problemów z dostępnością wody wśród wszystkich krajów UE w 2022 r., a następnie Malta i Rumunia.
Jednakże coroczne obliczenia wskaźnika WEI+ na szczeblu krajowym nie odzwierciedlają faktu, że zasoby wodne mogą być niewystarczające w niektórych regionach w określonych porach roku.
Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?
Według Organizacji Narodów Zjednoczonych kraj doświadcza „stresu wodnego”, gdy jego roczne zasoby wodne wynoszą poniżej 1700 m³ na mieszkańca. Kraje takie jak Cypr, Malta, Polska i Czechy doświadczają przewlekłego stresu wodnego. Według Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) co roku około 20% powierzchni Europy i 30% populacji cierpi z powodu niedoboru wody.
Posłowie do PE wzywają do ustalenia wiążących celów w zakresie efektywności wykorzystania wody, obejmujących wszystkie jej zastosowania, w tym przemysł, rolnictwo i gospodarstwa domowe.
Proponowane rozwiązania obejmują przyjęcie bardziej zrównoważonych modeli rolnictwa, wspomaganych innowacyjnymi rozwiązaniami technologicznymi, tworzenie zachęt do ponownego wykorzystywania wody, ograniczanie zanieczyszczeń i zapotrzebowania na wodę.
Zanieczyszczenie wody: główne zagrożenia i jak im zapobiegać
Problemy z wodami w UE nie ograniczają się do ilości, ale są również związane z jakością. W 2021 r. tylko 37% wód powierzchniowych w Europie osiągnęło „dobry” lub „wysoki” stan ekologiczny, a tylko 29% osiągnęło „dobry” stan chemiczny, zgodnie z EEA. Dobry stan ekologiczny i chemiczny oznacza, że działalność człowieka nie wpłynęła znacząco na zbiornik wody powierzchniowej.
Do głównych zanieczyszczeń wody zaliczają się substancje chemiczne stosowane w przemyśle, takie jak metale ciężkie i trwałe substancje szkodliwe, zwane „wiecznymi chemikaliami”, substancje chemiczne stosowane w rolnictwie, które przedostają się do rzek, jezior i innych wód, a także nowe zanieczyszczenia, takie jak mikroplastik.
Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach
Posłowie do PE podkreślają, że istniejące przepisy UE dotyczące zwalczania zanieczyszczenia wody (takie jak dyrektywa ramowa w sprawie wody i dyrektywa w sprawie wody pitnej) muszą być lepiej wdrażane i egzekwowane. Dodają, że UE musi dalej ograniczać zanieczyszczenie chemikaliami, produktami farmaceutycznymi, bakteriami opornymi na antybiotyki, mikroplastikami, pestycydami chemicznymi i nawozami.
Ponadto Komisja powinna zaproponować stopniowe wycofywanie „wiecznych substancji chemicznych” z towarów konsumpcyjnych, które okazały się niebezpieczne dla zdrowia ludzi i środowiska, a także zaktualizować limity dotyczące tych substancji chemicznych w wodzie pitnej.
Wpływ zmian klimatycznych
Zmiany klimatyczne pogarszają problemy z wodą w Europie. Ekstremalne upały, przedłużające się susze i niszczycielskie powodzie niszczą ekosystemy i zdrowie ludzi oraz powodują poważne zakłócenia w działalności gospodarczej.
Posłowie do PE sugerują pilne środki mające na celu złagodzenie skutków susz, takie jak większe ponowne wykorzystanie ścieków, zwiększone oszczędności wody w budynkach i sektorach przemysłowych oraz zwiększona wydajność wodna w rolnictwie. Inwestycje w techniki magazynowania wody są również kluczowe dla utrzymania dostaw wody w okresach suszy.
Aby pomóc w łagodzeniu ryzyka powodzi, w raporcie zaproponowano rozwiązania oparte na środowisku naturalnym, takie jak odtwarzanie terenów podmokłych i tworzenie zielonych stref buforowych.
Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety
Wspólne zasoby wodne: współpraca transgraniczna
Wiele rzek i jezior Europy leży na terenie kilku krajów, co sprawia, że transgraniczne zarządzanie zasobami wodnymi jest niezbędne. Posłowie do PE podkreślają, że odporność na niedobory wody musi być wspólnym wysiłkiem Europy, a Komisja powinna zapewnić solidarność regionalną i transnarodową poprzez skoordynowaną politykę wodną i ułatwianie współpracy między krajami UE.
