Analiza twórczości Adama Mickiewicza: Ballady i romanse
- Szczegóły
„Ballady i romanse” to zbiór utworów Adama Mickiewicza, który inicjuje polski romantyzm. Teksty zgromadzone w tym tomie stanowią projekt nowej literatury, w jakiej nie dba się o przestrzeganie reguł racjonalnej logiki i doskonałość formalną.
Dzieje się tak dlatego, że romantyzm stanowi manifest prymatu ducha nad materią, uczucia nad rozumem i intuicji nad suchymi faktami. Mickiewicz inaugurując polską estetykę romantyczną, sięga więc po gatunek ballady, w której rzeczywistość przedstawiona zostaje niejako uwolniona od zasad chłodnego racjonalizmu. Poezja staje się polem nieograniczonej kreacji, a twórca może powoływać do życia światy nie tylko zmyślone, ale również nieprawdopodobne.
Prawda owej rzeczywistości nie tkwi jednak w możliwości jej logicznej oceny, ale w autentyczności przedstawionych namiętności. Naczelną kategorią „Ballad i romansów”, a zarazem również całej literatury romantycznej, staje się zatem kategoria empatii, czyli współodczuwania. To dzięki tej dyspozycji poeta może zrozumieć obłąkaną Karusię czy dać wiarę historii martwicy z ballady „To lubię”.
Głównym przesłaniem zbioru jest bowiem zdanie z „Romantyczności”:
Czucie i wiara silniej mówi do mnie
Niż mędrca szkiełko i oko.
Przeczytaj także: Dawkowanie Petroleum D5: Szczegółowe informacje
Patrzenie na świat przez pryzmat serca, poszukiwanie ukrytej strony zjawisk, a zarazem zaufanie prostym ludowym prawdom to najważniejsze składniki prezentowanego w zbiorze romantycznego światopoglądu. Mickiewicz stwarza zatem projekt literatury, której szczególnym zadaniem jest zaglądanie pod powierzchnię rzeczywistości i uświadamianie, że pozory bywają często odwrotnością schowanej głęboko prawdy, jak lilie skrywające zbrodnię pani z ballady o tym samym tytule.
Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że „Ballady i romanse” nie negują realnej natury bytu, a jedynie zachęcają do poszerzenia perspektywy widzenia. Skłaniają do uruchomienia sił takich, jak wyobraźnia i intuicja. Jako manifest romantyczny utwory te stanowią również propozycję określonego systemu wartości, w którym liczy się przestrzeganie reguł moralnych, wierność i lojalność. Najwyżej ceniona w „Balladach i romansach” jest jednak miłość. Okazuje się ona silniejsza od śmierci, jak w „Romantyczności” i potrafi ocalić najbliższych, jak w „Powrocie taty”. Sprzeniewierzenie się miłości stanowi najgorsze wykroczenie przeciwko porządkowi natury.
Wydanie „Ballad i romansów” Adama Mickiewicza w 1822 uważa się za symboliczny początek romantyzmu w Polsce. To właśnie w tym zbiorze utworów poeta zawarł program poetycki nowej estetyki, wyznaczając wzór do naśladowania dla innych twórców epoki.
Czas i miejsce powstania cyklu
Cykl ten powstał na początku lat dwudziestych XIX wieku i był częścią pierwszego tomu „Poezji” Adama Mickiewicza. Ukazał się on w czerwcu 1822 roku w Wilnie.
Źródła utworów
Utwory wchodzące w skład cyklu w dużej mierze opierają się na wierzeniach prostego ludu oraz na podaniach, które krążyły wśród gminu. Źródłem, z którego czerpał Mickiewicz motywy i tematy, które potem wykorzystywał w swych dziełach, była ludowa fantastyka, owa „wieść gminna”, a także ludowe postrzeganie problematyki związanej z winą i karą, ludowe poglądy na świat i zastaną rzeczywistość.
Przeczytaj także: Woda gazowana a zdrowie dzieci
Co to jest ballada?
