Zła Jakość Powietrza w Siemianowicach i Przyczyny
- Szczegóły
W wielu światowych mediach poruszających tematykę zmian klimatu oraz zanieczyszczenia powietrza, Polska określana jest często jako “kraj węgla”. To niechlubne skądinąd miano zawdzięczamy hołdowaniu tradycyjnej gospodarce energetycznej, którego konsekwencje od lat umieszczają nasz kraj na szczytach rankingów najbardziej zanieczyszczonych państw, miast, czy regionów w Europie i Unii Europejskiej.
W potocznej nomenklaturze, całość zanieczyszczeń powietrza widoczną gołym okiem określa się mianem smogu. W rzeczywistości jest to jednak mieszanina mgły oraz utrzymujących się w powietrzu pyłów, spalin i innych substancji stanowiących zagrożenie dla ludzkiego zdrowia, a w dłuższej perspektywie także życia.
Czy polskie społeczeństwo ma jednak świadomość tego, jakie związki chemiczne mimowolnie wdycha każdego dnia i jakie jest ich pochodzenie? Jakie zatem rodzaje zanieczyszczeń w stężeniach przekraczających dopuszczalne normy można wyodrębnić z powietrza, którym oddychamy?
Rodzaje Zanieczyszczeń Powietrza
Podsumowując, można przyjąć, że do zanieczyszczeń powietrza należą wszelkie substancje stałe, ciekłe lub gazowe, których stężenia w powietrzu przekraczają przyjęte normy. Do głównych zanieczyszczeń należą:
- Pyły zawieszone oznaczane jako PM2.5 oraz PM10 - cyfry określają w tym przypadku średnicę cząstek mieszczącą się w zakresie od 2,5 do 10 µm.
- Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne - w skrócie oznaczane jako WWA lub benzo(a)pireny.
- Dioksyny i furany - trójpierścieniowe związki aromatyczne, które powstają często jako produkt uboczny w produkcji środków ochrony roślin i herbicydów. Wykazują działanie toksyczne na organizm człowieka.
Przyczyny Złej Jakości Powietrza w Polsce
Jeszcze do niedawna za największe zagrożenie uwalniane do powietrza, którym oddychamy, uważano spaliny powstające na skutek rozwoju transportu drogowego oraz dużej ilości pojazdów niespełniających norm emisji. Źródłem zanieczyszczenia powietrza, z którym Polska ma obecnie największy problem jest oczywiście gospodarka energetyczna oparta na węglu kamiennym i węglu brunatnym.
Przeczytaj także: Aktualne informacje o smogu w Siemianowicach
W dobie odchodzenia od tradycyjnych metod pozyskiwania energii na rzecz OZE, w Polsce emisja dwutlenku węgla rośnie z roku na rok. W 2016 roku była to wartość rzędu 35 mln ton, natomiast w 2018 roku już ponad 38 mln ton CO2. Gołym okiem widać zatem, że transformacja energetyczna przebiega w naszym kraju w co najmniej niezadowalającym tempie. Rządowe decyzje i rozwiązania systemowe muszą zacząć wspierać stanowcze działania w tym obszarze.
Z zaprezentowanego rankingu można było wnioskować, że kraje w których zanieczyszczenie powietrza jest największe, to państwa leżące na południu Europy (Grecja, Cypr, Turcja), ale także te, które uznawane są za najbiedniejsze, a więc Bułgaria, Serbia czy Rumunia. Okazuje się, że kolejny rok bynajmniej nie poprawił jakości powietrza w polskich miastach. Obecnie w pierwszej, niechlubnej trójce europejskich państw z najgorszą jakością powietrza znajdują się Czarnogóra, Bośnia i Hercegowina oraz Serbia. Polska zajmuje bardzo wysokie 7 miejsce.
Średnie stężenie roczne cząstek PM2.5 wzrosło w przypadku Polski z 16,9 na 19,1. Różnica nie jest znacząca, ale pokazuje, że zmiany w polityce energetycznej są niewystarczające. Zaprezentowany wykres pochodzący z raportu WHO zestawia miasta leżące na terenie Unii Europejskiej, w których stężenie cząstek PM2.5 w metrze sześciennym powietrza znacznie przekracza dopuszczone przez Unię normy. W ujęciu ogólnoeuropejskim także niestety przodujemy w rankingach.
Jak wynika z raportu Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) w niemal wszystkich europejskich państwach, ich mieszkańcy są narażeni na negatywne konsekwencje zanieczyszczeń powietrza. Z raportu opublikowanego w 2022 roku przez Polski Alarm Smogowy wynikało, że najbardziej zanieczyszczonymi miastami w Polsce w 2021 roku były Nowa Ruda, Sucha Beskidzka, Pszczyna, Wodzisław Śląski, Zgierz oraz Nowy Targ.
Niechlubne miejsce w rankingu zajmował też niewielki Godów, w którym regularnie notuje się wyższe stężenie cząstek PM10 w powietrzu niż w takich metropoliach, jak Kraków, Wrocław czy Katowice. Dramatyczna wręcz jakość powietrza w takich miejscowościach, jak Pszczyna czy Nowy Targ wynika przede wszystkim z położenia w zagłębiu przemysłowym, hutniczym i produkcyjnym.
Przeczytaj także: Dezynfekcja ozonem Siemianowice Śląskie
Zakłady, fabryki i huty w wyniku prowadzenia swojej działalności codziennie zanieczyszczają powietrze ogromnymi stężeniami pyłów zawieszonych PM2.5 oraz PM10. Niestety, nie mniejszy w tym udział samych mieszkańców tych miejscowości, którzy wciąż ogrzewają swoje domy piecami węglowymi, czyli tzw. kopciuchami. Emisja z ogrzewania gospodarstw domowych odpowiada w Polsce za ok. 50% obecnych w powietrzu pyłów PM10.
Kolejnym ogromnym problemem polskich miast, bezpośrednio związanym z ogrzewaniem lokali mieszkalnych piecami węglowymi, jest horrendalnie wysoka emisja wspomnianych już w artykule benzo(a)pirenów. Spalanie węgla (i innych surowców) przez osoby prywatne przyczynia się do 84% całości stężania węglowodorów aromatycznych w powietrzu.
Absolutnym niechlubnym rekordzistą pod tym względem jest Nowa Ruda, w której w 2021 roku zanotowano przekroczenie dopuszczalnej normy stężenia tej rakotwórczej substancji o 1500%! Dlaczego benzo(a)pireny są tak szkodliwe? Polski Alarm Smogowy porównał wdychanie powietrza o wysokim stężeniu tych węglowodorów do palenia papierosów i przeliczył, ile tych rakotwórczych wyrobów tytoniowych nieintencjonalnie wypalają dziennie mieszkańcy Nowego Targu, Rybnika czy Wschowej.
Z analizy przeprowadzonej przez PAS wynika, że każdy, kto mieszka w jednej z tych trzech miejscowości “wypala” od 12 do 22(!) papierosów dziennie. Krajowa norma dla średniej liczby dni smogowych w roku wynosi obecnie 35. Czym są dni smogowe? To dni, w których dobowy dopuszczalny poziom pyłu PM10 w powietrzu przekracza wartość 50 μg na metr sześcienny. W Nowej Rudzie w 2021 roku liczba tych dni została przekroczona prawie trzykrotnie i wyniosła 95!
Pod koniec listopada 2022 roku ranking najbardziej zanieczyszczonych polskich miast tworzony w czasie rzeczywistym pokazuje, że zła jakośc powietrza w Orzeszu nie poprawia się. Obecnie w tym niechlubnym rankigu coraz częściej pojawiają się duże miasta takie, jak Katowice, Kraków oraz Wrocław.
Przeczytaj także: Siemianowicka oczyszczalnia ścieków
Wpływ Zanieczyszczeń na Zdrowie
Jak wynika z analiz Światowej Organizacji Zdrowia, zanieczyszczenia powietrza przyczyniają się każdego roku do śmierci ok. 7 mln ludzi na całym świecie. Problem jest zatem globalny i dotyka nie tylko mieszkańców krajów biednych, ale także obywateli państw wysokorozwiniętych.
Najbardziej narażeni na konsekwencje oddychania powietrzem złej jakości są dzieci (również te w fazie prenatalnej), osoby starsze, z niewydolnością krążeniowo-oddechową, cukrzycą, otyłością, z brakiem lub ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej.
Zanieczyszczenia powietrza przyczyniają się jednak nie tylko do przedwczesnej śmierci wielu osób, ale także do jakości ich życia od samego jego początku. Wysokie stężenia pyłów i węglowodorów we wdychanym powietrzu wpływają na wszystkie funkcje ludzkiego organizmu, także na jego zdolność do rozrodu. Nie bez kozery niepłodność lub nawet bezpłodność uważa się za ściśle powiązane z rozwojem cywilizacyjnym, a tym samym pogorszeniem jakości powietrza.
Najczęściej występującymi chorobami, powiązanymi bezpośrednio z obecnością pyłów zawieszonych w powietrzu są: przewlekła obturacyjna choroba płuc, niewydolność serca, astma, czy nadciśnienie tętnicze. Obecne w powietrzu benzo(a)pireny to natomiast substancje rakotwórcze wywołujące nowotwory płuc, gardła, mózgu, nerek, a także innych narządów wewnętrznych.
Najbardziej zanieczczone miasta w Polsce “oferują” jednak swoim mieszkańcom nie tylko poważne schorzenia, ale również takie dolegliwości, które znacznie obniżają ich codzienny komfort życia. Należy do nich chociażby przewlekłe zapalenie zatok, suchość i łzawienie oczu, permanentny katar, podrażnienie gardła. Zanieczyszczenia powietrza mogą także powodować problemy natury psychicznej, takie jak depresja, obniżenie nastroju czy trudności w skupieniu uwagi.
Co Można Zrobić, Aby Poprawić Jakość Powietrza?
Polska ma ogromny problem ze skalą zjawiska, jakim jest zanieczyszczenie powietrza szkodliwymi związkami. Co więc należałoby zrobić, aby najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce przestały zagrażać zdrowiu i życiu swoich mieszkańców, a nasz kraj odnotował pożądane spadki w niechlubnych rankingach?
- Inwestycje w prywatne, odnawialne źródła energii.
- Wymianę przestarzałych instalacji grzewczych, a przede wszystkim pieców węglowych oraz zadbanie o zwiększenie efektywności energetycznej gospodarstwa.
- Instalowanie pomp ciepła jako ekologicznych systemów grzewczych doskonale współpracujących z instalacjami fotowoltaicznymi.
- Zniwelowanie zanieczyszczenia powietrza poprzez wybór ekologicznych środków transportu.
Aktualne Ostrzeżenia i Zalecenia
Zanieczyszczenie powietrza w Polsce to realny problem wszystkich obywateli, a także przyszłych pokoleń. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wydaje regularnie ostrzeżenia dotyczące jakości powietrza. Przykładowo, w dniu 29 grudnia 2024 roku wydano ostrzeżenie dotyczące bardzo złej jakości powietrza w województwie śląskim.
Na wysokie stężenie pyłu PM10 wpływają niekorzystne warunki meteorologiczne, takie jak brak wiatru i niska temperatura, które utrudniają rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń. Osoby z grup ryzyka powinny w miarę możliwości pozostać w domach i kontynuować przyjmowanie swoich leków. Zadbajmy o siebie i naszych bliskich, ograniczając emisję zanieczyszczeń oraz przestrzegając zaleceń specjalistów.
Przykładowe zalecenia w przypadku wysokiego stężenia PM10:
- Osoby cierpiące z powodu chorób serca mogą odczuwać pogorszenie samopoczucia: uczucie bólu w klatce piersiowej, palpitacje serca, brak tchu, znużenie.
- Osoby cierpiące z powodu przewlekłych chorób układu oddechowego mogą odczuwać przejściowe nasilenie dolegliwości, w tym kaszel, flegma, dyskomfort w klatce piersiowej, świszczący, spłycony oddech.
- W przypadku nasilenia objawów chorobowych wskazany jest kontakt z lekarzem.
- Wszelkie aktywności na zewnątrz są odradzane. Osoby wrażliwe powinny bezwzględnie unikać przebywania na wolnym powietrzu, pozostałe osoby powinny ograniczyć przebywanie na wolnym powietrzu do niezbędnego minimum.
tags: #siemianowice #zła #jakość #powietrza #przyczyny
