Śledziona: Funkcje, Filtracja Limfy i Znaczenie dla Organizmu
- Szczegóły
Układ limfatyczny człowieka stanowi ważne wsparcie układu immunologicznego, krwionośnego, a nawet pokarmowego. Chroni organizm przed infekcjami, odprowadza limfę i neutralizuje szkodliwe substancje.
Układ Limfatyczny: Podstawy
Rolą układu limfatycznego jest utrzymanie równowagi płynów ustrojowych poprzez drenaż tkanek oraz transport wody, soli mineralnych, białek i innych elementów o dużej masie. Ponadto ma za zadanie usuwać obce substancje, między innymi bakterie, i uczestniczyć w procesach układu immunologicznego.
Układ limfatyczny składa się z naczyń oraz narządów chłonnych przedstawionych na Rycinie 1.
Rycina 1. Układ limfatyczny człowieka Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
W wyniku mechanizmu dyfuzji, filtracji i resorpcji dochodzi do przesączania płynu tkankowego, z naczyń krwionośnych do przestrzeni międzykomórkowej. Płyn ten pośredniczy w dostarczaniu tlenu i substancji odżywczych do komórek oraz w zbieraniu produktów przemiany materii.
Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej
W naszym organizmie w ciągu doby gromadzi się około 2-4 litrów płynu tkankowego, który zawiera składniki odżywcze, produkty metabolizmu, białka odpornościowe i gazy oddechowe. Nadmiar płynu, który znajdował się w przestrzeni międzykomórkowej i został przekazany dzięki ultrafiltracji do ślepych uchyłków naczyń włosowatych, nazywany jest chłonką (limfą). Pozostała część płynu znajdująca się w przestrzeni ponownie wraca do włosowatych naczyń krwionośnych.
Rycina 2. Kierunek przedostawania się płynu międzykomórkowego z naczyń krwionośnych przez przestrzeń międzykomórkową do naczyń limfatycznych Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Naczynia limfatyczne pełnią funkcję systemu drenażowego. Naczynia włosowate wchłaniają płyn tkankowy i rozpoczynają się ślepo zakończoną kapilarą limfatyczną, tworząc sieć naczyń bezzastawkowych, które sąsiadują z włośniczką krwionośną.
Naczynia zbiorcze małe tzw. przedkolektory są to naczynia przejściowe pomiędzy kapilarami limfatycznymi a kolektorami. Stanowią gęstą sieć naczyń włosowatych, które mają zdolność wytwarzania limfy.
Naczynia zbiorcze duże tzw. kolektory stanowią właściwe naczynia, które umożliwiają regulowanie wielkości i prędkości transportu limfy. Mają one podobną budowę do naczyń krwionośnych oraz posiadają zastawki półksiężycowate, które zapobiegają cofaniu się płynu. Sam kolektor zbudowany jest z trzech warstw: wewnętrznej (komórek śródbłonka i błony podstawnej), środkowej (mięśniówki gładkiej) oraz przydanki (luźnych włókien kolagenowych).
Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów
Rycina 3. Budowa naczynia włosowatego Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Rycina 4. Budowa przedkolektora Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Naczynia limfatyczne powierzchowne przebiegają w tkance tłuszczowej i podskórnej. Ich zadaniem jest drenowanie skóry i jej warstw. Naczynia limfatyczne głębokie przebiegają podpowięziowo. Biegną z obwodowymi tętnicami i odpowiadają żyłom towarzyszącym.
Rycina 5. Sieci naczyń powierzchownych i głębokich Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Jednakże należy pamiętać, iż występują znaczne różnice między układem limfatycznym, a krwionośnym. Po pierwsze układ chłonny jest układem półzamkniętym, w przeciwieństwie do zamkniętego układu krążenia. Po drugie nie ma „centralnej pompy”, której zadania w układzie krążenia wykonuje serce, napędzając przepływ krwi. Ostatnim elementem różnicującym jest brak ciągłości w dużych naczyniach chłonnych, gdzie co pewien odcinek umiejscowione są węzły chłonne, które spełniają funkcję „biologicznego filtra”.
