Wymagania dla wody mineralnej zgodne z Polską Normą (PN)

Szczegóły: Opublikowano: 25. March 2026

Celem zmian wprowadzanych w przepisach zarówno polskich, jak też europejskich jest optymalizacja jakości naturalnych wód butelkowanych pod względem bezpieczeństwa zdrowotnego, a także możliwość wykorzystania nowych technologii w procesie przygotowania wody do rozlewu.

Zgłaszane propozycje zmian muszą być umotywowane wynikami badań uzyskanych w miarę postępu wiedzy i uzasadniających konieczność weryfikacji dotychczasowych kryteriów oceny jakości wody lub wskazujących na większą efektywność nowych procesów technologicznych.

Wszystkie propozycje zmian muszą być uzgodnione w określonych grupach ekspertów z udziałem organizacji reprezentujących producentów. Dlatego każdy proces nowelizacyjny jest długotrwały i wymaga trudnych niekiedy kompromisów, zwłaszcza w zakresie wprowadzania nowych technik.

Główne dokumenty regulujące jakość wody

Głównymi dokumentami, na których opiera się ocena jakości każdego rodzaju wody naturalnej, procesu jej przygotowania do rozlewu i znakowania gotowego produktu, są:

Dyrektywy Rady, Parlamentu Europejskiego i Komisji ds. Naturalnych Wód Mineralnych w sprawie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych (1, 2, 3, 4).
Standardy określone w kodeksach żywnościowych FAO/WHO (7).
Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia w powiązaniu z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie naturalnych wód mineralnych, naturalnych wód źródlanych i wód stołowych (5, 6).

Weryfikacji podlegają aktualnie wszystkie wymienione wyżej dokumenty w różnym stopniu i zakresie postanowień.

Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?

Dyrektywy Europejskie

W dniu 26 czerwca 2009 r. w Dzienniku Urzędowym UE - L 164/45 została opublikowana poprawiona wersja pierwszego dokumentu, tj. dyrektywy Rady 80/777/WE i ogłoszona jako dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/54/WE w sprawie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych. Powstała ona w związku z koniecznością ujednolicenia tekstów dotychczasowej dyrektywy w niemieckiej i angielskiej wersji językowej.

Obie wersje są wykorzystywane do tłumaczenia na wszystkie pozostałe języki. Dotychczas istniały w tych tekstach drobne różnice w niektórych zapisach, wynikające z niejednoznacznego tłumaczenia. Ponieważ wprowadzone zmiany dotyczyły wyłącznie procedur komitetu, nie wymagały one transpozycji przez państwa członkowskie do przepisów krajowych.

W związku z przeprowadzonymi korektami tłumaczeń tekstów angielskich i niemieckich została poprawiona (pod względem językowym) także polska wersja tego dokumentu.

W części wstępnej nowej dyrektywy stwierdzono ponownie, że Komisja Europejska ma uprawnienia do:

określania limitów stężeń niektórych składników w wodach mineralnych, istotnych ze względu na konieczność ochrony zdrowia publicznego (po zasięgnięciu opinii Europejskiej Federacji ds. Bezpieczeństwa Żywności - EFSA);
przyjmowania propozycji szczególnych zapisów na etykietach opakowań (związanych np. z procedurami technologicznymi);
określania metod analizy wód i procedur pobierania prób do badań mikrobiologicznych.

Z uprawnień tych Komisja korzysta aktualnie w pracach prowadzonych od 2006 r. w związku z uszczegółowieniem zapisów art. 4 wyżej wymienionych dyrektyw (1, 4). Artykuł ten wskazuje możliwość i zasady stosowania poszczególnych procedur przygotowania wody do rozlewu, tj.:

Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach

usuwania lub redukcji stężenia w wodzie składników nietrwałych (żelaza, manganu) przez dekantację i filtrację ewentualnie poprzedzoną napowietrzaniem wody;
usuwania lub redukcji stężenia w wodzie: żelaza, manganu, siarkowodoru, arsenu przez napowietrzanie wody z dodatkiem ozonu;
usuwania innych składników naturalnego pochodzenia potencjalnie szkodliwych dla zdrowia (np. fluoru) metodami zatwierdzonymi;
całkowite lub częściowe usuwanie z wody dwutlenku węgla wyłącznie metodami fizycznymi.

