Woda mineralna a stwardnienie rozsiane: Skład, właściwości i wpływ na zdrowie
- Szczegóły
Stwardnienie rozsiane (SM, sclerosis multiplex) jest przewlekłą chorobą zapalno-autoimmunologiczną ośrodkowego układu nerwowego (OUN), przebiegającą z wieloogniskową demielinizacją i procesem zwyrodnieniowym. Jak wskazują liczne badania, istnieje wiele powiązanych ze sobą czynników genetycznych i środowiskowych sprzyjających powstawaniu tej choroby. Choć najnowsze badania w znacznym stopniu poszerzyły wiedzę na temat jej patomechanizmu, to przyczyna choroby pozostaje nieznana. Wśród wielu elementów etiologicznych wymienia się także bliżej nieokreślone interakcje między predyspozycjami genetycznymi i czynnikami środowiskowymi.
Choroba przebiega w sposób bardzo zróżnicowany. Jej objawy mogą obejmować zaburzenia widzenia, zaburzenia czucia, niesprawność ruchową z objawami piramidowo-móżdżkowymi, osłabienie z cechami zespołu zmęczenia i wiele innych. Pojawiają się także zaburzenia życia emocjonalnego, seksualnego, społecznego, rodzinnego i zawodowego. Pierwsze objawy choroby występują zwykle między 20. a 40. rż., choć mogą się pojawić zarówno u dzieci, jak i w starszym wieku (po 40. rż., rzadziej po 60. rż). Choroba występuje 2-3 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn.
Według Międzynarodowej Federacji Towarzystw Stwardnienia Rozsianego (MSIF, Multiple Sclerosis International Federation) na świecie żyje obecnie 2,5 mln chorych na SM. Prawidłowy rozwój człowieka, jego sprawność fizyczna i umysłowa oraz stan zdrowia wiążą się w znacznym stopniu ze sposobem żywienia, zdrowotną jakością żywności, ze szczególnym uwzględnieniem jej wartości odżywczej.
Obecnie poszukuje się także związku między dietą a przebiegiem chorób przewlekłych, w tym SM. Również rodzaj spożywanych substancji odżywczych uznaje się za jeden z czynników, który może modyfikować naturalny przebieg SM. W wielu badaniach dowiedziono, że prawidłowe żywienie w SM może znacząco wpływać na procesy istotne dla rozwoju choroby, jak również na występowanie dolegliwości jej towarzyszących. Także zaostrzenie niektórych objawów SM jest wiązane z określonymi składnikami diety.
Na podstawie kilkudziesięcioletnich obserwacji i licznych badań naukowych opracowano optymalne proporcje składników odżywczych w diecie i określono częstotliwość, z jaką powinny być spożywane, w celu utrzymania dobrego stanu zdrowia przez całe życie, jak również zapobiegania rozwojowi wielu przewlekłych chorób. Organizm ludzki do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje około 60 składników odżywczych, które powinny być dostarczane codziennie wraz z pożywieniem. Należą do nich egzogenne aminokwasy wchodzące w skład białek, nienasycone kwasy tłuszczowe (UFA, unsaturated fatty acids), węglowodany, witaminy oraz składniki mineralne.
Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?
Brak regularnego i stałego dostarczania tych składników wraz z dietą może prowadzić do powstania zaburzeń metabolicznych wywołujących zmniejszenie odporności, a nawet zmiany w komórkach, tkankach, narządach lub całych układach. Chociaż wpływu diety na przebieg SM jednoznacznie nie potwierdzono, to uważa się, że celem właściwego leczenia żywieniowego chorych są ogólna poprawa stanu zdrowia, łagodzenie współistniejących objawów (m.in. stanów zapalnych, zaparć, zaburzeń ze strony układu moczowego, zmęczenia), poprawa efektywności leczenia oraz zapobieganie niedoborom substancji odżywczych.
Choć ich wpływu ostatecznie nie potwierdzono, to jednak uważa się, że wdrożenie właściwej terapii żywieniowej u chorych na SM, zapobiegając niedoborom substancji odżywczych, wpływa na ogólną poprawę ich stanu zdrowia, łagodzenie objawów oraz poprawę efektywności podstawowego leczenia. Rodzaj diety powinien być uzależniony od stopnia zaawansowania choroby, występowania objawów towarzyszących oraz stosowanego leczenia farmakologicznego. Konieczne jest także dostosowanie sposobu żywienia do indywidualnych potrzeb pacjenta, z uwzględnieniem jego płci, wieku, stopnia aktywności fizycznej oraz ewentualnych chorób współistniejących.