Przeczytaj także: Optymalne rozcieńczenie bimbru
Sam węzeł chłonny, inaczej nazywany węzłem limfatycznym, stanowi narząd zamknięty objęty torebką. Łączy się z naczyniami chłonnymi. Chłonka wstępuje do węzła chłonnego przez naczynia doprowadzające. Dalej, przez tkankę siateczkowatą w węźle, chłonka zostaje wzbogacona o limfocyty. Następnie wraz z limfocytami odpływa przez naczynia odprowadzające. Dodatkowo węzeł chłonny pełni rolę sita dla składników ożywionych i nieożywionych.
Rycina 6. Budowa węzła chłonnego Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Transport chłonki napędzany jest w pierwszej kolejności poprzez skurcze ścian naczyń chłonnych dzięki obecności w ich ścianie mięśni gładkich. Proces ten wspierają ruchy oddechowe, praca mięśni i ruchy w stawach (pompa mięśniowa i stawowa) oraz tętnicza fala pulsacyjna.
Rycina 7. Mechanizm działania zastawek i transportu chłonki w naczyniu limfatycznym Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Ostatnim odcinkiem stanowiącym układ naczyniowy są pnie chłonne i przewody chłonne, które mają za zadanie odprowadzić limfę do układu krwionośnego kątów żylnych, Tabela 1.
| Główne pnie i przewody chłonne | Opis |
|---|---|
| Pnie lędźwiowe | Wyróżniamy prawy i lewy pień lędźwiowy. Odchodzą one ze splotu lędźwiowego. Łączą się ze sobą, tworząc zbiornik mleczny. Pnie te zbierają chłonkę z kończyn dolnych, narządów i ścian miednicy, z parzystych narządów jamy brzusznej i częściowo jego ścian. |
| Pnie jelitowe | Odchodzą ze splotu trzewnego, powstałego z naczyń chłonnych nieparzystych narządów jamy brzusznej i naczyń z obszaru w krezkach jelita. Pnie jelitowe łączą się z pniem lędźwiowym. Zbierają chłonkę z obszaru jelitowego. |
| Pnie śródpiersiowe | Wyróżniamy cztery pnie: dwa po prawej i dwa po lewej stronie: pnie oskrzelowo‑śródpiersiowe przednie i pnie oskrzelowo‑śródpiersiowe tylne. |
| Pnie oskrzelowo‑śródpiersiowe przednie | Naczynia odprowadzające wychodzące z węzłów śródpiersiowych przednich tworzą pnie oskrzelowo‑śródpiersiowe przednie inaczej pnie śródpiersiowe przednie. Uchodzą one do przewodu piersiowego po lewej i do prawego przewodu chłonnego lub kąta żylnego po prawej. |
| Pnie oskrzelowo‑śródpiersiowe tylne | Podobnie powstają pnie oskrzelowo‑śródpiersiowe tylne inaczej pnie śródpiersiowe tylne - po prawej i lewej stronie z naczyń odchodzących z węzłów środpiersiowych tylnych. Zbierają chłonkę z śródpiersia, oskrzeli i płuc. |
| Pnie podobojczykowe | Prawy pień odpowiedzialny jest za zbieranie chłonki z prawej strony: szyi, przednio‑bocznej ściany oraz tylnej części klatki piersiowej i kończyny górnej oraz za przekazywanie limfy do prawego kąta żylnego lub przewodu chłonnego prawego. Natomiast lewy pień transportuje chłonkę z lewej strony: szyi, przednio‑bocznej ściany oraz tylnej części klatki piersiowej i kończyny górnej i przekazuje limfę do przewodu piersiowego |
| Pnie szyjne | Zbudowane z połączenia dolnych głębokich węzłów chłonnych. Uchodzą do przewodu piersiowego po lewej stronie i prawego przewodu chłonnego lub kąta żylnego po prawej stronie. Transportują chłonkę z głowy i szyi. |
| Przewód piersiowy | Największy pień chłonny zbudowany jest z połączenia obustronnych pni lędźwiowych i dwóch lub trzech pni jelitowych oraz na wysokości klatki piersiowej z pnia: śródpiersiowego lewego przedniego i tylnego, podobojczykowego lewego i szyjnego lewego. Do przewodu uchodzą również bezpośrednio naczynia chłonne nadnerczy, tarczycy, serca, wątroby i przełyku. Przewód piersiowy zbiera chłonkę z obu kończyn dolnych, miednicy, parzystych narządów jamy brzusznej, lewej połowy klatki piersiowej, lewej kończyny górnej oraz lewej połowy głowy i szyi. |
| Przewód chłonny prawy | Drugi najważniejszy przewód naszego ciała. Jest krótszy i powstaje z połączenia czterech pni: oskrzelowo‑śródpiersiowego przedniego, oskrzelowo‑śródpiersiowego tylnego, podobojczykowego prawego i szyjnego prawego. Chłonka zbierana jest z prawej połowy klatki piersiowej, prawej połowy głowy i szyi oraz prawej kończyny górnej. |
Rycina 8. Pnie limfatyczne i kierunki spływu chłonki Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Rycina 9. Obszary drenowania Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Narządy najniższego rzędu zaliczamy do nich skupienia limfocytów lokalizujące się przeważnie w błonach śluzowych. W sytuacji reakcji organizmu na antygen lub przewlekłego stanu zapalnego może dochodzić do powstania zagęszczenia tkanki chłonnej gdzie powstają limfocyty B. Są to twory nazywane grudkami wtórnymi.
Plamy mleczne to przypominające plamy rozlanego mleka skupienia limfocytów obecne w tkance siateczkowatej, zaopatrywane przez liczne naczynia krwionośne. Są elementami niestałymi.
Grudki samotne zagęszczenia limfocytów, które w środku rozłożone są rzadziej tzw.
Migdałki postaci tkanki limfatycznej podobne do grudek chłonnych skupionych. Mieszczą się w sąsiedztwie układu oddechowego i pokarmowego. Tworzą tzw.
Narządy wyższego rzędu czyli węzły chłonne twory zamknięte, otoczone torebką. Mają 2-30 mm średnicy i przybierają kształt owalny, spłaszczony, nerkowaty lub podobny do ziarna fasoli. Występują na przebiegu naczyń chłonnych. Z reguły tworzą grupy liczące od 2 do 15 węzłów, ale również mogą występować pojedynczo.
Chłonka jest transportowana poprzez naczynia doprowadzające do węzła, a następnie naczyniem odprowadzającym przekazywana jest dalej. Węzły chłonne pełnią funkcję filtracyjną.
Śledziona nieparzysty narząd umiejscowiony w jamie brzusznej człowieka. Magazynuje zapasy krwi, które w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania są przekazywane do krwiobiegu.
Grasica narząd zbudowany z dwóch płatów prawego i lewego, najczęściej asymetrycznych. Mieści się w śródpiersiu za mostkiem. Grasica jest w pełni ukształtowana w wieku dziecięcym i pozostaje aż do okresu dojrzewania, po czym stopniowo przekształca się w tkankę tłuszczową.
Przebieg chłonki rozpoczyna się od włosowatych naczyń chłonnych. Dalej limfa dostaje się do małych naczyń zbiorczych, które przechodzą w duże naczynia zbiorcze.
Rycina 10. Przebieg chłonki w układzie naczyń limfatycznych Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Kolektory powierzchowne można podzielić na poszczególne obszary zlewowe. Linie, które ograniczają te obszary nazywane są działami wodnymi. Są one umowne i rozgraniczają funkcjonalnie obszary spływu chłonki.
W tabeli 2 wymieniono poszczególne działy wodne oraz ich charakterystykę.
| Nazwa działu wodnego | Podział ciała przez dział wodny | Przebieg działu wodnego |
|---|---|---|
| Dział pionowystrzałkowy | Dzieli na prawą i lewą połowę ciała. | Biegnie od czubka głowy przodem, przez środek nosa i ust, brody, szyi, mostka, kresy białej, spojenia łonowego, a następnie przez szparę pośladkową, kręgosłup, skończywszy ponownie na czubku głowy. |
| Dział poprzeczny górny | Oddziela głowę i szyję wraz z okolicą nadobojczykową od reszty ciała. | Składa się z dwóch łuków, które leżą pomiędzy wyrostkami barkowymi. Biegną od przodu, po linii obojczyków i od tyłu, wzdłuż grzebieni łopatki. Łuki te nie łączą się ze sobą. Łuk tylny biegnie ku dołowi do jednej trzeciej długości ramienia i oddziela tylną cześć ramienia od bocznej. |
| Dział poprzeczny dolny | Oddziela okolice podpępkową brzucha, odcinek lędźwiowy oraz kończyny dolne od reszty ciała. | Dział ten stworzony jest z dwóch niedomykających się łuków, pomiędzy linią pachową po prawej i po lewej stronie. Łuk przedni wyznaczony jest od pępka ku górze i nachodzi na żebra. Łuk tylny ma swój początek na poziomie L2, biegnie do boku i lekko ku dołowi. |
Chłonka z kolektorów powierzchownych transportowana jest do kolektorów głębokich poprzez tzw. zlewiska trybutarne. W organizmie człowieka są to: dół pachwinowy, jama pachowa i dół nadobojczykowy.
Działy wodne dzielą obszary spływu chłonki na sześć obszarów zlewowych, tzw. Kwadrant szyjno‑głowowy prawy i lewy zlokalizowany jest powyżej działu poprzecznego górnego i...
Śledziona: Kluczowy Element Układu Limfatycznego
Śledziona jest narządem, który pełni istotną rolę w układzie odpornościowym i krwiotwórczym człowieka. Śledziona to niewielki narząd, który waży 150 g. Śledziona znajduje się w jamie brzusznej, pod żebrami po lewej stronie, pomiędzy żołądkiem a lewą nerką.
Śledziona jest ukryta, więc nie można jej wykryć palpacyjnie. Otoczona jest błoną surowiczą i torebką włóknistą, a w jej wnętrzu znajdują się pasma mięśni gładkich, których skurcz zasysa lub wypycha krew.
Funkcje Śledziony
Śledziona jest największym narządem układu limfatycznego, schowanym w lewym górnym rogu jamy brzusznej, tuż pod przeponą. Znajduje się pomiędzy żołądkiem a lewą nerką. Jej lokalizacja w pobliżu żołądka i lewej kopuły przepony pozwala na efektywne filtrowanie krwi, eliminując patogeny i uszkodzone krwinki.
Śledziona jest niewielkim narządem o owalnym kształcie, przypominającym dużą fasolę. Ma kolor ciemnoczerwony lub purpurowy i waży zwykle około 150-200 gramów.
Śledziona zbudowana jest z tkanki limfatycznej, która pełni funkcję ochronną i immunologiczną.
- Filtracja krwi: Śledziona uważana jest za największy narząd limfatyczny człowieka. Głównym zadaniem śledziony jest wytwarzanie immunoglobulin oraz wychwytywanie zużytych ciałek krwi. Krwinki zdrowe wracają do krwiobiegu, a wadliwe są rozkładane.
- Recykling składników odżywczych: Śledziona oszczędza cenne substancje z uszkodzonych krwinek takich jak np. żelazo.
- Magazynowanie krwi: Kiedy naczynia krwionośne w śledzionie są rozszerzone, śledziona może przechowywać rezerwową krew. W sytuacji nagłej (np.
- Wsparcie układu odpornościowego: Śledziona jest istotnym wsparciem dla układu odpornościowego. Wykrywa i zwalcza patogeny (bakterie, wirusy) w krwiobiegu. Współpracuje z węzłami chłonnymi w produkcji limfocytów (białych krwinek). Wytwarza przeciwciała, które neutralizują drobnoustroje i zapobiegają infekcjom. W śledzionie niszczone są również bakterie otoczkowe np.