Stosowanie tych procesów jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy nie powodują one zmiany charakterystycznego składu mineralnego danej wody i zachowane są wymagania określone w zał. nr 3 do dyrektywy Komisji (3) dotyczące stężeń składników pozostałych (ozon) lub powstałych w przypadku niektórych wód (bromoform, bromiany).

Procesy przygotowania wody do rozlewu, o których mowa wyżej w punktach 2 i 3, muszą spełniać ponadto warunki ustanowione przez Komisję Europejską, po konsultacji z EFSA.

Projekt Rozporządzenia Komisji Europejskiej

W okresie od 2006 r. do 2009 r. (marzec) trwała dyskusja nad interpretacją niektórych wyżej wymienionych zapisów art. 4 dyrektywy, w tym także możliwości usuwania z niektórych wód jonów fluorkowych za pomocą tlenku glinu oraz stosowania złóż adsorpcyjnych do usuwania manganu i żelaza.

Komisja Europejska po uzyskaniu pozytywnych opinii EFSA odnośnie techniki redukcji stężenia fluoru za pomocą tlenku glinu oraz użycia utleniających złóż manganowych i żelazowych do usuwania z wód naturalnych manganu, żelaza i arsenu przedstawiła projekt rozporządzenia regulującego zasady użycia tych technik w procesie przygotowania naturalnych wód mineralnych do rozlewu w opakowania jednostkowe.

W dokumencie tym uznano dopuszczalność stosowania tych procedur pod następującymi warunkami:

Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety

woda poddana danej procedurze zachowa swój charakterystyczny skład mineralny i pierwotną czystość pod względem chemicznym i mikrobiologicznym;
każda z procedur zostanie zatwierdzona przez kompetentny organ krajowy;
przedsiębiorca stosujący dopuszczoną procedurę będzie systematycznie kontrolował jakość wody i stosowanych środków (złoża filtracyjnego), stosując zasady i środki dopuszczone do przygotowywania wody do spożycia przez ludzi - wodociągowej;
w oznakowaniu wody opakowanej (na etykiecie), pod informacją o składzie mineralnym zostanie podany zapis informujący o rodzaju stosowanej procedury i jej dopuszczeniu.

Dokument zawierał 3 aneksy, w których określone zostały: szczegółowe wymagania odnośnie jakości (czystości) złóż adsorpcyjnych z przywołaniem stosownych norm europejskich (EN), zasady użytkowania i regeneracji poszczególnych złóż z uwzględnieniem kontroli poziomów stężeń niektórych składników (aluminium w przypadku usuwania fluoru na złożu tlenku glinowego) oraz pozostałości użytych środków chemicznych do regeneracji i dezynfekcji złóż. Wskazano jednocześnie konieczność wdrożenia systemu HAACP oraz stosowania zasad dobrej praktyki higienicznej i produkcyjnej.

Projekt tego rozporządzenia po ankietyzacji wśród państw członkowskich był omawiany w czasie dwóch kolejnych posiedzeń roboczych Komisji Europejskiej, na których zgłoszono szereg pytań, uwag i zastrzeżeń. Dotyczyły one głównie zgodności zapisów tego rozporządzenia z wymaganiami określonymi w dyrektywach (1, 2, 4) w zakresie uprawnień Komisji do wprowadzania zmian w artykule 4 (rodzaje procedur i ich uwarunkowania).

Wskazywano też brak szczegółowego sprecyzowania wymagań odnośnie trybu zgłaszania, zatwierdzania i kontroli poszczególnych procedur. Proponowano przy tym, aby wszystkie dopuszczone materiały, w tym złoża filtracyjne i środki chemiczne były oceniane bardziej rygorystycznie aniżeli w przypadku ich użycia dla wody wodociągowej. Wnioskowano także, aby ustalić jednolity zapis na opakowaniu wody, informujący o stosowaniu dopuszczonej procedury. Stwierdzono, że dla konsumenta wody istotna jest jedynie bezpieczna dla zdrowia i akceptowalna organoleptycznie jakość wody, a nie rodzaj procedury zastosowanej podczas rozlewu.

Ponieważ nie uzyskano jednoznacznych odpowiedzi odnośnie mocy prawnej ewentualnego rozporządzenia, Komisja ds. Naturalnych Wód Mineralnych uznała za konieczne zasięgnięcie opinii Służb Prawnych w tej sprawie i odłożyła ostateczną decyzję oraz zawiesiła dalsze prace nad tym dokumentem. W tej sytuacji zaproponowano, aby w przyszłości włączyć do programu prac Komisji wprowadzenie również innych zmian w postanowieniach dyrektyw (3, 4), z uwzględnieniem propozycji zgłaszanych już wcześniej i obecnie przez Niemcy i Polskę. Komisja Europejska stwierdziła jednak, że nie jest to obecnie jej zadanie priorytetowe.

Propozycje zmian w dyrektywach

Wprowadzanie w kolejnych dokumentach bardziej liberalnych wymagań, szczególnie w zakresie nowych procedur w procesie przygotowania wody do rozlewu powoduje zacieranie istotnych różnic pomiędzy wodami naturalnymi i wodą powszechnego użycia, w tym wodociągową. Dla zachowania dotychczasowej renomy i pozycji oraz walorów zdrowotnych zwłaszcza naturalnej wody mineralnej niezbędne jest ściślejsze sprecyzowanie definicji "pierwotnej czystości" oraz zasad i kryteriów jej oceny z wykluczeniem obecności składników antropogenicznych.

W związku z tym konieczne jest np. zróżnicowanie wymagań dla oznaczanych wskaźników zanieczyszczenia, w tym związków azotowych (azotany III i azotany V) w kierunku ich zaostrzenia i wykluczenie w wodzie pierwotnie czystej obecności pestycydów, detergentów, polichlorowanych bifenyli (PCB) czy węglowodorów. Dyskusja nad tymi limitami przewidziana jest również w pracach Komisji Kodeksowej FAO/WHO. (7)

Niezbędne jest również jednoznaczne określenie możliwości łączenia wody z różnych otworów, zwłaszcza do produkcji naturalnej wody mineralnej o jednej nazwie handlowej. Brak ustaleń w tym zakresie może prowadzić do łączenia surowców różniących się właściwościami mającymi znaczenie fizjologiczne, a więc również do zmiany naturalnego pierwotnego składu mineralnego, co jest sprzeczne z definicją naturalnej wody mineralnej. W tym miejscu należy zaznaczyć, że w polskich przepisach (6) dopuszcza się możliwość łączenia tylko wód tego samego typu chemicznego, a więc o takich samych właściwościach pod względem fizjologicznym.

W zapisach dyrektywy nie wyznaczono również ograniczenia maksymalnej zawartości rozpuszczonych składników mineralnych, która powinna być limitowana w niektórych wodach wysokozmineralizowanych, zawierających wodorowęglany, siarczany, chlorki, sodu, magnezu oraz np. jodki, bromki, tj. składniki wywierające specyficzne działanie w określonych stężeniach.

Nie została również określona granica tzw. "naturalnych wahań" składu chemicznego naturalnej wody mineralnej. Znane wyniki obserwacji badań hydrogeologicznych wskazują, że wahania w zawartości np. chlorków, siarczanów, sodu, związków azotowych są wskaźnikiem ich antropogenicznego charakteru. Z tych względów w przepisach polskich dopuszczalne są wahania tylko w granicach 20%.

Należy także sprecyzować wymagania odnośnie rodzaju filtrów używanych w procesie przygotowania naturalnych wód mineralnych do rozlewu, z wykluczeniem materiałów i środków zmieniających naturalny skład mineralny lub stosowanych jako zabezpieczenie wymaganego stanu mikrobiologicznego i określić zasady przekazywania wody z ujęcia do rozlewni (warunki, odległość).

Ze strony Polski wpłynęła ponadto (dotąd nierozważana) propozycja podwyższenia limitu dla baru występującego w niektórych naturalnych wodach mineralnych z dużą zawartością wapnia i magnezu, naturalnie nasyconych dwutlenkiem węgla. Dotychczasowy bardzo rygorystyczny limit 1mg Ba/dm3 został ustalony dla wody powszechnego użycia, wykorzystywanej do różnych celów w nieograniczonych ilościach. Proponowany limit 2 mg Ba/dm3 nie stanowi przekroczenia dawki bezpiecznej (NOAEL), zwłaszcza że wody z taką zawartością baru należą do rzadkich, a ich ujęcia odznaczają się niewielką wydajnością.

Należy również zaznaczyć, że są to raczej wody wysokozmineralizowane, a więc wypijane są w ilościach nieprzekraczających na ogół 0,5 dm3 dziennie.

Zarówno liczba zgłoszonych propozycji, jak też ważność poruszonych problemów wskazują, że ich rozwiązanie i wprowadzenie ewentualnych zmian w przepisach unijnych będzie wymagało dłuższego czasu.

Ustawa o Bezpieczeństwie Żywności i Żywienia

Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia - dokument podpisany 25 sierpnia 2006 r. (Dz. U. nr 171 poz.1225) w trakcie aktualizacji.

W dokumencie tym zamieszczony został rozdział dotyczący naturalnych wód mineralnych, naturalnych wód źródlanych i wód stołowych określający zasady kwalifikacji rodzajowej poszczególnych wód i wprowadzania ich do obrotu na terenie Polski oraz warunki i sposób uznawania wody jako naturalnej mineralnej przez Głównego Inspektora Sanitarnego, a także wpisywania uznanej wody do rejestru krajowego i europejskiego.

W ustawie zostały zamieszczone również definicje poszczególnych rodzajów wód przeniesione z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2009 r. (Dz.U. nr 120 poz.1256). Spowodowało to konieczność zmian w układzie i zakresie postanowień tego dokumentu, a ze względu na uwagi zgłoszone przez Komisję Europejską do niektórych zawartych w nim zapisów zostały również skorygowane wspomniane wyżej definicje, których zapis podano poniżej.

Naturalna woda mineralna - woda pochodząca z zasobów podziemnych chronionych geologicznie od środowiska zewnętrznego, wydobywana jednym lub kilkoma otworami naturalnymi lub wierconymi - pierwotnie czysta pod względem chemicznym i mikrobiologicznym, charakteryzująca się korzystnym dla zdrowia stabilnym naturalnym składem mineralnym, a w określonych przypadkach także właściwościami mającymi znaczenie fizjologiczne.
Woda źródlana - woda pochodząca z zasobów podziemnych chronionych geologicznie od środowiska zewnętrznego, wydobywana jednym lub kilkoma otworami naturalnymi lub wierconymi - pierwotnie czysta pod względem chemicznym i mikrobiologicznym, spełniająca wymagania określone w przepisach dla wody do spożycia przez ludzi.
Woda stołowa - woda źródlana lub naturalna woda mineralna niskozmineralizowana, do której dodano określone składniki mineralne w ilościach mających znaczenie fizjologiczne, w postaci soli lub naturalnej wody mineralnej wysokozmineralizowanej.

Rozporządzenia w sprawie wód

Prace nad nową wersją tego dokumentu, który był ankietowany i notyfikowany przez kraje członkowskie UE i Komisję ds. Naturalnych Wód Mineralnych, trwają od 2007 r. Uwagi zgłoszone w tej dyskusji w większości dotyczyły niejasności wynikających z błędnego tłumaczenia polskiego tekstu i zostały wyjaśnione.

Zasadnicze zastrzeżenie podniesione przez kilka państw oraz Komisję budzi użycie przymiotnika "naturalna" dla wody źródlanej i stosowanie dla tego rodzaju wody kryteriów oceny składu chemicznego analogicznych jak dla naturalnej wody mineralnej.

Wyjaśnienia ze strony polskiej, że jest to konsekwencją wymogu pierwotnej czystości i naturalnego składu mineralnego tej wody zapisanego w dyrektywie 96/7O/EEC nie zostały przyjęte. Stwierdzono przy tym, że w dyrektywie tej (w art. 8 podano równocześnie, że woda źródlana powinna spełniać wymagania fizyko-chemiczne i chemiczne określone dla wody do spożycia przez ludzi. Wodzie takiej nadaje się jej we wszystkich pozostałych krajach nazwę "woda źródlana".

Zespół polski pracujący nad weryfikacją tego dokumentu zadecydował o przyjęciu tych uwag i wprowadzeniu nowej nazwy rodzajowej z pominięciem przymiotnika naturalna. Jednocześnie uznano konieczność podanej wyżej korekty polskiej definicji.

tags: #woda #mineralna #powinna #spełniać #wymagania #zawarte