Wilgotność Powietrza w Afryce Równikowej: Charakterystyka
- Szczegóły
Strefę równikową charakteryzują intensywne procesy termodynamiczne. W ciągu roku na obszary położone w strefie równikowej dopływa największa ilość promieniowania słonecznego.
Czynniki wpływające na wilgotność
Strefa równikowa to strefa bardzo wilgotna z powodu intensywnego parowania z podłoża oraz z wilgoci przynoszonej przez pasaty. Występują tu dogodne warunki do tworzenia się procesów konwekcyjnych. Ich intensywny rozwój powoduje powstanie chmur kłębiastych rodzaju Cu i Cb, które dają przelotne, obfite opady pochodzenia burzowego.
Temperatura i opady
Mimo najwyższego położenia Słońca, nie są to najcieplejsze obszary na Ziemi. Średnie temperatury wynoszą od 24ºC do 28ºC. Roczne amplitudy temperatury nie przekraczają 2ºC (na nizinach). Wraz ze wzrostem wysokości temperatura spada. Amplitudy dobowe temperatury powietrza są większe niż roczne i wynoszą 10 - 15ºC. W okolicach równika brak pory suchej na nizinach, a rozkład opadów jest prawie równomierny.
Gleby i roślinność
Gleby w strefie równikowej to przede wszystkim ferrasole - żółtoziemy, czerwonoziemy, gleby alitowe. Nazewnictwo gleb nawiązuje do barwy gleby wynikającej z procesu wietrzenia. Gleby te charakteryzują się kwaśnym odczynem, małą zawartością próchnicy, a ich żyzność jest niska. Rosną tu wiecznie zielone wilgotne lasy równikowe, w których występuje wielkie bogactwo gatunków roślin. Wybrzeża kontynentu w tej strefie porastają lasy namorzynowe.
Strefy podrównikowe
Na kontynencie afrykańskim są dwie strefy podrównikowe, dla których charakterystyczne są dwie pory roku: deszczowa - letnia, oraz sucha - zimowa. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi tu ok. 20ºC. Strefy te porastają sawanny, na które składa się roślinność trawiasta z pojedynczymi drzewami. Charakterystyczne są też lasy galeriowe w dolinach rzek oraz parkowe na obrzeżach stref.
Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu
Strefa międzyzwrotnikowa
Podstawowy układ sytuacji barycznej, jaki panuje w strefie międzyzwrotnikowej na Oceanie Atlantyckim, we wschodniej i środkowej części Oceanu Spokojnego oraz leżącej na południe od równika części Oceanu Indyjskiego określa z jednej strony istnienie stacjonarnych wyżów subtropikalnych (podzwrotnikowych), z drugiej - strefy obniżonego ciśnienia, położonej pomiędzy wyżami subtropikalnymi leżącymi na obu półkulach.
Międzyzwrotnikowa Strefa Zbieżności (MSZ, ITCZ)
Ze względu na to, że w tej strefie (nad pasem najwyższych temperatur powierzchni oceanu) następuje nad oceanami zbieżność pasatów, jest ona nazywana również międzyzwrotnikową strefą zbieżności lub międzyzwrotnikową strefą konwergencji. Obecnie najczęściej stosuje nazwę "międzyzwrotnikowa strefa zbieżności" i jej skrót - MSZ, angielski ITCZ - Intertropical Convergence Zone.
Wilgotne lasy równikowe
Wilgotne lasy równikowe, niekiedy nazywane lasami deszczowymi, puszczą tropikalną lub dżunglą, rozciągają się w centralnym pasie obszaru międzyzwrotnikowego, obejmując głównie Kotlinę Konga w Afryce, dorzecze Amazonki w Ameryce Południowej oraz Archipelag Malajski położony w Azji Południowo-Wschodniej. Ich charakterystyczną cechą są codzienne popołudniowe opady, które trwają krótko, lecz są bardzo intensywne. Roczna suma opadów w puszczy tropikalnej wynosi ponad 2000 mm.
Roślinność lasów równikowych
Roślinność lasów równikowych przypomina wiecznie zieloną gęstwinę, która pokrywa niemal każdy dostępny fragment gruntu. Szacuje się, że tropikalne puszcze są domem dla 2/3 wszystkich gatunków roślin występujących na Ziemi. Rozrostowi tak bujnej flory sprzyja bardzo szybki rozkład materii organicznej, typowy dla wilgotnego i gorącego klimatu. Podłoże w puszczy tropikalnej jest jednak bardzo ubogie - pokrywa je nieurodzajna gleba laterytowa.
Zwierzęta lasów równikowych
Zwierzęta wilgotnych lasów równikowych są niesamowicie zróżnicowane. Dziewicze tropikalne puszcze gromadzą połowę istniejących gatunków fauny. Wiele jest wśród nich ptaków, ssaków i gadów, lecz najliczniejszą grupę mieszkańców lasu deszczowego stanowią bezkręgowce. Do często spotykanych widoków należą siedliska termitów. Zwierzęta lasów równikowych to także liczne ssaki, zwłaszcza małpy, które zwinnie poruszają się w koronach drzew. W Afryce zaobserwować można goryle i szympansy, w Azji orangutany, a w Ameryce Południowej kapucynki i pigmejki. Do ich naturalnych wrogów należą drapieżne koty - lamparty, jaguary czy oceloty.
Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum
Lasy równikowe: ciekawostki
Lasy równikowe pokrywają zaledwie 6% powierzchni Ziemi, lecz równocześnie obejmują ponad 30% wszystkich terenów zalesionych na świecie. Ponad połowa istniejących puszczy tropikalnych porasta Amazonię. Krajobraz lasu równikowego wydaje się egzotyczny i odległy, jednak tak naprawdę codziennie stykamy się z jego zasobami. Ponad 25% surowców kosmetycznych i farmaceutycznych pochodzi właśnie z dżungli. Podobnie jest z popularnymi przyprawami, takimi jak pieprz, wanilia czy cynamon. W przemyśle meblarskim cenione jest natomiast tropikalne drewno - mahoń, heban oraz palisander.
Wycinanie lasów równikowych
Wilgotne lasy równikowe znikają z powierzchni Ziemi każdego dnia. Rocznie wycina się ich nawet 3 mln hektarów, z czego ponad 1/3 tej liczby dotyczy samej Amazonii. Każdego dnia w wyniku wycinki drzew lub wypalania gleby umierają dziesiątki gatunków roślin i zwierząt. Wykarczowane tereny lasów równikowych są zastępowane przez hodowle bydła oraz plantacje roślin: bananowców, kawy, trzciny cukrowej i palmy kokosowej.
Dlaczego i jak należy chronić lasy równikowe?
Lasy równikowe są źródłem tlenu, jednak wbrew pozorom nie jest to ich najważniejsza funkcja. Tropikalne puszcze produkują kilkanaście procent światowych zasobów tego pierwiastka, lecz jednocześnie pochłaniają go niemal tyle samo. Większość tlenu na Ziemi powstaje w oceanach. Wilgotne lasy równikowe należy chronić z innego powodu. Ich zniknięcie doprowadziłoby do światowej katastrofy zagrażającej ludzkości. Do atmosfery dostałyby się znaczne ilości dwutlenku węgla, a ponadto nastałaby globalna susza.
Strefy klimatyczne w Afryce
Na powierzchni Ziemi występuje przestrzenne uporządkowanie elementów środowiska przyrodniczego, które zmieniają się wraz z szerokością geograficzną. Zjawisko to nazywa się strefowością geograficzną. Na przykładzie Afryki - leżącej symetrycznie względem równika - można wykazać strefowość klimatyczną, roślinną i glebową oraz przedstawić wzajemne oddziaływania między elementami środowiska przyrodniczego. Symetryczne położenie Afryki względem równika powoduje, że ok. 4/5 powierzchni tego lądu leży w strefie między zwrotnikiem Raka a zwrotnikiem Koziorożca.
Dwa elementy klimatu - temperatura powietrza oraz wysokość opadów i ich roczny przebieg - są podstawą do wydzielenia typów klimatu w Afryce. W strefie międzyzwrotnikowej średnie roczne temperatury powietrza mieszczą się w przedziale między 20°C a 30°C. Im dalej na północ i południe, tym opadów jest mniej.
Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności
Charakterystyka stref roślinnych i glebowych
Strefowy układ klimatów w Afryce wpływa na strefowe ułożenie naturalnych zespołów (formacji) roślinnych, a także typów gleby. Składniki środowiska przyrodniczego występujące na pewnym obszarze oddziałują na siebie. Efektem jest powstanie w Afryce wyraźnie zaznaczających się krajobrazów.
Wilgotny las równikowy
W strefie klimatu równikowego wilgotnego występuje wiecznie zielony, gęsty, wilgotny wielowarstwowy las będący najbujniejszą formacją roślinną na Ziemi. Wyróżnia się on wielką bioróżnorodnością gatunkową i ekosystemową. Szacuje się, że żyje w nim ok. 25 tys. gatunków roślin, w tym ok. 3 tys. drzew. Las równikowy, nazywany także lasem deszczowym, składa się z kilku warstw roślinności wzajemnie się przenikających. Wysoka temperatura powietrza i duża wilgotność umożliwiają całoroczną wegetację roślin. Brak pór roku powoduje, że obok siebie występują rośliny tego samego gatunku, z których jedna dopiero kwitnie, a druga już owocuje.
Sawanna
W strefie klimatu podrównikowego, w którym naprzemiennie występują pora deszczowa i sucha, charakterystyczną formacją roślinną jest sawanna. Obejmuje ona obszar na północ od lasu równikowego do równoleżnika 15°N i na południe do 18°S. Sawanna jest formacją roślinną zajmującą największy obszar w Afryce. W zależności od długości trwania pory wilgotnej i sumy opadu różni się ona składem gatunkowym roślinności. Dominującą roślinnością zawsze są trawy z pojedynczymi kępami drzew, głównie akacji o parasolowatych kształtach i baobabów. Im mniejsza ilość opadu, tym uboższa jest roślinność.
Pustynie
W strefie klimatu zwrotnikowego suchego i skrajnie suchego występują pustynie. Termin ten odnoszący się do formacji roślinnej określa obszar pozbawiony zwartej szaty roślinnej. W Afryce Północnej na zwrotniku Raka leży Sahara - największa gorąca pustynia na świecie o powierzchni 9 mln kmIndeks górny 2. Na południu na zwrotniku Koziorożca rozciąga się półpustynia Kalahari i pustynia Namib. Na tych obszarach czynnikami kształtującymi krajobrazy są: duże zmiany temperatury powietrza między dniem a nocą, częste suche i gorące wiatry oraz sporadyczne (raz na kilka lat) obfite i gwałtowne deszcze.
Roślinność śródziemnomorska
Wybrzeża nad Morzem Śródziemnym i południowe krańce Afryki objęte są klimatem podzwrotnikowym. W tym klimacie lato jest ciepłe i suche, zimą opady są dość wysokie, ale temperatury stosunkowo niskie. Dominująca formacja roślinna na północy Afryki to zielone zarośla kolczastych krzewów zwane makią. Są one niezbyt wysokie, gdzieniegdzie występują rzadkie lasy z dębem ostrolistnym i wawrzynem szlachetnym.
Afryka: położenie i ukształtowanie powierzchni
Afryka, drugi co do wielkości kontynent na świecie, ma powierzchnię 30,3 mln kmIndeks górny 2. Charakterystyczną cechą ukształtowania powierzchni Afryki jest dominacja obszarów wyżynnych i kotlinowatych. Położenie geograficzne Afryki wpływa na symetryczne ułożenie stref klimatycznych, roślinnych i glebowych. Klimat, pokrywa roślinna i gleba pozostają ze sobą w ścisłych współzależnościach. W klimacie równikowym wybitnie wilgotnym rośnie gęsty, wielopiętrowy las równikowy. W klimacie podrównikowym z porami suchymi i deszczowymi rozwinęły się trawiaste sawanny. W klimacie zwrotnikowym suchym powstały półpustynie i pustynie, a wśród nich Sahara - największa pustynia na świecie.
Afrykę znano już w starożytności - zaliczamy ją do Starego Świata. Na północy kontynent od Europy oddziela Morze Śródziemne, a na północnym wschodzie od Azji - Morze Czerwone. Pozostałe wschodnie wybrzeża Afryki oblewa Ocean Indyjski, a całe zachodnie - Ocean Atlantycki.
tags: #wilgotność #powietrza #afryka #równikowa #charakterystyka
