Wilgotność i temperatura podłoża a ich wpływ na rośliny
- Szczegóły
Istnieje wiele aspektów uprawy roślin decydujących o powodzeniu twojej pracy. Jednym z nich, najczęściej ignorowanym, jest temperatura strefy korzeni. W końcu korzenie są poza zasięgiem wzroku, a zresztą co mógłbyś zdziałać w kwestii ich temperatury?
Wpływ wilgotności gleby na rośliny
Istnieją dwa podstawowe źródła wilgoci wykorzystywane w uprawach: opady w okresie wegetacji oraz wilgotność zmagazynowana w glebie (np. śnieg), powstała w okresie poza okresem wegetacji. Istnieją różnice w zdolności różnych rodzajów gleb do magazynowania wody. Szybkość, z jaką woda przenika do gleby i porusza się w niej zależy głównie od jej struktury i nazywana jest szybkością infiltracji.
Rośliny mogą z łatwością wykorzystywać wodę znajdującą się w glebie pomiędzy pojemnością wodną pola a punktem więdnięcia. Nazywa się to wodą dostępną. Jest ona mierzona w milimetrach lub w calach wody na jednostkę głębokości gleby. Gleba jest na granicy pojemności pola po dokładnym nasiąknięciu i pozostawieniu na kilka dni do swobodnego drenażu. W przypadku większości gleb jest to najlepszy poziom wilgotności dla wzrostu roślin, ponieważ gleba zatrzymuje maksymalną ilość wody dostępnej dla roślin.
Zarządzanie wilgotnością gleby w uprawach
Wszelkie zabiegi polegające na zatrzymywaniu deszczu/śniegu w miejscach, w których on pada, powodują przedostawanie się większej ilości wody do gleby. Resztki pożniwne pozostawione na powierzchni ograniczają erozję gleby. Pomagają również zachować wodę poprzez zmniejszenie parowania i spływu oraz poprzez zwiększenie retencji śniegu i infiltracji wody.
Zabiegi uprawowe (kierunek i częstotliwość) mogą mieć wpływ na zachowanie wilgotności. Uprawa gleby w poprzek, a nie w górę i w dół, w terenie pagórkowatym pomaga zapobiegać szybkiemu spływaniu wody. Liczba przeprowadzonych zabiegów bezpośrednio decyduje o ilości resztek pożniwnych pozostawionych na powierzchni gleby.
Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu
Uprawa zerowa lub siew bezpośredni polega na umieszczeniu nasion bezpośrednio w glebie, bez konieczności wykonywania wcześniejszej orki. Zapobiega to wysychaniu gleby przez uprawę roli i zapewnia zwarte, wilgotne podłoże do szybkiego kiełkowania. Praktyka letniego odłogowania wymaga, aby gleba posiadała zdolność do wychwytywania i magazynowania dostępnej wody w okresie 21 miesięcy ugoru poprzedzającego wiosenny siew.
Najprostszym sposobem na określenie wilgotności gleby jest metoda "na dotyk". Ściskając i przyglądając się garści gleby można określić jej teksturę. Na podstawie tekstury gleby i głębokości na jaką jest wilgotna można określić ilość zawartej w niej wilgoci.
Wpływ wilgotności na kiełkowanie
Za główny czynnik decydujący o rozpoczęciu kiełkowania uważa się dostępność wilgoci. Przyjmuje się, że kiełkowanie rozpoczyna się, gdy wilgotność gleby jest 1,2 razy większa niż punkt więdnięcia. Tak długo, jak warunek ten jest spełniony, kiełkowanie przebiega bez przeszkód w kolejnych fazach, aż do momentu, gdy pod koniec siedmiu dni kiełkowanie zostanie zakończone i pojawią się wschody.
Jeżeli gleba wyschnie poniżej 1,2 punktu więdnięcia w ciągu 4 dni od rozpoczęcia kiełkowania, to proces kiełkowania zostajnie zatrzymany i wznowiony dopiero po ponownym zwilżeniu gleby od punktu, w którym się zatrzymał. Jeżeli wysychanie nastąpi cztery lub więcej dni od rozpoczęcia kiełkowania, to następi pogorszenie jakości kiełkujących nasion.
Zużycie wody przez rośliny
Ilość wody wykorzystywanej przez daną roślinę lub ewapotranspiracji zależy od stadium wzrostu rośliny, temperatury powietrza i gleby, prędkości wiatru, wilgotności względnej, fizjologii roślin i dostępnej wody glebowej. Generalnie od 50 do 60% pobieranej wody przypada na pierwsze 0,3 m, od 20 do 25% na drugie 0,3 m, od 10 do 15% na trzecie 0,3 m i mniej niż 10% na czwarte 0,3 m głębokości gleby.
Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum
Największe plony uzyskano, gdy rośliny uprawiane były w warunkach suchych do stadium "łopatki" (stadium bezpośrednio poprzedzające wyłonienie się główki z okrywy), a następnie w warunkach wilgotnych. Najmniejsze plony uzyskano, gdy warunki wodne odwrócono. Optymalne zbiory to takie, które uzyskiwano w optymalnych warunkach wilgotnościowych (tzn. gleby były nawilżane ponownie do pełnej pojemności gelby za każdym razem, gdy wilgotność dostępna dla roślin spadała do 75% wartości początkowej), przy czym na optymalne plony nie wpływały różnice w strukturze gleby.
Efektywność zużycia wody
Efektywność zużycia wody jest zróżnicowana w zależności od rodzaju pszenicy, strefy glebowej i rodzaju uprawy (ugór i ściernisko).
Wpływ temperatury gleby na rośliny
Temperatura gleby wpływa na kiełkowanie i wzrost roślin zbożowych. Wydaje się, że zboża jare pojawiają się szybko w temperaturze gleby od 24 do 28 °C. Tempo wschodów pszenicy jarej wzrosło z 6 do 24°C, jednak nie wpłynęło to na ostateczne wschody.
Temperatura gleby wpływa na wzrost roślin pośrednio poprzez wpływ na pobór wody i składników odżywczych oraz wzrost korzeni. Przy stałej wilgotności, spadek temperatury powoduje zmniejszenie poboru wody i składników pokarmowych. Optymalne temperatury dla wzrostu korzeni są prawdopodobnie niższe niż dla wzrostu pędów i mogą się różnić w zależności od stadium wzrostu.
Temperatura określa tempo rozwoju upraw i w konsekwencji wpływa na długość całego okresu wegetacyjnego uprawy. Wzrost rozpoczyna się przy pewnej minimalnej temperaturze (4-5°C). Wraz ze wzrostem temperatury tempo wzrostu roślin wzrasta aż do osiągnięcia optymalnej temperatury. Średnia dzienna temperatura dla optymalnego wzrostu i krzewienia się roślin wynosi od 15 do 20°C.
Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności
Dni wzrostu są obliczane jako różnica między średnią temperaturą dzienną, a (bazową) temperaturą progową przyjmowaną jako 5°C dla pszenicy. W literaturze przedmiotu temperatura bazowa wynosi od 0 do 5,5°C.
Zarządzanie temperaturą strefy korzeni
System korzeniowy rośliny nie reguluje własnej temperatury, więc jeśli temperatura podłoża wykracza poza warunki niezbędne do reakcji, korzenie przestają zaopatrywać resztę rośliny w dostateczną ilość wody i substancji odżywczych. Dotyczy to sytuacji, kiedy jest zbyt zimno lub zbyt ciepło. Im większa dobowa amplituda temperatur, tym bardziej obciążony jest system korzeni, co powoduje nasilenie się problemów zdrowotnych rośliny, sprawiając, że zaczyna ona tracić odporność na patogeny i insekty.
Gdy z powodu zbyt niskiej lub wysokiej temperatury korzenie przestają spełniać większość swoich zadań, rośliny wchodzą w stan spoczynku. Systemy korzeniowe i pędowe mają różne potrzeby cieplne: pęd może pracować przy większych i szybszych wahaniach temperatury, a korzeń potrzebuje mniejszej amplitudy i niższej, stabilniejszej temperatury. Dobry hodowca powinien wziąć to pod uwagę.
Stres suszy i wysokich temperatur
Stres suszy i wysokich temperatur wpływa bardzo ograniczająco na potencjał plonowania upraw rolniczych. Susza i wahania temperatury corocznie powodują osłabienie kondycji fizjologicznej i zdrowia roślin. Zmniejszony przepływ wody z korzeni wpływa na przewodnictwo szparkowe, transpirację i efektywność fotosyntetyczną poprzez ograniczoną wymianę gazową.
Rośliny przy niedoborze wody hamują transpirację poprzez zamknięcie aparatów szparkowych. Wszelkie powstałe zakłócenia w procesie fotosyntezy, spowodowane m.in. Podczas niedoboru wody zmniejszona asymilacja CO2 połączona ze zmniejszoną aktywnością fotosyntetyczną oraz tempem transportu elektronów skutkują nadmierną produkcją przez chloroplasty reaktywnych form tlenu.
Dlatego poszukiwania odmian o podwyższonej odporności na stres suszy opierają się m.in. Mając na uwadze fakt, iż ograniczony dostęp do wody powoduje zmniejszone pobieranie substancji pokarmowych, należy pamiętać, by w takiej sytuacji zadbać o odżywienie roślin. Synergistyczne działanie nawadniania i nawożenia znacząco wpływają na efektywność fotosyntezy i procesy metabolizmu węgla u roślin uprawnych.
Istotny wpływ na dostępność substancji pokarmowych ma jakość gleby. Wysoka jakość gleby oznacza jej zdolność do utrzymania produktywności roślin, co jest szczególnie ważne w warunkach stresu środowiskowego. Jakość gleby ocenia się na podstawie takich właściwości, jak aktywność enzymatyczna, zawartość mikro- i makroelementów, zawartość C i N, wilgotność, pH, struktura i tekstura gleby.