Budowa śledziony jest doskonale dostosowana do jej funkcji.
Choroby Śledziony
Splenomegalia, czyli powiększenie śledziony, to stan, w którym dochodzi do nieprawidłowego zwiększenia rozmiarów tego narządu. Jest to objaw różnych schorzeń, a nie choroba sama w sobie.
Powiększenie śledziony może nie powodować żadnych objawów, zwłaszcza w początkowej fazie. Objawy powiększonej śledziony powodują: uczucie pełności w lewym podżebrzu, ból brzucha, osłabienie oraz częste infekcje.
Przyczyny chorób śledziony:
- Pęknięcie śledziony, które może być spowodowane np.
- Torbiel śledziony jest schorzeniem rzadkim, rozpoznawanym przypadkowo w trakcie badań obrazowych. Ze względu na etiologię torbieli, dzieli się je na pasożytnicze i niepasożytnicze, a te ostatnie na torbiele prawdziwe i rzekome. W przypadkach torbieli prawdziwych możliwe jest ich rodzinne występowanie. Ze względu na możliwość wystąpienia powikłań torbiele zazwyczaj leczy się operacyjnie.
- Mononukleoza zakaźna jest to choroba wirusowa wywołana przez wirus Epsteina-Barr. Jej objawy to: gorączka, powiększone węzły chłonne, silne zmęczenie oraz bóle gardła.
- Anemia sierpowata, talasemia oraz białaczka choroby te istotnie wpływają na funkcjonowanie śledziony, prowadząc do jej powiększenia oraz obciążenia.
- Nadciśnienie wrotne spowodowane marskością wątroby i innymi schorzeniami prowadzącymi do wzrostu ciśnienia w żyle wrotnej.
- Infekcje bakteryjne i pasożytnicze np. gruźlica, malaria oraz bruceloza. Choroby te mogą prowadzić do uszkodzenia struktury śledziony i jej nadmiernego powiększenia.
- Choroby autoimmunologiczne toczeń rumieniowaty układowy i reumatoidalne zapalenie stawów mogą prowadzić do zaburzeń funkcjonowania śledziony. W wyniku nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej śledziona może niszczyć własne krwinki, co prowadzi do anemii i innych powikłań.
Leczenie Chorób Śledziony
Leczenie schorzeń śledziony zależy od ich przyczyny i stopnia zaawansowania. Leczenie farmakologiczne jest stosowane w przypadku infekcji, chorób autoimmunologicznych i hematologicznych. Leczenie chorób podstawowych np.
- Usunięcie śledziony (splenektomia) jest wykonywana w przypadkach ciężkiego uszkodzenia śledziony, poważnych chorób hematologicznych lub nowotworów.
Życie Bez Śledziony
Śledziona jest narządem, bez którego można żyć. Choć pełni ważną funkcję, organizm jest w stanie częściowo zrekompensować jej brak. Po usunięciu śledziony (splenektomii) inne narządy, takie jak wątroba i węzły chłonne, przejmują część jej funkcji. Nie zmienia to jednak faktu, że osoby bez śledziony są bardziej narażone na infekcje bakteryjne.
Splenektomia, czyli usunięcie śledziony, może być konieczna w przypadku jej pęknięcia, nowotworów lub innych chorób. Skutki usunięcia obejmują większe ryzyko zakażeń, ponieważ śledziona odgrywa ważną rolę w walce z patogenami.
Po usunięciu śledziony pacjent musi przyjmować leki immunosupresyjne, aby zmniejszyć ryzyko infekcji.
Dbanie o Śledzionę
Dbanie o śledzionę jest niezwykle ważne dla zachowania zdrowia i dobrego samopoczucia.
- Zdrowa dieta: Spożywaj bogate w witaminy i minerały produkty, takie jak owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, chude białko i zdrowe tłuszcze.
- Unikanie stresu: Stres może osłabiać układ odpornościowy i negatywnie wpływać na śledzionę.
Pamiętaj, że powyższe wskazówki mają charakter ogólny.
tags: #sledziona #funkcje #filtracja #limfy