BALLADA, według słownika terminów literackich, jest to utwór epicko - liryczny, pierwotnie śpiewany, znany w folklorze wielu krajów, zwłaszcza w Szkocji i Anglii. Rozpowszechniony od XVIII wieku jako krótki utwór poetycki o budowie stroficznej, opowiadający jakieś niezwykłe zdarzenie, legendę ludową, podanie historyczne. Typowe dla niej jest wymieszanie elementów lirycznych (niezwykłość, nastrojowość, emocjonalność), epickich (narracyjność, retrospekcja) i dramatycznych (bohaterowie w działaniu i sytuacji).
Fabuła jest ramą, w którą wpisana jest sytuacja jednostki wobec losu i problemów moralnych (wina i kara, wierność i zdrada, wolność). Stała się jednym z charakterystycznych gatunków przełomu romantycznego. Romantycy sięgnęli programowo po wątki ludowe, ukazując czynniki ograniczające swobodny rozwój jednostki. BALLADĘ uprawiali K. Tetmajer, L. Staff, B. Leśmian, który ukazał w swoich balladach dramatyczne zetknięcie z tajemnicą bytu. J. Tuwim wprowadził do niej zwykłego człowieka, K. I. Gałczyński - ton żartobliwy, M. Białoszewski - groteskę.
Podsumowując możemy powiedzieć, że ballada stoi na pograniczu epiki i liryki. Posiada charakterystyczną dla epiki fabułę, która zazwyczaj zawiera elementy tajemniczości i jest zdominowana przez jedno, szczególnie ważne wydarzenie. Epicka jest w niej również narracja, do której włączone zostały dialogi typowe dla dramatu. Narrator należy do świata ludowego, zna bowiem realia, w jakich mają miejsce zdarzenia. Postacie są silnie stypizowane ( w ich osobowości podkreślana jest jedna cecha lub zespół cech, które zarazem określają charakter bohatera).
Analiza wybranych ballad
Romantyczność
Główną bohaterką ballady „Romantyczność” jest obłąkana dziewczyna, Karusia, która twierdzi, że rozmawia ze swoim zmarłym narzeczonym Jaśkiem. Utwór został skonstruowany na zasadzie opozycji dwóch różnych interpretacji zachowania tej postaci. Balladę otwiera głos...
Świteź
Ballada „Świteź” został skonstruowana przez Mickiewicza na zasadzie szkatułkowej. Polega ona na tym, że opowieść jednej postaci zawiera się w historii innego bohatera. W tym wypadku opowiadanie narratora o wyprawie pana Płużyn uruchamia opowiadanie wyłowionej z wody dziewczyny. W ten sposób...
Przeczytaj także: Bezpieczna woda dla dziecka: jaki filtr wybrać?
Świtezianka
Tematyka „Świtezianki” koncentruje się wokół problemu męskiej zdrady. Pospolita historia o młodzieńcu, który nie potrafi dokonać wierności ukochanej, została przez Mickiewicza przeniesiona w realia ludowe i wyposażona w aurę tajemniczości, a nawet tragizmu. Postaci występujące w balladzie...
To lubię
Ballada „To lubię” jest utworem wykorzystującym elementy poetyki grozy i romantycznej frenezji. Ujawniają się one nie tylko na poziomie fabuły tekstu, ale również w samej konstrukcji świata przedstawionego. Warto zauważyć, że balladę poprzedza wiersz „Do przyjaciół”, w...
Nad wodą wielką i czystą
Druga linijka pokazuje stan natury, jest opisem statycznych i trwałych skał, pojawiających się tak samo często (pierwiastek niezmienności mimo ciągłego ruchu) chmur. Z kolei wers trzeci i początek czwartego ponownie są powtórzeniami, przedstawiającymi kolejno odbite w wodzie obrazy gór i obłoków: „I woda tonią przejrzystą Odbiła (…)”. Z opisu rzeczywistości wysnuwa się więc dziwny, tajemniczy i nierealistyczny, choć prosty i pełen konkretów pejzaż. Jest to opis „wielkiego i czystego” jeziora, które odbija od swojej tafli wszystko to, co się nad nią pojawia. Zabieg powtarzania podkreśla jedność miejsca - przedmiotem poetyckiego zainteresowania za każdym razem staje się rzeczywistość „nad wodą wielką i czystą”. Elementy opisu zostają podwojone, ponieważ każdy „detal” świata odbija się w wodzie. Mimo nałożenia ścisłego schematu powtarzalności w trzech pierwszych strofach, przynoszą one sporo informacji na temat jeziora. Z pierwszej czytelnik dowiaduje się, że „wielka i czysta woda” znajduje się wśród skał - dowodzi to na usytuowanie jeziora w górach. Unoszące się nad nim „opoki”, czyli obłoki, odbijają się w wodzie. Mickiewicz poddał to zjawisko atmosferyczne personifikacji - woda w swej „przejrzystej toni” odbija „twarze ich czarne”: „Czerń i marność kształtów to cechy niepozbawione elementu wartościującego, kojarzą się z ponurością, smutkiem, prowokują do ich odrzucenia”. Motywem dominującym w analizowanych strofach jest woda. Poeta sięgnął po wiele rzeczowników, współgrających z tematem przewodnim, na przykład trzykrotnie użyte słowo „toń”, „deszcz”, „grom”, „płynąć”. Kolejne strofy przynoszą nowe informacje. Nad górskim jeziorem przechodzi burza, najpierw na niebie pojawiły się „czarne obłoki”, by w zwrotce trzeciej ustąpić miejsca nagłemu „błyskowi” i ryczącemu „gromowi”, czyli grzmotowi.
Pani Twardowska
O fakcie, iż wieszcz posłużył się legendą o Panie Twardowskim jedynie jako inspiracją pisały z kolei Wanda Humięcka i Helena Kapeluś w artykule „Ballady i romanse”: „Mickiewicz postąpił w sposób zupełnie inny niż jego poprzednicy: balladę swoją oparł na jednej ze znanych części opowiadania, posuwając parafrazę tak daleko, że utwór jego poza tematem niewiele ma przekazem ludowym wspólnego”. Naleciałości staropolskie i sarmackie, choć niewątpliwie odcisnęły swoje piętno na „Pani Twardowskiej”, zostały przez Mickiewicza znacznie zmodyfikowane. Główny bohater utworu, który jest szlachcicem, a według wiedzy powszechnej nawet dworzaninem samego króla, biesiaduje razem z przedstawicielami innych stanów: „Jest w tej werwie jakaś kondensacja staropolszczyzny idealna niemal, bo wszechstanowa: toż w tej fantastycznej karczmie kontuszowy szlachcic biesiaduje razem z żołnierzem, szewcem, choć sobie z nich żarty stroi”. Pod wieloma względami „Pani Twardowska” nie przystaje do pozostałych utworów znajdujących się w zbiorze „Ballady i romanse” Przed wszystkim jest to jej humor, który w ogóle nie był charakterystyczny dla epoki romantyzmu. Uczuciami znacznie bardziej kojarzonym z epoką twórczości Mickiewicza i Słowackiego były smutek, tęsknota, powaga, nostalgia, a nie uśmiech. Komizm na pewno nie należał do popularnych środków artystycznych w pierwszych latach epoki romantycznej w Polsce, a przypomnijmy, iż jej początek datuje się w naszym kraju na dzień publikacji „Ballad i romansów” w Wilnie. Dopuszczano jednak współistnienie komizmu i romantyzmu, choć nie wpisywał się on bezpośrednio w zbiór wyznaczników nurtu. Pośrednio jednak można uznać, iż jako wyraz sprzeciwu wobec oświeceniowej tradycji, konwencji, stylistyce, humor mógł służyć do tworzenia nowej jakości, choć nie stricte romantycznej. Dlatego też uznaje się „Panią Twardowską” za ważne dzieło w dorobku polskiego romantyzmu, choć nie typowo charakterystyczne dla niego.
tags: #m #twardowska #czysta #woda #analiza
