Przydomowa Oczyszczalnia Ścieków: Opis Techniczny i Wymagania

Przepisy prawa jasno określają, że każdy właściciel nieruchomości ma obowiązek przyłączenia jej do sieci kanalizacyjnej. Gdy jest to niemożliwe lub nieopłacalne, należy zainstalować zbiornik bezodpływowy (szambo) bądź oczyszczalnię ścieków. Przydomowa oczyszczalnia ścieków to rozwiązanie nowoczesne, które pozwala na odprowadzenie ścieków oczyszczonych do gruntu lub wody. Wpływa na znacznie ograniczenie kosztów odbioru ścieków.

Przydomowa oczyszczalnia jest proekologiczna i prawie całkowicie bezobsługowa. Koszty obsługi takiego urządzenia są minimalne. Takie rozwiązanie ma szereg zalet, jednak wymaga również spełnienia konkretnych wymogów prawnych.

Wymagania prawne dotyczące przydomowych oczyszczalni ścieków

Podstawowymi problemami, które towarzyszą planowaniu budowy własnego systemu oczyszczania ścieków są wymagania prawne. Najczęściej pojawia się pytanie, czy konieczne jest pozwolenie na budowę, czy tylko zgłoszenie? Według aktualnych przepisów Prawa Budowlanego na budowę oczyszczalnia ścieków o wydajności do 7,5 m3/d lub zbiornika bezodpływowego o pojemności do 10 m3 wystarczy jedynie zgłoszenie.

Oprócz pozwolenia na budowę należy mieć na uwadze pozwolenie wodnoprawne na wprowadzenie ścieków do środowiska. W tym przypadku, jeżeli odprowadzamy ścieki z własnego gospodarstwa domowego lub rolnego w ilości do 5 m3 pozwolenie nie jest konieczne. Przepisy określają to jako zwykłe korzystanie z wód.

Pozwolenie jest obligatoryjne zawsze wtedy, gdy na terenie działki prowadzona jest działalność gospodarcza. Gdy ścieki będą odprowadzane do urządzeń wodnych (np. wyloty urządzeń kanalizacyjnych, za pośrednictwem których ścieki będą kierowane do ziemi, rowów, stawów i innych zbiorników wodnych, etc.) wymagane jest pozwolenie na wykonanie urządzenia wodnego.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania

Aktem prawnym, który reguluje warunki, jakie trzeba spełnić przy wprowadzeniu do wód lub ziemi ścieków oraz wód opadowych i roztopowych jest Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. Budowa oczyszczalni wiąże się także z uwzględnieniem parametrów wodnogruntowych.

Wymagania glebowe dla różnych rodzajów oczyszczalni

Szczegóły wymagań dla różnych rodzajów oczyszczalni zawarto w tabeli:

Rodzaj oczyszczalni ściekówWymagania gleboweOdległość od poziomu wód gruntowychWielkość działki (2)
z drenażem rozsączającymdobrze lub średnio przepuszczalne (piaski, żwiry i lessy)> 1,5 m (1)duża (3)
biologiczna- rozsączanie planowane w gruncie - dobra przepuszczalność,
- poza granicami działki (6)
bez znaczeniamała (4)
hydrobotaniczna- rozsączanie planowane w gruncie - dobra przepuszczalność,
- poza granicami działki (6)
bez znaczeniaduża (5)
  1. W przypadku, gdy wody gruntowe znajdują się zbyt wysoko, można zastosować kopiec filtracyjny (nasyp), o takiej wysokości, aby zachować minimalną odległość drenów od poziomu wód gruntowych
  2. Konieczność zachowania minimalnych odległości na działce, regulowanych przez prawo, determinuje również wielkość działki, na której trzeba rozmieścić elementy systemu oczyszczalni.
  3. System wraz z drenażem może zajmować nawet 90 m2, w zależności od ilości odprowadzanych ścieków
  4. Oczyszczalnia może zajmować od 8 -10 m2
  5. Powierzchnia pod wykop z drenażem oraz podzespoły oczyszczalni zależy od ilości domowników, przy założeniu, że będą to 4 osoby, około 15 m2
  6. Wymagania glebowe nie mają wtedy znaczenia, ale wymagane jest Pozwolenie Wodnoprawne