Inwestycje w infrastrukturę wodną i inteligentne systemy monitorowania są niezbędne do śledzenia jakości wody i jej zużycia w czasie rzeczywistym. Dlatego posłowie do PE proponują utworzenie oddzielnego i dedykowanego funduszu w nadchodzącym długoterminowym budżecie UE od 2028 r. w celu poprawy odporności wodnej w regionach najbardziej narażonych na niedobór wody.
Inteligentne zarządzanie wodą: technologie dla zrównoważonej przyszłości
Współczesne wyzwania wymagają nowoczesnych rozwiązań. W gminie Nysa większość miejscowości, w tym samo miasto, ma dostęp do pełnowartościowej wody z wodociągów. Wyjątkiem są Regulice, Rusocin i część Niwnicy, gdzie woda wymaga przegotowania. Podobnie jest w Chróścinie Nyskiej, Makowicach i Brzezinach.
W Branicach, mimo że woda z wodociągów jest zdatna do spożycia, niskie ciśnienie wymusiło dostarczanie wody cysternami, którą również trzeba przegotować. W gminie Paczków i Łambinowicach woda jest zdatna po przegotowaniu, a dodatkowo w Łambinowicach rozdawana jest woda butelkowana.
Przypominamy, że woda z wezbranych rzek staje się nośnikiem potencjalnie chorobotwórczych patogenów (takich jak bakterie E. coli czy Shigella) - spożywanie jej może grozić nawet pojawianiem się ognisk epidemii chorób zakaźnych, przede wszystkim ze strony układu pokarmowego.
W powiatach kędzierzyńsko-kozielskim, opolskim, brzeskim, krapkowickim i prudnickim nie ma problemów z wodą pitną z wodociągów. Wyjątkiem jest gmina Lubrza, gdzie wodę należy przegotować przed spożyciem.
Skład wody pobieranej z podziemnych ujęć wody, a w tym zawartość takich zanieczyszczeń jak żelazo w wodzie, mangan, bakterie coli, jak również twardość wody zależy od wielu czynników. Najczęstszymi są właściwości warstw geologicznych, z którymi mają kontakt podziemne zasoby wody, stopnień i częstotliwość kontaktu z infiltrującymi wodami powierzchniowymi, opadowymi i roztopowymi, jak również skala dopływów wód pochodzenia antropogenicznego (wody poprodukcyjne z różnych branż przemysłu, ścieki, spływy z terenów rolniczych itp.).
Wśród wielu związków znajdujących się w wodzie znaczna część z nich ma wpływ na jakość wody, która umożliwia lub dyskwalifikuje wodę do wykorzystania bytowo-gospodarczego, rolniczego, hodowlanego, jak również w celach technologicznych wielu branż. Niektóre związki zawarte w wodzie mogą być uciążliwe, ale występują również substancje szkodliwe, a nawet niebezpieczne dla zdrowia.
Problem złej jakości wody dotyczy głównie własnych ujęć wody, jakim jest np. studnia głębinowa. Jednak zdarzają się przekroczenia niektórych wskaźników również w wodzie pochodzącej z miejskiej sieci wodociągowej pomimo restrykcyjnych wymagań obowiązujących przepisów. Dzieje się tak w wyniku możliwości zanieczyszczenia wody przepływającej przez długie odcinki rurociągów o złym stanie technicznym, po których skład wody u odbiorcy końcowego ma inne parametry niż woda wprowadzona do sieci przez lokalne stacje uzdatniania wody.
Obowiązującym aktem prawnym określającym wymagania stawiane wodzie zdatnej do użycia jest Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2017 poz. 2294), do którego będziemy się odnosili podczas omawiania poszczególnych zanieczyszczeń wody. Ponadto przywołamy wytyczne dla jakości wody pitnej określone w 2017 r. przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organization), jak również Główny Inspektorat Sanitarny (GIS).
Fizyczne wskaźniki jakości wody
Pierwszą grupą omawianych wskaźników są fizyczne wskaźniki jakości wody, do których należą barwa, smak, zapach i mętność (czyli tzw. wskaźniki organoleptyczne). Wśród opisanych parametrów znajdują się również zanieczyszczenia mechaniczne, które nie są oznaczane w ramach laboratoryjnej analizy wody, jednak ze względu na istotny wpływ na użytkowe cechy wody zostały opisane.
