Góralszczyzna: Skład, Właściwości i Znaczenie Kulturowe
- Szczegóły
Góralszczyzna zajmuje wyróżnione miejsce w imaginarium kultury polskiej, choć społeczne wyobrażenie pozostaje wewnętrznie zróżnicowane. Do ukształtowania wizerunku skalnego Podhala przyczynili się m.in. malarze, pisarze, filmowcy i etnolodzy. Oprócz Podhala, do obszaru góralskiego zaliczają się tereny zamieszkałe przez Górali Sądeckich, Spiskich, Zagórzańskich, Żywieckich i Kliszczaków.
O kulturowej złożoności góralszczyzny może świadczyć działalność Fundacji Zakopiańczycy. Znaczenie tych terminów jest nieprecyzyjne, a odzwierciedla zespół wyobrażeń, stereotypów, mitów i innych form reprezentacji dotyczących górali i ich kultury. W poszukiwaniu tożsamości stosuje się rozróżnienie na „górali” i „zakopiańczyków”.
Odkrywanie kultury góralskiej nie było i nie jest poznawczo niewinne. Górale wkraczają na scenę zainteresowania jako nośnik wartości. Opisywanie kultury góralskiej było jednoczesnym kodyfikowaniem sposobów przedstawiania tejże kultury i jej mityzowaniem.
Mit góralszczyzny ma również negatywną stronę. Rewersem pozytywnego stereotypu górala jest przedstawianie go jako zawistnego, gniewnego, kłótliwego, pazernego, ksenofobicznego. W tym kontekście warto odnotować studia nad „wstydliwym dziedzictwem” dotyczącym Goralenvolk oraz nazistowskimi badaniami antropologicznymi i ludoznawczymi na terenie Podhala.
Czy wobec tego istnieje góralszczyzna? Góralszczyzna nie ogranicza się do jakiejś warstwy społecznej, na przykład vulgus in populo, czy dołów społecznych. Nie są nimi także niepiśmienni w społeczeństwie piśmiennych. Góralszczyzna pozostaje zjawiskiem niezwykle żywotnym, ulega ponownym przetworzeniom i odkryciom. Intrygująca jest jej wielopostaciowość i wieloznaczność.
Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?
Góra i góry są również jednym z szeroko rozpowszechnionych symbolicznych ideogramów nazywających sferę sakralną. Góry stanowią ciekawe laboratorium procesów kulturowych związanych ze zjawiskiem dziedzictwa, przetworzeń i losów „kultury ludowej”, wzajemnych wpływów między etnologiem a podmiotem jego zainteresowania.
Pojęcie dziedzictwa jest kategorią nieostrą i wieloznaczną. Określenie zakresu i treści dziedzictwa prowadzi do powiększenia semantycznej konfuzji. Dziedzictwo służy celom poznawczym i praktycznym. Może być też język, obyczaj, rytuał (najczęściej ten ginący, choć niekoniecznie), a ponadto środowisko naturalne i krajobraz.
Dziedzictwo prima facie ewokuje badania nad przeszłością bądź nad obecnością przeszłości w teraźniejszości. Wyraża ono swoistą kontrolę teraźniejszości nad przeszłością. Dziedzictwo ma na różne sposoby służyć teraźniejszości - politycznie, gospodarczo, społecznie, kulturowo, edukacyjnie etc. Niestety, możliwa jest sytuacja dokładnie odwrotna. Dziedzictwo może dawać wyraz ksenofobii, pogardzie, przemocy.
W badaniach nad dziedzictwem zauważalny jest zwrot w stronę perspektywy antropologicznej. Charakter tego, co jest postrzegane jako dziedzictwo, ogranicza się do materialnego wymiaru, tj. o wyobrażanym.
Dziedzictwo wyrażane jest poprzez opowieści o przeszłości, jej selekcję i reinterpretację. Te opowieści są wyrażone w formie obiektów, pomników, muzealnych kolekcji czy odpowiednio zaprojektowanych tras turystycznych oraz miejskich przestrzeni. W materialnych formach pamięci skrywa się jednak historyczna i społeczna dynamika. Wyobrażenie o przeszłości rzutowane jest w teraźniejszość.
Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach
Tworzenie dziedzictwa może mieć charakter oddolny i zinstytucjonalizowany. Samo pojęcie dziedzictwa, a zwłaszcza jego użycia, nie są neutralne. Można uznać za nowe wcielenie przemocy symbolicznej, której przedmiotem jest przeszłość i to, co z niej pozostało, ale także teraźniejszość.
Dokonując uprawnionego chronologicznego skrótu, w tym kontekście należy wspomnieć o społecznych zadaniach etnologii, jakie wyznaczono jej w PRL. Stworzeniu „nowego człowieka”, kultura ludowa miała być fundamentem kultury narodowej. Zagadnienie społecznego uwikłania etnologii, jej powinności, obowiązków i uroszczeń współcześnie przybiera postać dyskusji wokół antropologii zaangażowanej, publicznej, stosowanej.
Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety
tags: #woda #mineralna #stare #chrusty #skład #właściwości