Prawo (Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 18 listopada 2014 r.) warunkuje również stopień czystości ścieków, które będą odprowadzane do wód z oczyszczalni. Rozróżnia obszary lokalizacji oczyszczalni poza aglomeracją oraz w aglomeracji. Ścieki, pochodzące z aglomeracji, nie powinny przekraczać najwyższych dopuszczalnych wartości wskaźników zanieczyszczeń, właściwych dla RLM (tabela). W przypadku obszarów poza aglomeracją, wartości zanieczyszczeń ścieków powinny wynosić min 20% dla BZT5 oraz min 50% dla zawartości zawiesin ogólnych.

Dopuszczalne wartości wskaźników zanieczyszczeń dla aglomeracji

L.p.Nazwa wskaźnikaJednostkaRLM - równoważna liczba mieszkańców aglomeracji
2000 - 999910000-1499915000-99999100000<
1Pięciodobowe biochemiczne zapotrzebowanie tlenu (BZT5 przy 20 ⁰C), oznaczane z dodatkiem inhibitora nitryfikacjimg O2/l min. % redukcji25 albo 70-9025 albo 70-9015 albo 9015 albo 90
2Chemiczne zapotrzebowanie tlenu (ChZTCr) oznaczane metodą dwuchromianowąmg O2/l min. % redukcji125 albo 75125 albo 75125 albo 75125 albo 75
3Zawiesiny ogólnemg/l min. % redukcji35 albo 9035 albo 9035 albo 9035 albo 90
4Azot ogólny (suma azotu Kjeldahla (NNorg + NNH4) azotu azotynowego i azotu azotanowego)mg N/l min % redukcji1515 albo 70-8015 albo 70-8010 albo 70-80
5Fosfor ogólnymg P/l min % redukcji22 albo 802 albo 801 albo 80

Źródło: załącznik nr 3 do Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego.

Reasumując, aby odprowadzanie ścieków odbywało się w ramach zwykłego korzystania z wód na własnej działce bez konieczności pozwolenia na budowę i wodnoprawnego, powinny być spełnione warunki:

Przeczytaj także: Eco 3000l: cena, opinie, montaż

  • zapewnienie dostatecznego oczyszczenia ścieków z zanieczyszczeń,
  • ścieki odprowadzane są w ilości do 5 m3
  • wydajności oczyszczalni do 7,5 m3/d lub zbiornika bezodpływowego o pojemności do 10 m3
  • wody gruntowe są oddzielone minimum 1,5 m warstwą gruntu od miejsca wprowadzenia ścieków

Lokalizacja oraz zalecenia dla przydomowej oczyszczalni ścieków

Lokalizacja prywatnej oczyszczalni ścieków jest ściśle określona w przepisach prawa. Aktem, który zawiera takie wytyczne jest m. in. Prawo Wodne. Opisano w nim dopuszczalne odległości oczyszczalni od wybranych miejsc.

Minimalne odległości posadowienia zbiornika

Należy zachować minimalne odległości posadowienia zbiornika, które zawarto w tabeli:

Wyszczególnione obszaryElement przydomowej oczyszczalni ściekówMinimalne odległości [m]
Dla zbiornika do 10 m3Dla zbiornika od 10 do 50 m3Dla zbiornika od 50 m3
Studnia wody pitnejKorpus zbiornika na nieczystości ciekłe15
Instalacji rozsączania wody w gruncie30
Budynek jednorodzinny, rekreacyjny lub o zabudowie zagrodowej*Zbiornik na nieczystości ciekłe530x**x**
Pozostałe budynki1530x**x**
Granica sąsiedniej działki***, droga, ciąg pieszy
dla budynków jednorodzinnych, rekreacyjnych lub o zabudowie zagrodowej
Zbiornik na nieczystości ciekłe27,5 (od granicy działki)
10 (od drogi)
x**x**
Dla pozostałych budynków7,5
7,5 (od granicy działki)
10 (od drogi)
X**X**
Kąpieliska, plaże publiczne****Przydomowa oczyszczania ścieków1000
Przewody telekomunikacyjneElementy przydomowej oczyszczalni ścieków np. szambo ekologiczne, system rozsączania oczyszczone ścieków w gruncie1,0
Przewody elektryczne0,5 - 3,0
Wodociąg0,8
Przyłącze gazowe1,5
Roślinność (drzewa i inne)Przydomowa oczyszczania ściekówZalecenie min. 3
  1. Wyjątkiem jest, gdy przepływowy szczelny zbiornik podziemny oczyszczalni jest podłączony do instalacji wentylacyjnej powyżej 0,6 m nad górną krawędzią okien i drzwi. W takiej sytuacji zbiornik może być posadowiony w dowolnej odległości od budynków.
  2. Odległości ustalane indywidualnie zgodnie z ekspertyzą techniczną, przyjętą przez państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.
  3. Dopuszcza się usytuowanie zbiorników bezodpływowych w odległości mniejszej niż 2 m od granicy działki, jeżeli na działce sąsiedniej znajdują się podobne urządzenia, ale pod warunkiem zachowania pozostałych odległości.
  4. Przepisy prawa zabraniają także, aby ścieki były kierowane do jezior oraz ich dopływów, jeżeli czas dopływu ścieków jest krótszy niż 24 godziny. Zabrania się doprowadzanie ścieków bezpośrednio do wód stojących lub podziemnych.

Zalecenia dotyczące lokalizacji zbiornika w odpowiedniej odległości od roślinności wynikają z podejścia zdroworozsądkowego. System korzeniowy mógłby uszkodzić w dalszej perspektywie elementy oczyszczalni. Oprócz tego korzenie utrudniają prace związane z posadowieniem i konserwacją instalacji. Niekorzystne jest umieszczanie zbiornika w zagłębieniach terenu, z uwagi na możliwość zalewania przez wody opadowe. W rezultacie może to powodować wypływanie ścieków. Ponadto niepotrzebnie obciąża to instalację. Takie umieszczenie oczyszczalni może skutecznie obniżyć jej efektywność.

Warto również zwrócić uwagę na korzystne umiejscowienie instalacji względem drogi dojazdowej. Dzięki temu wszelkie prace konserwatorskie oraz wizyty ekipy asenizacyjnej będą znacznie ułatwione. Należy pamiętać o możliwości wydobywaniu się nieprzyjemnych zapachów z wnętrza zbiornika. Prawidłowo działająca instalacja nie powinna generować ich w dużych ilościach. Jednakże zaleca się, aby uwzględnić ten aspekt przy planowaniu budowy.

Planując budowę oczyszczalni warto zwrócić uwagę na obszar strefy przymarzania. Jeżeli przyłącze powstanie w tej strefie, zaleca się zastosowanie średnicy DN160 rury kanalizacyjnych oraz możliwe ograniczenia długości rur. Pozwoli to zminimalizować ryzyko powstawania zatorów w rurach pod wpływem niskiej temperatury. W przypadku gdy przyłącze musi być dłuższe, należy zastosować większy spadek rury lub wykorzystać ocieplenie. Podobnie można rozpatrywać warunki posadowienia zbiornika bezodpływowego. Jeżeli planowane jest płytkie jego posadowienie, zaleca się aby konstrukcja była dwupłaszczowa. Zdecydowanie ograniczy to przymarzanie zawartości, dzięki izolacji powietrznej pomiędzy ściankami.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia ścieków krok po kroku

Typy przydomowych oczyszczalni ścieków

  • Przydomowe oczyszczalnie drenażowe - jest to najbardziej podstawowy typ instalacji, która jest tania i stosunkowo bezawaryjna. W tym modelu ścieki trafiają do osadnika gnilnego, potem do studzienki rozdzielczej, z której to są dystrybuowane do tzw. rur drenarskich. Takie rury są zbudowane ze specjalnych, perforowanych ścian, które pozwalają na przenikanie przefiltrowanych substancji do gruntu.
  • Przydomowe oczyszczalnie biologiczne - w przeciwieństwie do wspomnianego wyżej rozwiązania - tego typu instalacja nie potrzebuje zbyt dużo przestrzeni. Wszystko przez fakt, że za stopniowy proces oczyszczania odpowiadają, umieszczone obok siebie - 3 komory. Proces oczyszczania odbywa się przy pomocy specjalnych bakterii, dla których ścieki stanowią pożywienie.
  • Przydomowe oczyszczalnie roślinne - instalacja, która wymaga posiadania dużego terenu oraz przeznaczenia na ten cel odpowiednio dużych środków finansowych. W tym rozwiązaniu za oczyszczanie ścieków odpowiadają specjalnie dobrane rośliny, a konkretnie - bakterie, które znajdują się w ich korzeniach. Oczyszczona przez nie woda może być ponownie wykorzystana - np. do podlewania ogrodu.