Mętność wody - przyczyny
Mętność wody spowodowana jest obecnością w wodzie drobnej zawiesiny mineralnej (glina, muły) lub organicznej (np. szczątki roślin), oraz gdy występuje mangan i żelazo w wodzie w dużych ilościach. Ponadto, gdy twardość wody osiąga znaczne wartości mętność wody pojawia się w wyniku wytrącania się węglanu wapnia i magnezu. W wodach podziemnych wartość mętności wody dochodzi do kilkudziesięciu NTU (nefelometryczna jednostka mętności).
Mętność wody - skutki
Obowiązujące przepisy określają wartość mętności w wodzie zdatnej do użycia na poziomie akceptowalnym przez konsumenta, jednak wskazane jest zalecenie, aby mętność wody wynosiła poniżej 1 NTU.
Mętność wody jest właściwością organoleptyczną i ma znaczenie estetyczne. Mętna woda ma nieprzyjemny wygląd i korzystanie z takiej wody jest nieakceptowalne przez konsumenta. Widoczne gołym okiem mleczno-białe, błotniste lub czerwono-brązowe zmętnienie wody występuje powyżej 4 NTU.
Duża mętność wody może powodować przebarwienia na praniu oraz tworzyć osady na umywalkach, wannach, sanitariatach oraz armaturze. Kolejny problem związany ze zbyt dużą mętnością wody to niszczące działanie przepływającej zawiesiny na powierzchnie podzespołów instalacji wodnej np. uszczelki kranów lub spłuczek wc, które zaczynają przeciekać.
Ponadto duża mętność wody ma również bardzo istotne znaczenie sanitarne, ponieważ drobna zawiesina jest dobrym podłożem do namnażania się mikroorganizmów w wodzie oraz zmniejsza skuteczność dezynfekcji wody np. promieniami UV.
Jak usunąć mętność wody?
Sposób usuwania mętności wody zależy od głównego czynnika powodującego jej zwiększoną wartość.
Jeżeli mętność wody jest jedynym przekroczonym wskaźnikiem, czyli przyczyną mętności wody są drobne cząstki mineralne, to bardzo skutecznym sposobem na usuwanie drobnej zawiesiny jest separacja na filtrach mechanicznych. W przypadku domowych instalacji o niewielkiej wartości mętności wody skuteczne są tzw. filtry narurowe, w przypadku bardzo dużych wartości mętności lub większych instalacji przemysłowych skuteczniejsze są kolumny filtracyjne.
Filtry narurowe występują w dwóch podstawowych odmianach:
- Filtry narurowe z wkładami wymiennymi. Ten typ filtrów posiada szeroki wybór modeli uwzględniający wielkość filtra, mikronaż wkładu filtracyjnego oraz struktura i materiał z jakiego jest wykonany wkład filtracyjny.
- Filtry samopłuczące. Jest to rodzaj filtra, który nie wymaga wymiany wkładów. Występują filtry samopłuczące z wkładami płukanymi współprądowo lub przeciwprądowo. Wkłady płukane przeciwprądowo charakteryzują się skuteczniejszym czyszczeniem wkładu filtracyjnego.
W przypadku bardzo dużych wartości mętności lub większych instalacji skuteczniejsze są kolumny filtracyjne z wypełnieniem z drobnego kruszywa mineralnego (np. piasek kwarcowy), które posiadają przepływ do ponad 4 m3/h. Eksploatacja kolumny filtracyjnej polega na okresowym płukaniu złoża filtracyjnego wodą, podczas którego popłuczyny wraz z zanieczyszczeniami są odprowadzane bezpośrednio do kanalizacji. Złoża mineralne stanowiące wypełnienie kolumny filtracyjnej cechują się wysoką wytrzymałością i starczają na okres ponad 5-8 lat.
W przypadku mętności, która pojawia się, gdy żelazo w wodzie, twardość wody lub mangan w wodzie występują w dużej ilości, zostaje ona usunięta w ciągu procesu technologicznego odżelaziania, odmanganiania lub zmiękczania wody.
W przypadku mętności pochodzenia organicznego, której zazwyczaj towarzyszy zapach organiczny, wysoka barwa i utlenialność (indeks nadmanganianowy), dobrze sprawdzają się kolumny filtracyjne z węglem aktywnym, które wiążą na powierzchni (adsorbują) węgla aktywnego zanieczyszczenia rozpuszczalne, natomiast większe zanieczyszczenia zatrzymywane są na zasadzie cedzenia. Kolumny filtracyjne z węglem aktywnym również wyposażone są w głowice sterujące (ręczne lub automatyczne), które uruchamiają okresowe płukanie węgla aktywnego wodą, odprowadzając popłuczyny bezpośrednio do kanalizacji. Stosowanie filtrów narurowych z wkładami z węglem aktywnym do usuwania mętności organicznej nadaje się wyłącznie do bardzo małych instalacji (pojedyncze krany), gdzie jest małe zużycie wody, ponieważ niewielka pojemność adsorpcyjna wymiennych wkładów z węglem aktywnym powoduje, że są one mało ekonomiczne.
W przypadku, gdy występuje potrzeba usunięcia m.in. mętności wyłącznie w jednym kranie wykorzystywanym do celów kulinarnych, bardzo dobre efekty daje system odwróconej osmozy montowany np. pod zlewem w kuchni.
Barwa wody - przyczyny
Barwa wody wywołana jest najczęściej przez rozpuszczoną oraz koloidalną materię organiczną (głównie kwasy humusowe i fulwowe) wypłukiwaną z warstw geologicznych, jak również przez związki żelaza i manganu (szczególnie żelazo w wodzie w duzych ilościach wpływa na barwę wody). Zwiększona barwa wody może być skutkiem dopływu ścieków. Naturalnie występująca barwa wody podziemnej może dochodzić do kilkudziesięciu mg Pt/l.
Barwa wody - skutki
Większość ludzi potrafi wykryć barwę wody powyżej 15 mg Pt/l. Obowiązujące przepisy określają wartość barwy wody zdatnej do użycia jako akceptowalną przez konsumenta i bez nieprawidłowych zmian z objaśnieniem, iż pożądana wartość barwy wody w kranie konsumenta powinna wynosić do 15 mg Pt/l.
Barwa wody ma zasadnicze znaczenie w przypadku wód technologicznych kilku branż (m.in. papierniczej, tekstylnej, kosmetycznej, farmakologicznej). Z punktu widzenia budynków mieszkalnych, barwa wody jest właściwością organoleptyczną i ma znaczenie głównie dla komfortu spożywania wody, jednak w dużych przekroczeniach może powodować powstawanie przebarwień np. na praniu.
Jak usunąć barwę wody?
Ponieważ barwa wody wywołana jest przez związki, które powodują przekroczenie innych wskaźników (np. mangan, związki organiczne lub żelazo w wodzie), zmniejszenie wartości barwy wody następuje w ciągu technologicznym procesów usuwających te związki. Głównie będą to procesy związane z odżelazianiem i odmanganianiem wody na filtrach odżelaziających i odmanganiających lub usuwaniem związków organicznych np. na kolumnach filtracyjnych z węglem aktywnym.
Kolumna filtracyjna z węglem aktywnym posiada zdolność wiązania (adsorpcji) na swojej powierzchni rozpuszczonych zanieczyszczeń znajdujących się w wodzie. Bardzo duża powierzchnia właściwa węgla aktywnego (w zależności od gatunku węgla dochodząca nawet do 2000 m2/g) powoduje, że nadaje się on do usuwania z wody zanieczyszczeń trudnych do usunięcia innymi metodami (m.in. związki organiczne, metale ciężkie, pestycydy i in.). Chemiczny sposób wiązania zanieczyszczeń na węglu aktywnym jest bardzo skuteczny i nie powoduje wtórnego zanieczyszczenia wody w wyniku uwalniania zaadsorbowanych zanieczyszczeń. Stosowana regeneracja termiczna węgla aktywnego jest opłacalna tylko w dużych systemach na miejskich stacjach uzdatniania wody. W warunkach domowych kolumny z węglem aktywnym są płukane wodą przy pomocy ręcznych lub automatycznych głowic sterujących (ze względu rzadką konieczność płukania kolumny filtracyjnej z węglem aktywnym głowice ręczne są wystarczające). Podczas płukania zatrzymane zanieczyszczenia mechaniczne są odprowadzane bezpośrednio do kanalizacji. Kolumna filtracyjna z węglem aktywnym działa do czasu wyczerpania pojemności adsorpcyjnej węgla aktywnego, co zależy od składu wody (zazwyczaj pojemność adsorpcyjna wystarcza na 12-36 miesięcy). Po tym okresie złoże z węgla aktywnego należy wymienić na nowe. Stosowane są również filtry narurowe z wkładami z węglem aktywnym, jednak ich pojemność adsorpcyjna oraz wydajność są bardzo małe i dlatego powinny być stosowane wyłącznie na niewielkie instalacje (pojedyncze krany).
Woda jest najbardziej rozpowszechnionym i zarazem najistotniejszym związkiem na Ziemi. W czystej postaci jest ona przezroczystą i bezwonną substancją, która może występować w trzech stanach skupienia: ciekłym, stałym (jako lód) oraz gazowym (jako para wodna). Dla człowieka najistotniejsze znaczenie ma zwłaszcza woda pitna, o której bezpieczeństwo należy szczególnie dbać.
Woda stanowi bardzo istotny element ciała człowieka. Szacuje się, że jej zawartość w organizmie dorosłych ludzi oscyluje na poziomie około 70%. W przypadku dzieci i niemowląt wspomniany wskaźnik jest jeszcze wyższy i może wynosić nawet 90-94%. Woda ma ogromne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania zarówno komórek i tkanek, jak i poszczególnych narządów i układów w ciele ludzkim. Dzięki niej organizm może sprawnie wchłaniać i przyswajać rozmaite substancje odżywcze (np. witaminy, minerały, aminokwasy). Woda odpowiada także za transportowanie tych składników do wszystkich komórek ciała i bierze aktywny udział w zachodzących w organizmie człowieka procesach termoregulacyjnych.
Woda przeznaczona do spożycia przez ludzi musi być bezzapachowa, klarowna oraz bezbarwna. Istotne jest, aby była ona bogata we wszystkie niezbędne dla człowieka substancje odżywcze (np. wapń, magnez, potas, mangan). Stężenie tych składników w wodzie pitnej musi oscylować na optymalnym poziomie, a ponadto woda używana do celów spożywczych nie może zawierać żadnych niebezpiecznych dla ludzkiego zdrowia i życia drobnoustrojów chorobotwórczych oraz substancji chemicznych. Dotyczy to w szczególności ołowiu i pestycydów, a także siarczanów aluminiowych.
Choroby wywoływane piciem zanieczyszczonej wody
Spożywanie skażonej wody wpływa na ludzki organizm w bardzo niekorzystny sposób - przyczynia się ono bowiem do powstawania szeregu chorób i zaburzeń, w tym chorób psychicznych. Regularne spożywanie zanieczyszczonej wody pitnej w dłuższej perspektywie czasowej prowadzi także do obniżenia odporności.
Pojęcie bezpieczeństwa wody pitnej odnosi się bezpośrednio do skutecznej ochrony omawianej cieczy przed rozmaitymi zanieczyszczeniami. W tym kontekście istotne okazuje się zwłaszcza regularne badanie wody przeznaczonej do celów spożywczych - pod kątem fizykochemicznym oraz mikrobiologicznym. Kluczową rolę odgrywa także stosowanie skutecznych i bezpiecznych środków do dezynfekcji wody.
Dobrym rozwiązaniem okazuje się też zazwyczaj zaopatrzenie się w wysokiej jakości filtry do wody - na szczególną uwagę konsumentów zasługują zwłaszcza kompaktowe zmiękczacze do wody.
Rzecznik Praw Pacjenta otrzymuje informacje o istotnych uchybieniach, stwierdzonych w działalności placówek medycznych przez organy inspekcji sanitarnej z całego kraju. Sprawny obieg informacji jest możliwy dzięki porozumieniu z Głównym Inspektorem Sanitarnym. Dotyczą one między innymi nieodpowiedniej jakości wody, z której korzystają pacjenci. W ostatnich dniach Rzecznik Praw Pacjenta wydał dwie decyzje dotyczące ww. kwestii. Stężenie liczby bakterii Legionella Sp. w wodzie dostępnej w szpitalach przekraczało normy określone przepisami prawa. Rzecznik nakazał wyeliminowanie wskazanych nieprawidłowości. W wyniku zakażenia bakterią Legionella Sp. może dojść do legionellozowego zapalenie płuc (inaczej choroba legionistów) - to poważne, atypowe zapalenie płuc. W przypadku braku odpowiedniego leczenia antybiotykami może doprowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych. Bakterie z rodzaju Legionella Sp. powstają między innymi w prysznicach, czy też urządzeniach nawilżających. Przyczyną wysokiego skażenia wody pałeczkami Legionella sp. może być niewłaściwa eksploatacja instalacji wody ciepłej, jak również zbyt niskie stężenie związków dezynfekcyjnych, a także pH wody w zakresie 5,0-8,5.
Bezpieczeństwo pacjentów jest kluczowe - należy o nie dbać w każdym czasie i zakresie. Nieodłącznym elementem pożądanego postępowania jest minimalizowanie ryzyka różnego rodzaju zakażań, mogących mieć bardzo poważne skutki zdrowotne dla pacjentów.
tags: #zaburzenia #odporności #a #jakość #wody #kranowej
