Rewolucja Przemysłowa: Scenariusz Lekcji Odwróconej
- Szczegóły
Społeczeństwo europejskie w 1. połowie XIX wieku było zróżnicowane i zachodziło w nim wiele przemian. Kto do niego należał i z jakimi trudnościami borykały się niektóre warstwy społeczne, dowiesz się poniżej.
Pauperyzm: Nowe Oblicze Biedy
Na początku warto zapoznać się z nagraniem video wprowadzającym do tematu pauperyzmu:
Pauperyzm - nowe oblicze biedy u progu epoki industrialnej, opowiada dr Monika Piotrowska‑Marchewa
Film dostępny jest również pod adresem: Pauperyzm - nowe oblicze biedy u progu epoki industrialnej.
Przeczytaj także: Zajęcia dla przedszkolaków o wodzie
Zadania do wykonania:
- Polecenie 1: Na podstawie powyższego filmu wyjaśnij, na czym polegał nowy charakter ubóstwa w XIX wieku.
- Polecenie 1: Napisz, czy ubóstwo w początkach XIX wieku miało charakter znaczny, czy masowy.
- Polecenie 2: Wyjaśnij pojęcie pauperyzm.
Oś Czasu: Praca Robotników w XIX Wieku
Ważne wydarzenia związane z pracą robotników w XIX wieku:
- 1815: Koniec wojen napoleońskich.
- 1830: Industrializacja ogarnia Europę zachodnią i część środkowej.
- 1833: Pierwszy zakaz pracy dzieci do 8 roku życia i ograniczenie dnia pracy młodzieży do 14 lat do 12 godzin.
- 1840: Powstają pierwsze ochronki dla robotniczych dzieci i sierot.
- 1842: Zakaz pracy dzieci pod ziemią.
- 1844: Ochrona pracy kobiet, 6-godzinny dzień pracy młodzieży.
- 1848: 10-godzinny dzień pracy dorosłych.
Rewolucja w Miejskim Pejzażu
Powolny przyrost ludności, zjawisko właściwe poprzednim epokom, w 1. połowie XIX wieku ostatecznie przeszedł do przeszłości. W ciągu pół wieku liczba mieszkańców Europy wzrosła ze 187 mln (w 1801 roku) do 266 mln (1850 rok), a więc o ponad 40%. Przykładowo w Anglii liczba ludności wzrosła z 7,7 milionów (w 1760 r.) do 21 milionów w połowie XIX wieku, a zatem w ciągu blisko stu lat uległa potrojeniu. Proces ten - nazywany eksplozją demograficzną - objął początkowo tylko Europę Zachodnią. Po 1850 roku rozszerzył się na wschodnią część kontynentu. Nie bez powodu to właśnie w tej epoce zrodziło się pojęcie mas. Po raz pierwszy świadomie użyto go ok. 1840 roku w Wielkiej Brytanii na określenie dużej liczby ludzi jako nowego zjawiska społecznego towarzyszącego gwałtownemu rozwojowi urbanistycznemu.
Analiza danych
Przeanalizuj dane w tabeli:
| Kraj | Ludność w 1800 (mln) | Ludność w 1850 (mln) |
|---|---|---|
| Anglia | 7.7 | 21 |
| Europa | 187 | 266 |
Londyn w XIX Wieku
Polecenie 4: Na podstawie ilustracji z 1837 roku, przedstawiającej jedną z głównych ulic Londynu, scharakteryzuj realia wielkomiejskie 1. połowy XIX wieku.
Polecenie 4: Na podstawie dostępnych źródeł scharakteryzuj, jak wyglądały w XIX wieku ulice Londynu.
Przeczytaj także: Czynniki Wpływające na Opady
Na obszarach podmiejskich i wiejskich w całej Europie powstawały nowe miasta przemysłowe i górnicze, takie na przykład jak brytyjski Manchester, śląskie Katowice czy leżąca w granicach Królestwa Polskiego Łódź. Osadnictwo, spowodowane rozwojem nowych dziedzin kapitalistycznej gospodarki było zjawiskiem wspólnym dla całego kontynentu, a migracja ze wsi do ośrodków miejskich miała charakter masowy. Wskutek tego gwałtownego procesu urbanizacji około 1850 roku w miastach mieszkało już blisko 40% Brytyjczyków. Podobnie było w Holandii. W pozostałych państwach Europy Zachodniej, urbanizacja przebiegała wolniej. Społeczeństwa nadal miały charakter bardziej rustykalny. W Europie Środkowej i Wschodniej (w tym na większości ziem polskich), gdzie jeszcze utrzymywała się gospodarka pańszczyźniana, rozwój miast nabrał tempa dopiero w 2. połowie XIX wieku.
Widok z Kersal Moor
Widok na Manchester z Kersal Moor
Przeczytaj także: Odwrócona lekcja - biologia
Zadania do wykonania:
- Polecenie 5: Przyjrzyj się powyższym ilustracjom. Wymień najbardziej charakterystyczne elementy architektury rozbudowującego się Manchesteru.
- Polecenie 5: Przeczytaj tekst źródłowy. Wymień najbardziej charakterystyczne elementy architektury rozbudowującego się Manchesteru.
Industrializacja a Środowisko Naturalne
Polecenie 6: Na podstawie poniższego tekstu źródłowego odpowiedz w jaki sposób industrializacja zmieniała otoczenie ludzi. Czy były to zmiany korzystne dla środowiska naturalnego?