Terapia żywieniowa w SM w ostatnich latach jest jedną z częściej opisywanych procedur wspomagających leczenie farmakologiczne. Obserwuje się także zwiększenie zainteresowania zagadnieniami powiązanymi z zaburzeniami metabolicznymi i ich wpływem na przebieg choroby. Dieta jest dodatkowym, indywidualnie dobieranym, sposobem wspierania leczenia farmakologicznego. Jej skuteczność w dużej mierze zależy od indywidualnych uwarunkowań wynikających z różnorodności zaburzeń, ich etiologii, stopnia nasilenia, ogólnego stanu zdrowia chorych, ale również występowania zaburzeń towarzyszących.
Spośród wszystkich składników pożywienia największy wpływ na działanie układu odpornościowego oraz rozwój i przebieg SM prawdopodobnie mają tłuszcze. Już latach 50. ubiegłego wieku zasugerowano, że spożywanie SFA pochodzenia zwierzęcego wiąże się bezpośrednio z częstością występowania SM, zaś związek między ograniczoną podażą tego tłuszczu a remisją SM odnotowano dopiero na początku XXI wieku. W wielu badaniach epidemiologicznych wykazano, że jedynie niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (EFA, essential fatty acid) korzystnie wpływają na przebieg SM. Natomiast spożywanie dużej ilości SFA oraz kwasu arachidonowego wiąże się prawdopodobnie z większą zapadalnością na tę chorobę.
Przyjmuje się, że korzystna jest dieta z ograniczeniem ilości spożywanych tłuszczów, w której UFA zastępują tłuszcze nasycone. Badacze dowodzą, że w regionach, w których przeważa spożycie oliwy z oliwek, SM występuje rzadziej niż tam, gdzie najpopularniejszym tłuszczem jest masło lub inny tłuszcz zwierzęcy. W innych badaniach udowodniono związek między dużym spożyciem mięsa i mleka oraz niską podażą ryb a częstością występowania SM. Należy pamiętać, że związki lipidowe występują we wszystkich organizmach żywych i są niezbędne do ich prawidłowego funkcjonowania.
Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach
W organizmie ludzkim lipidy pełnią wiele ról, między innymi stanowią zapasowy i skondensowany materiał energetyczny, a także są ważnym składnikiem budulcowym błon komórkowych i istoty białej mózgu. Zależnie od obecności podwójnych wiązań w cząsteczkach kwasów tłuszczowych oraz ich ilości wyróżnia się kwasy tłuszczowe nasycone (SFA), jednonienasycone (MUFA, monounturated fatty acids) i wielonienasycone (PUFA). Ilość i rodzaj spożywanych tłuszczów w diecie oraz ich niewłaściwe proporcje mogą powodować zagrożenia chorobami cywilizacyjnymi (otyłość, choroby układu sercowo-naczyniowego, niektóre nowotwory, a także osłabienie układu odpornościowego).
Kluczową rolę odgrywa przede wszystkim właściwa proporcja SFA do MUFA i PUFA. Wśród PUFA istotną grupę stanowią UFA - niezbędne kwasy nienasycone, do których należą kwas linolowy (LA, linoleic acid; n-6), kwas alfa-linolenowy (ALA, linolenic acid; n-3) oraz związki należące do ich rodzin, na przykład kwas arachidonowy (AA, arachidonic acid; n-6), eikozapentaenowy (EPA, eicosapentaenoic acid; n-3) i kwas dokozaheksaenowy (DHA, docosahexaenoic acid; n-3).
Przedstawicielami prezentowanej grupy ALA są między innymi EPA oraz DHA. Z kolei LA i ALA są syntetyzowane wyłącznie przez rośliny, dlatego u ludzi muszą być dostarczane z pożywieniem. Źródłem LA są nasiona roślin oraz oleje: krokoszowy, kukurydziany, słonecznikowy, sojowy, arachidowy, rzepakowy bezerukowy i oliwa z oliwek. Natomiast ALA jest komponentem błon chloroplastów roślin oraz składnikiem nasion. Występuje w olejach lnianym, rzepakowym i sojowym oraz siemieniu lnianym.