Oczyszczalnie ścieków to systemy urządzeń służących eliminacji zanieczyszczeń ze ścieków stanowiących zagrożenie dla ludzi, zwierząt oraz środowiska. Niezwykle istotna z punktu widzenia środowiska jest też sama technologia oczyszczania ścieków. Drenażowa oczyszczalnia rozsączająca to najprostszy typ przydomowej oczyszczalni ścieków. Warunkiem zastosowania tego rozwiązania są odpowiednie warunki gruntowe. Oczyszczanie ścieków odbywa się tu bowiem w oparciu o dwa procesy: tlenowym oraz beztlenowym. Ważne zatem, by grunt był dobrze przepuszczalny, a poziom wód gruntowych stosunkowo niski.

Jak wspomnieliśmy to najprostsze, ale niestety też najmniej skuteczne spośród rozwiązań, jakie prezentujemy. Skuteczność oczyszczania zawiesiny ogólnej w samodzielnych osadnikach gnilnych wynosi mniej niż 80%, natomiast eliminacja zanieczyszczeń organicznych oraz związków azotu kształtuje się zaledwie na poziomie 40%. Jeszcze gorsze wyniki osiąga technologia drenażowa w przypadku biogenów, jakimi są związki fosforu. Nadmierny rozrost błony biologicznej wywołany dużą ilością odprowadzanych zanieczyszczeń organicznych może tez powodować zatykanie porów złoża rozsączającego.

Kolmatacja systemu rozsączającego ścieki do gruntu to jedno z poważniejszych zagrożeń w przypadku. Mniejsza wydajność odprowadzania ścieków do gruntu może powodować (zwłaszcza w okresach długotrwałych opadów) lokalne podtopienia systemu rozsączającego. To z kolei prowadzi do odcięcia dopływu powietrza dla mikroorganizmów tlenowych bytujących w gruncie oraz ich obumieranie. W wyniku braku kontroli nad procesami wewnątrz zakopanej części systemu, może powstawać sapropel, który charakteryzuje się niskim współczynnikiem filtracji i dodatkowo blokuje odpływ ścieków.

Ze względu na występujące procesy beztlenowe, podczas eksploatacji zalecane jest stosowanie biopreparatów dbających o florę bakteryjną i przyśpieszających rozkład zanieczyszczeń. Ciekawym rozwiązaniem w przypadku niedostatecznej przepuszczalności gruntu lub wysokiego poziomu wód gruntowych może być filtr piaskowy lub piaskowo-żwirowy. Stwarza on zdecydowanie lepsze warunki do oczyszczania ścieków, poza tym jest dość prosty w budowie i stosunkowo niedrogi w eksploatacji. Filtr można umieścić zarówno na powierzchni gruntu, czyli w nasypie, jak również pod jego poziomem.

Podczyszczone biologicznie w osadniku gnilnym ścieki kierowane są do drenażu zbierającego, którego rury zasypane są warstwą filtracyjną w postaci żwiru i piasku. W filtrze piaskowym, oczyszczone wstępnie ścieki są doczyszczane, a następnie z pomocą drenów rozsączane lub odprowadzane do odbiornika. Problemem mogą być jednak grunty o wysokiej przepuszczalności oraz wysoko położone wody podziemne.

Ta metoda, w porównaniu z drenażem rozsączającym, wymaga niestety większych nakładów inwestycyjnych, np. na zakup folii, budowę filtra czy przepompowni. Kolejną wadą jest spora powierzchnia, jaką zajmuje cały system, a także konieczność zabezpieczenia filtra przed czynnikami zewnętrznymi, np. deszczem. Podobne działanie do oczyszczalni piaskowych mają oczyszczalnie ścieków z filtrami gruntowo-roślinnymi. Tutaj jednak proces biologicznego oczyszczania wspierany jest przez systemy korzeniowe roślin.