A. de Tocqueville, Podróże po Anglii
Trzydzieści czy czterdzieści manufaktur wznosi się na szczycie wzgórz […]. Ich sześć pięter króluje nad krajobrazem, a ich skupisko pozwala stwierdzić z daleka centralizację przemysłu. Wokół nich porozrzucane w bezwładzie ubogie siedziby plebsu. Między nimi rozpościerają się tereny zanieczyszczone, które od dawna nie przypominają beztroskich parków, podobnie zresztą jak obrzeża miasta. Ziemia została tam przygotowana pod nowe domy, zmieszana z odpadami, odpycha czarnym, smolistym wyglądem. Małe uliczki starają się opleść niekompletne jeszcze człony tego miasta, stanowią obraz dzieła tworzonego w pośpiechu i nieładzie […]. Niewiele z tych uliczek jest wybrukowanych, reszta to zwyczajne ścieżki, gdzie grzęźnie noga przechodnia i zapada się wóz. Rzuca się w oczy przypadkowość wytyczenia ulic, brak wysypiska śmieci i bylejakość otoczenia.
Kontrasty Społeczne
W realiach miejskich różnice w poziomie zamożności uwidaczniały się znacznie bardziej niż na wsi. Układ przestrzeni rozwijających się szybko miast stanowił odbicie podziału społeczeństwa na bogatych i ubogich. Ci pierwsi zamieszkiwali reprezentacyjne dzielnice miast z szerokimi placami, wysokimi budynkami i parkami. Odwiedzali powstające coraz liczniej kawiarnie i restauracje, teatry i muzea. W dzielnicach robotniczych budowano czynszówki, czyli kamienice z mieszkaniami na wynajem, lokowane wokół ciasnych, słabo oświetlonych podwórzy. Nie wszystkich jednak było na nie stać. Równocześnie pojawiły się w miastach - najszybciej w Wielkiej Brytanii - pierwsze slumsy, czyli dzielnice nędzy. Zamieszkująca je biedota wegetowała w wąskich zaułkach i prowizorycznych barakach i zdewastowanych domach. Wiele miast nadal miało układ ulic wywodzący się jeszcze ze średniowiecza, a powszechny wtedy brak higieny czynił je siedliskami chorób. Także stan sanitarny osad robotniczych, powstających na obrzeżach miast i wokół nowo otwieranych fabryk, systematycznie się pogarszał. Zależał on najczęściej od przedsiębiorczości i dobrej woli prywatnych właścicieli, a tej zazwyczaj brakowało. W 1. połowie XIX wieku rządy państw europejskich nie wykazywały zainteresowania infrastrukturą fabryczną i nowymi ośrodkami miejskimi. W drugiej połowie XIX wieku w wielu europejskich miastach zostaną podjęte decyzje o wyburzaniu dzielnic nędzy i poszerzaniu ulic.
Opis Londynu przez Heinricha Heinego
Polecenie 7: Heinrich Heine, niemiecki poeta romantyczny, w swoich zapiskach z podróży po Europie w 1827 roku umieścił opis Londynu, największej europejskiej metropolii.
H. Heine, Szkice z Anglii
Cudzoziemiec, który przewędruje duże ulice Londynu i nie trafia do dzielnic zaludnionych wyłącznie przez pospólstwo, nie dostrzega nic albo przynajmniej bardzo niewiele z tej nędzy, tak bardzo rozpowszechnionej w Londynie. Tylko tu i ówdzie przy wejściu do ciemnej uliczki stoi w milczeniu obdarta kobieta z niemowlęciem przy wychudzonej piersi i oczyma prosi o jałmużnę. Jeżeli te oczy są jeszcze piękne, to może ktoś w nie spojrzy - i przerazi się bezmiarem zawartego w nich cierpienia. Żebrakami są tu zazwyczaj starcy, w lwiej części Murzyni. Stoją na rogach ulic i co jest w zabłoconym Londynie bardzo pożyteczne, oczyszczają ścieżki dla przechodniów za jakimś drobnym wynagrodzeniem. Nędza pospołu z występkiem i zbrodnią dopiero pod wieczór wyłazi ze swoich kryjówek; tym bardziej boi się dziennego światła, im straszliwszy zachodzi kontrast pomiędzy nią a błyszczącym dokoła wyniosłym przepychem; tylko głód czasem wyciągnie ją z ciemnego zaułka w porze obiadowej i stoi oto z niemymi, ale wymownymi oczyma, i błagalnie patrzy na bogatego kupca, który brzęcząc pieniędzmi, zaaferowany przebiega obok, albo na próżniaczego lorda, co niczym syty bożek jedzie na wysokim rumaku i niekiedy rzuca obojętnie dumne spojrzenie na kręcący się u jego nóg tłum ludzi […]. Dlatego że nad tą hołotą, która mocno przylgnęła do ziemi, angielscy arystokraci unoszą się niby wyższe istoty, uważając małą Anglię za swoją tymczasową siedzibę, Włochy - za swój letni ogród, Paryż - za swój salon, a cały świat - za swoją własność.
Zapoznaj się z nagraniem video o biedzie na ziemiach polskich w XIX wieku:
Bieda na ziemiach polskich w XIX wieku. Warunki sanitarne, opowiada dr Monika Piotrowska‑Marchewa
Film dostępny pod adresem: Bieda na ziemiach polskich w XIX wieku. Warunki sanitarne.
Zadania do wykonania:
- Polecenie 8: Wysłuchaj wykładu o socjotopografii (czyli związku między przestrzenią a strukturą społeczeństwa) miast w 1. połowie XIX wieku. Na podstawie uzyskanych informacji wskaż różnice między polskimi i zachodnioeuropejskimi miastami.
- Polecenie 8: Wskaż jakie miasto stało się w początkach XIX wieku przykładowym miastem, na którym wzorowało się wiele miast na świecie.
tags: #scenariusz #lekcji #rewolucja #przemysłowa #odwrócona