W warunkach naturalnych EPA i DHA występują w algach i fitoplanktonie morskim, syntetyzującym te kwasy tłuszczowe. Bogatym źródłem EPA i DHA są tłuszcze ryb morskich żywiących się planktonem lub rybami oraz zwierzęta morskie (ostrygi, małże, krewetki). Kwasy omega 3 występują w olejach z ryb, takich jak: halibut, makrela, śledź, szprot, łosoś atlantycki, sardynka, a ich stężenie i proporcje zależą od gatunku ryb, ich stanu fizjologicznego, pory roku oraz miejsca połowu.
Wykazano, że ryby bytujące w zimnych północnych wodach zawierają duże ilości EPA, a ryby z mórz południowych - relatywnie więcej DHA. Ryby żyjące dziko charakteryzują się większą zawartością kwasów tłuszczowych omega 3, zaś mniejszą omega 6 w porównaniu z rybami hodowlanymi. Dodatkowo słodkowodne i wolno żyjące ryby drapieżne mogą być również cennym źródłem kwasów omega 3. Natomiast popularne wśród polskich konsumentów karp i panga zawierają śladowe ilości tego kwasu. Warto dodać, że EPA i DHA występują również w owocach morza (homary, kraby, krewetki, ostrygi).
Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety
Przemysły farmaceutyczny i spożywczy dostarczają oleje rybie bogate w EPA i DHA pozyskiwane z całych ryb, tkanki podskórnej, kości i rybich wątrób (tran - bogate źródło witamin A i D). Z kolei innowacyjnym źródłem EPA i DHA są hodowle mikroalg i grzybów planktonu morskiego oraz śródlądowe i morskie skorupiaki. Udział PUFA n-3 w diecie można zwiększyć, spożywając minimum 200-300 g ryby tygodniowo, co zapewnia około 0,3 g EPA i DHA dziennie.
Tkanki ludzkie wykazują zdolność przebudowy LA oraz ALA i syntezy niewielkich ilości niektórych EFA. W konsekwencji szeregu reakcji z LA powstaje AA występujący głównie w mięsie i jajach. Kwas arachidonowy ulega dalszym przemianom do eikozanoidów dienowych - leukotrienów oraz tromboksanów, odpowiedzialnych za procesy zapalne i prozakrzepowe. Z kolei ALA jest substratem do produkcji EPA i DHA. Pod wpływem cyklooksygenazy (COX, cyclooxygenase) EPA jest przekształcany do prostaglandyn, prostacyklin i tromboksanów trienowych, konkurujących z wielokrotnie aktywniejszymi dienowymi produktami przemian AA.
Podobne właściwości cechują leukotrieny powstałe pod wpływem lipooksygenazy z EPA w porównaniu z tymi, które powstały z AA. W rezultacie leukotrieny i tromboksany powstałe z kwasów omega 3 wywołują efekt przeciwzapalny i antyagregacyjny. Wzajemne proporcje LA i ALA w diecie mogą modyfikować powstawanie eikozanoidów. Duża podaż ALA sprzyja intensywniejszym przemianom kwasów szeregu n-3 z jednoczesnym zahamowaniem syntezy kwasów z rodziny n-6 i na odwrót - zwiększenie ilości LA w pożywieniu nasila metabolizm kwasów n-6 i działa hamująco na produkcję kwasów omega 3.
Długołańcuchowe PUFA są niezbędne do prawidłowego rozwoju organizmu i właściwego funkcjonowania mózgu oraz siatkówki oka. Kwasy omega 3 i omega 6 są składnikiem fosfolipidów błon komórkowych, a ich udział w diecie w dużym stopniu odzwierciedla ich wzajemne proporcje w tkankach organizmu. W błonach komórkowych mózgu i rdzenia kręgowego zawartość LA i ALA jest stosunkowo niewielka, większy udział mają natomiast długołańcuchowe pochodne tych EFA. Długołańcuchowe PUFA wchodzą w skład osłonek mielinowych, błon synaptycznych i neurotransmiterów. Stanowią ważny element receptorowej części siatkówki i odgrywają rolę w jej prawidłowym rozwoju.