Aby wzmocnić skuteczność czyszczenia można postawić kilka filtrów gruntowo-roślinnych usytuowanych względem siebie w sposób kaskadowy. Sam filtr zbudowany jest z kilku warstw. Pierwsze dwie, to warstwy żwiru: o większej granulacji 2-16 mm i mniejszej do 2 mm. Podczyszczone w osadniku gnilnym ścieki kierowane są do odizolowanych od podłoża powierzchni filtracyjnych. Tam zachodzi biologiczna filtracja przy pomocy błony biologicznej. W wyniku licznych tlenowych i beztlenowych procesów rozkładane są białka i redukowane azotany. Wytrącane są też fosforany oraz następuje neutralizacja związków siarki ze ścieków.

Jeżeli przepuszczalność gruntu jest duża i zagraża przenikaniem ścieków, podobnie jak w poprzednim rozwiązaniu, dno wykopu należy wyłożyć grubą folią z tworzywa sztucznego. Zaletą takiej oczyszczalni jej wysoka skuteczność. Ich wysoka czystość sprzyja ponownemu wykorzystaniu, np. do podlewania roślin. Niestety ten typ oczyszczalni jest dość drogi, zarówno na etapie inwestycji, jak też eksploatacji.

W tego typu rozwiązaniu podczyszczone w osadniku gnilnym ścieki poddawane są procesom doczyszczenia zachodzącym w warunkach tlenowych. Na dnie zbiornika z osadem czynnym zamontowane są specjalne membrany, przez dmuchawę stale dostarcza tlen. W samej zaś komorze zawieszone są mikroorganizmy zdolne do niezwykle szybkiego namnażania. Tworzą one tzw. osad czynny.

W osadniku wtórnym następuje klarowanie ścieków poprzez oddzielenie zawiesiny mikroorganizmów oraz substancji mineralnych. Osad należy regularnie usuwać z osadnika wtórnego i neutralizować. Zaletami tego typu rozwiązania jest wysoki stopień redukcji zanieczyszczeń zawartych w ściekach, przy jednoczesnym częściowym unieszkodliwieniu wirusów, bakterii i mikroorganizmów. Cechuje się też dużą wrażliwością, zarówno na nierównomierny dopływ ścieków, jak też przerw w dostawie prądu. W razie przerw istnieje duże ryzyko zaburzenia efektywności pracy urządzenia.

Ostatnia prezentowana technologia, czyli przydomowa oczyszczalnia ścieków ze złożem biologicznym, znakomicie sprawdza się wszędzie tam, gdzie warunki gruntowo-wodne lub niewielka powierzchnia działki utrudniają lub uniemożliwiają zastosowanie innego rozwiązania. Podobnie, jak w innych systemach, oczyszczanie składa się z procesów mechanicznych oraz biologicznych. Oczyszczalnia ze złożem biologicznym nie musi koniecznie być oparta o zatopione złoże biologiczne. Może być to np. złoże fluidalne.

Oczyszczanie mechaniczne na skutek sedymentacji i flotacji osadu odbywa się w osadniku wstępnym. Oczyszczanie biologiczne zachodzi w komorze reaktora ze złożem biologicznym. W oczyszczalniach BIOFIT produkcji Ecol-Unicon złoże to ma postać rolowanych siatek o wysokiej powierzchni właściwej. Nadmiar biomasy odrywany jest ze złóż i odpływa wraz ze ściekami do komory klarowania, gdzie następuje jego separacja. Oczyszczone ścieki wypływające z komory klarowania nie wymagają dodatkowego układu podczyszczającego. Przepływ ścieków przez oczyszczalnię biologiczną odbywa się w sposób grawitacyjny, co znacząco ogranicza zużycie energii.

Jej największe zalety to: wysoka redukcja zanieczyszczeń, niewielka powierzchnia potrzebna do zamontowania systemu oraz łatwość adaptacji do lokalnych warunków (osobne korpusy). Ważne są także niskie koszty eksploatacji. Biologiczna oczyszczalnia BIOFIT jest niezwykle prosta w obsłudze i wygodna w eksploatacji. Ogranicza się ona w zasadzie do regularnego usuwania osadów z osadnika wstępnego, zgodnie z wytycznymi dokumentacji techniczno-ruchowej.