Wilgotność powietrza a zdrowie roślin domowych
Wilgotność powietrza odgrywa kluczową rolę w procesie transpiracji, czyli odparowywania wody z powierzchni liści. Dzięki temu mechanizmowi rośliny wytwarzają siłę ssącą, dzięki której są również zdolne pobierać składniki odżywcze i wodę przez korzenie.
Gdy powietrze jest zbyt suche, transpiracja przyspiesza, co prowadzi do szybkiego wysychania gleby, nadmiernej utraty wody w tkankach i stresu wodnego. Z kolei nadmiar wilgoci sprzyja pleśni, zastojowi wody w glebie i gniciu korzeni, co może spowalniać wzrost roślin i ostatecznie prowadzić do ich obumarcia.
Wilgotność powietrza a pora roku
Zimą ogrzewanie obniża wilgotność powietrza nawet do 20-30%, co jest zdecydowanie szkodliwe dla większości gatunków ozdobnych roślin tropikalnych. Objawami niezapewnienia prawidłowej wilgotności powietrza naszym roślinom są: zasychanie końcówek lub całych liści, spowolniony wzrost, wytwarzania mniejszych liści o słabej, pergaminowej strukturze, zwijanie liści w rulon w celu ograniczenia transpiracji.
Latem naturalna wilgotność powietrza wzrasta. Dodatkowo częściej wietrzymy pomieszczenia, dzięki czemu nasze rośliny mają większe szanse na zdrowy wzrost i rozwój. Jednak wyższe temperatury mogą prowadzić do szybszego wysychania gleby.
Idealne warunki dla różnych gatunków roślin
- Rośliny tropikalne (np. fikusy, monstery, paprocie): optymalna wilgotność - 50-60%.
- Rośliny suchych środowisk (np. kaktusy, sukulenty): optymalna wilgotność - 30-40%.
- Storczyki i rośliny epifityczne (np. oplątwy): optymalna wilgotność - 50-70%.
Jak zwiększyć wilgotność powietrza?
- Nawilżacze powietrza (ultradźwiękowe, parowe, ewaporacyjne)
- Podstawki ze żwirem
- Grupowanie roślin
- Spryskiwanie liści
- Naczynia z wodą
- Terrarium
Aby skutecznie monitorować wilgotność, warto zaopatrzyć się w higrometr z termometrem. Urządzenie to pozwala precyzyjnie określić poziom wilgotności i temperatury w pomieszczeniu, które należy monitorować przez cały rok.
Pielęgnacja roślin latem
Latem nasze rośliny doniczkowe rosną znacznie intensywniej. Latem często wietrzymy mieszkanie, robią się przeciągi. Wówczas wilgotność powietrza potrafi spać nawet o 30% i nie tak łatwo ją podwyższyć.
Najefektywniej zadziała oczywiście nawilżacz powietrza - polecamy zwłaszcza te ewaporacyjne. Nie podnoszą one wilgotności powietrza tak jak np. niektóre nawilżacze powietrza ultradźwiękowe, ale działają na zdecydowanie większej powierzchni. Oprócz tego możemy posiłkować się domowymi sposobami na podniesienie wilgotności powietrza: tackami i podstawkami z mokrym keramzytem, naczynkami z wodą, grupowaniem roślin.
Lato to pora roku, podczas której tętnią życiem nie tylko rośliny, ale również owady. Z tego względu w naszych domach może się pojawiać więcej szkodników - wciornastków, przędziorków, wełnowców. Sprzyja im również niska wilgotność powietrza w naszych domach - sprawia to, że mają lepsze warunki do rozwoju, a same rośliny są też osłabione i bardziej podatne na ataki. Robienie regularnych przeglądów roślin!
Niektóre rośliny mogą mieć trudności z przystosowaniem się do znacznie zwiększonej ilości promieni słonecznych. Stanowiska, które były wspaniałe jesienią i zimą, latem mogą okazać się zbyt słoneczne. Po raz kolejny powtarzamy - warto obserwować swoje rośliny i jeśli zauważymy suche plamy, które mogą świadczyć o poparzeniu - przestawmy roślinę w bardziej zacienione miejsce.
Latem częściej sprawdzaj ziemię w doniczkach. Może się okazać, że zamiast np. co pięć dni, będziemy musieli podlewać jakąś roślinę co trzy dni. Natomiast w przypadku roślin ogrodowych i balkonowych - przy upałach może być wymagane podlewanie nawet dwa razy dziennie.
Pamiętajmy również, że latem możemy wciąż przesadzać rośliny do świeżego podłoża. Warto również nasze rośliny doniczkowe regularnie nawozić, aby dostarczyć im składników pokarmowych do zdrowego i szybkiego wzrostu. W przeciwnym razie mogą rosnąć wybujałe i co raz słabsze.
tags: #wilgotnosc #i #temperatura #podloza #wpływ #na