Jako składnik fotoreceptorów oraz komórek nerwowych wpływają na percepcję wrażeń wzrokowych i ich zamianę na impulsy nerwowe. Dostarczenie EFA ma istotne znaczenie w żywieniu dzieci i młodzieży, które potrzebują ich do prawidłowego rozwoju umysłowego. Ponadto EFA odpowiadają za prawidłowe funkcjonowanie organizmu dorosłego człowieka. Mechanizm działania kwasów omega 3 na poziomie molekularnym wynika z konkurencji z kwasami omega 6 w procesie powstawania eikozanoidów z obniżoną zdolnością do indukowania stanu zapalnego, wytwarzania mediatorów ograniczających reakcję zapalną oraz wpływu na ekspresję genów i czynniki transkrypcyjne.
Korzystny wpływ zdrowotny EFA jest w dużym stopniu związany z aktywnością eikozanoidów powstałych z PUFA po ich uwolnieniu z fosfolipidów. Eikozanoidy wpływają na regulację czynności układu sercowo-naczyniowego, ciśnienie tętnicze, krzepnięcie, stężenie triglicerydów w osoczu, odpowiedź immunologiczną i procesy zapalne, proliferację komórek i rozwój nowotworów, regulację czynności hormonów i neuromediatorów, ekspresję genów, funkcjonowanie nerek oraz odczuwanie bólu.
Wielu naukowców sugeruje poprawę funkcjonowania układu nerwowego pod wpływem zwiększonego spożycia w diecie długołańcuchowych kwasów tłuszczowych omega 3. Z kolei część z nich potwierdza istnienie korzystnego związku między spożyciem PUFA a złagodzeniem objawów SM. Przypuszcza się, że istnieje również zależność między stosowaniem diety z ograniczeniem SFA pochodzenia zwierzęcego i suplementacją kwasami omega 3 a poprawą jakości życia chorych z najczęściej występującą, rzutowo-remisyjną postacią SM.
Niedobór witamin, szczególnie z grupy B, może powodować upośledzenie prawidłowego przewodnictwa nerwowego. Z tego powodu zaczęto łączyć patogenezę SM z niedoborem którejś ze znanych witamin. Hipoteza ta okazała się jednak fałszywa i nie udało się udowodnić związku SM z żadnym, konkretnym stanem niedoborowym. W przypadku właściwego odżywiania (zrównoważona pełnowartościowa dieta) i prawidłowego działania przewodu pokarmowego oraz jelit ludzki organizm otrzymuje wystarczające ilości witamin. Dodatkowe podawanie preparatów witaminowych jest wtedy nieuzasadnione. Przyjmowane pokarmy mogą nie dostarczać nadmiaru witamin. Natomiast w SM suplementacja, nawet gdy nie występuje awitaminoza, może spowodować pewne korzyści.
W stanach zapalnych powstają w organizmie aktywne chemicznie (reaktywne) formy tlenu (ROS, reactive oxygen species) - tak zwane wolne rodniki. Są one inaktywowane w przebiegu specyficznych procesów przez związki chemiczne nazywane przeciwutleniaczami. Zarówno mózg, jak i rdzeń kręgowy wykazują dużą wrażliwość na tak zwany stres oksydacyjny powodowany przez nadmiar wolnych rodników. Dlatego bardzo ważne jest dostarczenie tym narządom odpowiedniej ilości przeciwutleniaczy, a ich dodatkowym źródłem może być właściwie zbilansowana dieta. Do przeciwutleniaczy zalicza się między innymi witaminy C i E oraz karotenoidy i flawonoidy.
Tabela: Zalecane składniki odżywcze i ich źródła w diecie osób z SM
| Składnik odżywczy | Źródła | Korzyści |
|---|---|---|
| Nienasycone kwasy tłuszczowe (UFA) | Oleje roślinne (krokoszowy, słonecznikowy, sojowy), tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, śledź) | Wspierają układ odpornościowy, łagodzą stany zapalne |
| Witamina D | Tłuste ryby, jaja, suplementy | Wspiera układ odpornościowy, wpływa na zdrowie kości |
| Witamina B12 | Mięso, jaja, produkty mleczne, suplementy | Wspiera funkcjonowanie układu nerwowego |
| Przeciwutleniacze (witamina C, witamina E, karotenoidy, flawonoidy) | Owoce (jagody, cytrusy), warzywa (szpinak, papryka), orzechy, nasiona | Chroni komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi |
| Błonnik | Warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych | Wspiera trawienie, reguluje poziom cukru we krwi |
tags: #woda #mineralna #mała #ala #wódka #skład