Koszty początkowe i eksploatacyjne

Decyzja o wyborze systemu gospodarowania ściekami nie powinna opierać się wyłącznie na analizie kosztów początkowych, lecz na ocenie całkowitego kosztu posiadania (Total Cost of Ownership - TCO) w perspektywie długoterminowej.

Początkowe nakłady inwestycyjne w szambo są z reguły niższe niż w przydomową oczyszczalnię ścieków. Koszt zakupu i montażu szamba o pojemności 8-10 m³ waha się w granicach 4 000 do 8 000 zł. W przypadku oczyszczalni biologicznej dla 3-5 osób, koszt instalacji wynosi od 8 000 do 10 000 zł, a w nowszych danych nawet do 16 000 zł, co stanowi znaczącą różnicę początkową. Bardziej zaawansowane systemy mogą wiązać się z wydatkiem rzędu 30 000 zł.

Podczas gdy szambo ma niższy koszt początkowy, jego eksploatacja jest niewspółmiernie droższa. Przyjmując średnie zużycie wody na poziomie 120 l na osobę dziennie w czteroosobowym gospodarstwie domowym, roczne zużycie wynosi 175 m³. Przy koszcie wywozu 30 zł/m³, roczny wydatek na opróżnianie szamba może przekroczyć 5 000 zł.

W przypadku przydomowej oczyszczalni ścieków, roczne koszty są znacznie niższe. Obejmują one zużycie energii elektrycznej przez dmuchawę, zakup biopreparatów, oraz okresowy wywóz osadu. Tę czynność wykonuje się zaledwie raz na 1-3 lata, a jej koszt wynosi około 100-300 zł. Sumaryczny roczny koszt utrzymania oczyszczalni mieści się w przedziale 200-500 zł.

Porównanie kosztów po 10 latach

Analiza całkowitego kosztu posiadania wyraźnie wskazuje, że wyższa inwestycja w przydomową oczyszczalnię ścieków zwraca się w bardzo krótkim czasie. Dzięki znacznym oszczędnościom na kosztach eksploatacji, inwestycja w oczyszczalnię zwraca się w ciągu zaledwie 2 do 3,5 roku. Po tym okresie, oczyszczalnia zaczyna generować realne oszczędności. Porównanie kosztów po 10 latach jest jednoznaczne: szambo kosztuje łącznie około 54 000 zł, podczas gdy całkowity koszt oczyszczalni to zaledwie 21 000 zł, co oznacza różnicę ponad 30 000 zł na korzyść oczyszczalni.

ElementBiologiczna oczyszczalniaSzambo
Koszt początkowy16 000 zł4 000 zł
Roczny koszt eksploatacji500 zł5 000 zł
Całkowity koszt po 10 latach21 000 zł54 000 zł
Okres zwrotu inwestycjiok. 3,5 rokuBrak

Wybór odpowiedniej oczyszczalni

Wybór odpowiedniej oczyszczalni powinien uwzględniać szereg czynników, w tym specyfikę gruntu, poziom wód gruntowych, dostępny budżet oraz liczbę mieszkańców. Równie istotny jest wybór dostawcy. Rynek obfituje w produkty o różnej jakości, a na forach internetowych użytkownicy często przestrzegają przed tzw. „produkcjami garażowymi”.

Kluczowe znaczenie ma postawienie na renomowanych producentów i autoryzowanych instalatorów. Solidne firmy często oferują kompleksową usługę: od doradztwa, przez projekt i montaż, aż po załatwienie niezbędnej dokumentacji. Dodatkowo, wiarygodnym wskaźnikiem jakości jest posiadanie przez produkt certyfikatu zgodności z normą PN-EN 12566-3 oraz oznakowania CE, co stanowi gwarancję, że urządzenie przeszło rygorystyczne testy i spełnia europejskie standardy oczyszczania.

tags: #przydomowa #oczyszczalnia #ścieków #opis #techniczny

Popularne posty: