Odwrócona Klasa w Nauczaniu Języka Niemieckiego: Nowe Podejście do Edukacji

Szczegóły: Opublikowano: 10. March 2026

W tak dynamicznych czasach, jak obecne, musimy być przygotowani na różne zmiany i rozwiązania, nawet te wdrażane z dnia na dzień. Artykuł stanowi próbę zaprezentowania tematu odwróconej klasy (flipped classroom, w skrócie FC) w ujęciu glottodydaktycznym, z zawężeniem kontekstu sytuacji edukacyjnej do szkoły językowej. Celem niniejszego artykułu jest prezentacja modelu dydaktycznego flipped classroom (zwanego dalej odwróconą klasą lub w skrócie FC), który w kontekście glottodydaktycznym, a dokładniej w procesie nauczania i uczenia się języka hiszpańskiego w szkole językowej, zdaje się być trafną odpowiedzią na zmieniającą się rzeczywistość i postawy konsumenckie.

Model odwróconej lekcji jest od dawna polecany w edukacji. Jednak z różnych względów nie stał się powszechny. Przede wszystkim dlatego, że uczniowie nie za bardzo chcieli samodzielnie pracować przed lekcją w domu. Po drugie prowadzenie odwróconej lekcji wymaga sporego przygotowania ze strony nauczyciela. Złą prasę odwróconej lekcji robi również obudowanie jej instrukcjami i procedurami. Ale jeśli rozumieć ją tylko jako przygotowanie się uczniów do następnej lekcji, to mit pryska. Zasadnicza sprawa to włączenie uczniów w poznawanie tematu przed następną lekcją i do trzeba ich sprytnie zachęcić.

Czym Jest Odwrócona Klasa?

Po raz pierwszy terminu inverted classroom użyli Lage, Platt i Treglia (2000) w kontekście realizacji przedmiotu ekonomia. Strategia, którą przyjęli badacze, polegała na odwróceniu tradycyjnej struktury zajęć poprzez przeniesienie wykładów poza mury akademickie i udostępnienie ich w formie zdigitalizowanej w środowisku CMS (z ang. Content Management System - platforma do zarządzania treściami). Oszczędzony dzięki temu zabiegowi czas mógł być przeznaczony na praktyczne zastosowanie wiedzy nabytej w ramach odwróconej klasy.

Odwrócone uczenie się to podejście pedagogiczne, w którym bezpośrednie nauczanie przenosi się z przestrzeni grupowego uczenia się do przestrzeni indywidualnej, a powstała w ten sposób przestrzeń grupowa przekształca się w dynamiczne, interaktywne środowisko uczenia się, w którym nauczyciel prowadzi uczniów, gdy stosują (w praktyce) koncepcje i twórczo angażują się w nauczaną materię.

Powyższa definicja tylko pośrednio zwraca uwagę na jeden z najważniejszych aspektów modelu FC: konsekwencją wdrożenia tego podejścia jest zmiana zadań zarówno ucznia, jak i nauczyciela. Przed uczniem stoją całkiem nowe wyzwania związane z jego obszarem autonomii a także samodyscypliny na etapie samodzielnego przyswajania wiedzy. Z kolei tradycyjna rola nauczyciela, która przejawia się między innymi w tym, że jest on postrzegany jako "dysponent wiedzy (jest wtajemniczony w to, czego jego uczniowie wiedzieć nie mogą, zanim im tego nie przekaże)" (Klus-Stańska, 2012, s. 27), w modelu FC zanika.

Przeczytaj także: Botti Nawilżacz - Opinie Użytkowników

W FC nauczyciel tworzy treści w formie zdigitalizowanej oraz "uruchamia" przyswojoną wiedzę na lekcji stacjonarnej. Warto podkreślić, że do ewolucji pojęcia odwróconej klasy w istotnym stopniu kontrybuowały założenia konstruktywizmu oraz strategie stosowania technik informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy nauki języka wspieranej komputerowo (z ang. computer assisted language learning - CALL)1.

Koncepcje i Technologie Wspierające Odwróconą Klasę

Dodatkowo wiedza generowana jest poprzez wielokrotną interakcję (tak zwany interakcjonizm) i eksplorację otoczenia społeczno-kulturowego (Dewey, 1990; Piaget, 1970; Wygotski, 1978). Zgodnie z definicją Zielińskiego: "blended learning wykorzystuje środki, które wzajemnie się wspomagają i usprawniają proces szkoleniowy, (...) jest kombinacją wszelkich dostępnych metod nauczania: środków tradycyjnych (dydaktycznych) (...), środków technicznych (e-learningu) (...). (...) korzysta z wszelkich możliwych trybów komunikacji" (2012, s. 13). Model klasy odwróconej mieści się w ramach nauczania hybrydowego ze względu na swoją dualistyczną naturę: 1) uczenie się przed zajęciami (w domu), z wykorzystaniem technologii informacyjnych w sensie zarówno treści, jak i miejsca upowszechniania wiedzy oraz 2) uczenie się w sposób tradycyjny w klasie. Z glottodydaktycznego punktu widzenia użycie technologii informacyjno-komunikacyjnych w celu wsparcia procesu przyswajania drugiego języka zawsze będzie wiązało się ze wspomnianym już pojęciem CALL (Dashtestani i Krajka, 2020).

Odwrócona Klasa Jako Model Dydaktyczny

Analizując głębiej pojęcie FC, można napotkać na pewną trudność związaną z nomenklaturą. W literaturze zjawisko to opisywane jest najczęściej jako "model". W języku angielskim słowo to jest bardzo pojemne i w kontekście FC może być rozumiane zarówno jako "model", jak i "system", "metoda", a nawet szerzej - "podejście", "program" czy "strategia" (por. Basal, 2015; Bishop i Verleger, 2013; Dong, 2016; Julia i in., 2020; Mohanty i Parida, 2016; Siripongdee i in., 2020; Szparagowski, 2014; Turan i Akdag-Cimen, 2019). Czym zatem jest odwrócona klasa? Z perspektywy sumy świadomych i organizacyjno-planistycznych decyzji nauczyciela w kształtowaniu procesu dydaktycznego, z uwzględnieniem celów nauki, używanych materiałów i standardów, odwrócona klasa będzie bardziej programem (por. Komorowska, 2002). Jeżeli zechcemy przeanalizować podejście i sekwencję działań ucznia na etapie przyswajania wiedzy - można mówić o strategii (por. Michońska-Stadnik, 1996). Z kolei FC będzie podejściem, jeżeli decyzja o jego wprowadzeniu wynika z przekonań bazujących na teorii lub podczas omawiania zjawiska jako takiego (por. Róg, 2020). Natomiast opisując mniej lub bardziej formalne włączenie elementów odwrócenia tradycyjnej sekwencji dydaktycznej w tok nauczania z uwzględnieniem doprecyzowanego zbioru zasad dydaktycznych i technik, najbardziej adekwatny wydaje się termin "metoda" (Róg, 2020, s. 21). Z punktu widzenia powszechnie stosowanego, spójnego wewnętrznie całokształtu zasad organizacyjnych, z uwzględnieniem dostosowanych do przyjętej koncepcji metod, treści nauczania i środków dydaktycznych podporządkowanych realizacji społecznie akceptowanych celów kształcenia FC najbliżej będzie do systemu (por. Banach, 1997).

Najczęściej mówi się, że model jest uproszczoną reprezentacją rzeczywistego obiektu (układu) utworzoną w celu zrozumienia (wydobycia, naświetlenia) określonych jego cech. (...) Ponieważ ten sam rzeczywisty obiekt może być przedmiotem różnego zainteresowania (różne jego cechy mogą być badane), więc także różne modele mogą go reprezentować. (s. A zatem model może być graficzną, przestrzenną lub teoretyczną reprezentacją zjawiska, którego składowe pozostają w określonym układzie. W kontekście nauczania model może być pojmowany z jednej strony jako konstrukcja regulująca postępowanie nauczyciela lub/i, z drugiej strony, jako schemat pewnego typu procesu uczenia się (Joyce i in., 1999, s. 9). Zawężając kwestie nauczania do pola glottodydaktyki, Wilczyńska i Michońska-Stadnik (2010) definiują model jako "układ istotnych, powiązanych ze sobą elementów, odwzorowujących dane zjawisko empiryczne. Jest on konstruktem myślowym, skrótowym przedstawieniem, zazwyczaj także w postaci graficznej, danej teorii" (s. 286).

Realizacja Modelu Odwróconej Klasy w Szkole Językowej

Celem tej części artykułu jest zaprezentowanie modelu FC wprowadzonego w jednej ze szkół językowych przez zespół metodyczno-informatyczny, którego prace koordynował autor tej publikacji. Na przestrzeni lat 2015-2018 stworzono zintegrowany model nauczania języka obcego w szkole językowej w ramach prowadzonego projektu badawczo-rozwojowego Badania i rozwój w zakresie innowacyjnej metody nauczania odwróconego ukierunkowanej na opracowanie nowego procesu nauczania języków obcych wspartego prototypem internetowego systemu (dofinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020, Działanie 1.2 Badania celowe). Po zakończeniu projektu badawczego prace nad zastosowaniem modelu w realiach szkoły językowej i jego rozwijaniem były i są kontynuowane, a proces nauczania udoskonalany.

Przeczytaj także: Jak samodzielnie wymienić filtr powietrza w Renault Espace III?

Z jednej strony zaprojektowany proces zorientowany jest na kształtowanie wybranych kompetencji językowych: w zakresie leksyki i semantyki, gramatyki, fonologii i ortografii (por. CEFR, 2001)2. Kompetencje zostały podzielone na poziomy: A13, A1+, A2, A2+, B1, B1+ i przełożone na interaktywne zestawy treściowo-zadaniowe, ułożone w ścieżki dydaktyczne. Przygotowanie materiałów glottodydaktycznych polegało na stworzeniu zestawów treściowych, ich zdigitalizowaniu i umieszczeniu na platformie zdalnego nauczania. Warto zaznaczyć, że na potrzeby realizacji zaplanowanych zadań dostosowano informatycznie komercyjne rozwiązanie WPLMS, które jest oparte na powszechnie znanym systemie blogowym WordPress.

Aby kształtowanie kompetencji komunikacyjnej mogło przebiegać w jak najpełniejszym wydaniu, podzielono proces dydaktyczny na dwie komplementarne fazy: 1) przed lekcją, za realizację której odpowiedzialny jest uczeń oraz 2) w klasie, za przebieg której odpowiedzialny jest nauczyciel - w tym wypadku lektor języka hiszpańskiego. Faza przed lekcją polega na interakcji z materiałami umieszczonymi na wspomnianej platformie.

Relacje Uczeń-Nauczyciel i Motywacja w Kontekście Nauczania Zdalnego

I choć wraz z rozwojem pandemii koronawirusa zdalny model nauczania stał się zasadniczo standardem w polskiej edukacji systemowej, to jednak - właśnie z powodu zapośredniczenia kontaktu - może oddziaływać na relacje zarówno w samym zespole klasowym, jak i między klasą (bądź grupą uczniów) a nauczycielem (zob. Poleszak i Pyżalski 2020). Mimo że akcent zostanie położony na lekcję języka niemieckiego, to w praktyce proponowane tutaj działania mogą znaleźć zastosowanie w nauczaniu innych języków obcych. Co więcej, nie będą tu podejmowane rozważania dotyczące konkretnych etapów kształcenia ani poziomów biegłości językowej.

W czasie lekcji (języka) uczniowie mogą przeżywać różne emocje, pozytywne i negatywne, które są reakcjami na np. określoną aktywność (jak ćwiczenie, konieczność wypowiedzenia się w języku obcym), interakcję z rówieśnikami lub nauczycielem. Emocje, zwłaszcza pozytywne, mogą stanowić bodziec do działania, np. wykonania nowego ćwiczenia, będąc ważnym ogniwem procesów motywacyjnych. Uczeń pozytywnie nastawiony do wykonania zadania, także zachęcony dodatkowo formą (np. typ zadania) bądź treścią (np. interesujący temat) lub sposobem wprowadzenia zadania przez nauczyciela, będzie zmotywowany do jak najlepszego wykonania, co więcej sama aktywność jest w stanie uruchomić kolejne emocje i przez to zwiększyć szansę na odniesienie sukcesu.

Niebagatelne znaczenie dla powodzenia procesu uczenia się ma również motywacja wewnętrzna, dzięki której jednostka (uczeń) podejmuje i kontynuuje aktywność, ponieważ jest ona źródłem pozytywnych wzmocnień, dając tym samym satysfakcję (por. Maruszewski i in. 2008: 606). Zadaniem nauczyciela powinno być takie projektowanie i realizowanie lekcji, by wyzwalać w uczniach ten rodzaj motywacji - budzić u nich zainteresowanie rozwijaniem poziomu języka.

Przeczytaj także: Poprawa Aromatu Bimbru

Działania Nauczyciela Wspierające Ucznia w Odwróconej Klasie

W zgodzie ze wspomnianym na wstępie modelem Klafki zostaną tutaj zaproponowane działania, które mają na celu zarówno rozwijanie sprawności w zakresie języka niemieckiego, jak i regulowanie emocji. Rzecz jasna, będzie to tylko pewna propozycja, która nadaje się do dalszej modyfikacji - w zależności od tego, z jakimi uczniami i na jakim poziomie pracuje dany nauczyciel. Podejście uwzględniające uwarunkowania osobowościowe ucznia jest zresztą zgodne z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego. Każdy uczeń dysponuje indywidualnym stylem poznawczym, własnym systemem wartości, zróżnicowanymi postawami, odmiennym poziomem motywacji itp.

Oznacza to, że aktywności ucznia z jednej strony muszą być powiązane z celami dydaktycznymi, a z drugiej - nauczyciel powinien wspierać ucznia w realizacji tych aktywności. Przykładowo: uczeń poznaje zasadę tworzenia czasu przeszłego Perfekt - wie, jak tworzyć imiesłów Partizip II, a następnie - na tej podstawie - układa poprawne zdania z podanych wyrazów. Potrafi w końcu, po wykonaniu kilku ćwiczeń typowo gramatycznych, wyrazić prostą opinię, np. Dein neues Hemd hat mir wirklich gut gefallen. Już tak prosta aktywność, jeśli będzie rzeczywiście efektem pracy ucznia, stanie się jego sukcesem, wywołując pozytywne emocje, które następnie zwiększą jego poziom motywacji, np. uczeń chętnie, z większym zaangażowaniem, wykona kolejne zadanie.

Uczestnictwo ucznia w lekcji języka (niemieckiego) wymaga podejmowania zróżnicowanych aktywności, w tym zwłaszcza skutecznej interakcji z nauczycielem i rówieśnikami. Planowanie, a następnie prowadzenie lekcji zdalnej dałoby się sprowadzić do trzech nierozłącznych i uzupełniających się aspektów: form pracy (jakie sprawności językowe będą rozwijane, za pomocą jakich działań itp.), materiałów nauczania (jakie teksty, filmy, nagrania itp. będą wykorzystane) oraz szeroko pojętych sposobów wspierania procesu regulacji emocji i wzmacniania relacji interpersonalnych.

Ważne jest stwarzanie takiej atmosfery, która będzie sprzyjać regulowaniu emocji w bezpieczny sposób. To w zasadzie nauczyciel ma zadanie niejako odczytywać sygnały od uczniów świadczące o napięciu emocjonalnym i na tej podstawie wdrażać strategie umożliwiające złagodzenie dystresu (por. Czub 2004: 66). Może to czynić przez komunikaty pokazujące, że rozumie sytuację ucznia. Istotne będą wzmocnienia pozytywne za najmniejsze nawet sukcesy.

Opinie o Nauczycielu Języka Niemieckiego - Justyna Trzeciak-Gorzelanna

Poniżej przedstawione są opinie o Justynie Trzeciak-Gorzelannie, trenerce języka niemieckiego, które podkreślają jej profesjonalizm, zaangażowanie i indywidualne podejście do ucznia:

Rafał (8 sierpnia 2018): "Justyna podchodzi do swojej pracy profesjonalnie i z wielkim zaangażowaniem. Lekcje prowadzi ciekawie i zawsze ma pomysł na zajęcia."
Marcel (7 sierpnia 2018): "Jak najbardziej polecam Panią Justynę, pełen profesjonalizm i ogromna wiedza. Duża dyspozycyjność pozwala na dopasowanie zajęć, tak aby nie kolidowały z codziennymi obowiązami."
Monika (18 marca 2018): "Polecam Panią Justynę, wyróżnia się kulturą i miłym podejściem do ucznia. Jest wymagająca, potrafi mobilizować do pracy. Otrzymuję dużo materiałów do nauki i powtarzania, dzięki czemu łatwiej przyswajam wiedzę."
Dana (20 lutego 2018): "Z czystym sumieniem polecam Panią Justynę. Jest wymagająca ale wyrozumiała i sprawia że nauka niemieckiego jest bardzo przyjemna. Naprawdę świetnie tlumaczy, lekcje są bardzo profesjonalne i zawsze ciekawe!"
Anna (19 lutego 2018): "Gorąco polecam naukę niemieckiego z Justyną! Z każdą lekcją lubię ten język coraz bardziej, dzięki czemu szybciej i przyjemniej się go uczę. Justyna ma dużo cierpliwości i sporo ciekawych narzędzi do nauki."
Dorota (18 lutego 2018): "Gorąco polecam lekcje dla dzieci. Syn jest bardzo zadowolony z lekcji które są ciekawe i staranie przygotowane. Bardzo szybko się uczy a przede wszystkim się na nich nie nudzi."
Ela (18 lutego 2018): "Gorąco polecam Panią Justynę! Jej lekcje bardzo wciągają i sprawiają, że zakochasz się w niemieckim. Po każdej godzinie jestem coraz bardziej zmotywowana do nauki :)."
(18 lutego 2018): "Odbywam z Panią Justyną konwersacje na poziomie zaawansowanym. Cenię sobie to, że pani Justyna jest interesującą osobą, zorientowaną w dzisiejszych tematach społeczno-politycznych, otwartą na dyskusje."
Konrad (16 grudnia 2017): "Właściwe podejście do klienta i jego oczekiwań. Bardzo polecam! Pani Justyna to profesjonalna nauczycielka. Zawsze przygotowana do zajęć bardzo solidnie i z dużym zaangażowaniem podchodzi do ucznia."
Luiza (6 października 2017): "Bardzo polecam Panią Justynę ze względu na jej profesjonalizm i cierpliwość. Świetnie przygotowała mnie do matury, dzięki czemu uzyskałam wysokie wyniki."
Wojtek (5 października 2017): "Zdecydowanie polecam. Pani Justyna dostosowuje się stale do mojego poziomu i oczekiwań. Jest zawsze przygotowana. Wykorzystujemy ciekawe aplikacje i narzędzia online, aby ułatwić i umilić naukę."
Damian (3 października 2017): "Jestem bardzo zadowolony, bałem się lekcji online, ale widzę, że niepotrzebnie. Pani Justyna ma super podejście."
Ola (3 października 2017): "Sympatyczna, cierpliwa nauczycielka. Zawsze przygotowana. Lekcje są ciekawe i przebiegają w przyjemnej atmosferze."

tags: #youtube #klasa #odwrócona #język #niemiecki