Jak zbudowane jest oko ludzkie i jaką rolę pełni?
- Szczegóły
Z wyglądu oko przypomina kulę i składa się z gałki ocznej, aparatu ruchowego oka i aparatu ochronnego. To właśnie w gałce ocznej światło jest przekształcane i powstaje obraz. Budowa oka jest dość skomplikowana.
Budowa oka ludzkiego
Organ składa się z błon: zewnętrznej, środkowej i wewnętrznej. Promień gałki ocznej wynosi około 11 mm; objętość około 7 cm3; waga około 7 g.
Zewnętrzna warstwa składa się z twardówek, do których przymocowane są mięśnie gałki ocznej. Ostatnim elementem, o którym należy wspomnieć podczas omawiania budowy oka, jest aparat ochronny. Zaliczają się do niego: powieki, łuki brwiowe, rzęsy, narząd łzowy i spojówki gałki ocznej.
Elementy oka i ich funkcje
Omawiany narząd składa się m.in. z następujących elementów:
- Twardówka - jest to gruba warstwa ochronna o kolorze białym, która nadaje kształt gałce ocznej. To właśnie ona otacza oko od strony oczodołów. Jej grubość w miejscu, w którym przechodzi w pochewkę nerwu wzrokowego, wynosi około 1,3 mm. Omawiany element budowy oka jest słabo unaczyniony. Twardówka chroni oko przed urazami. Jej kolor sugeruje w jakim stanie zdrowia jest dana osoba - np. żółta twardówka oznacza kłopoty z cholesterolem.
- Tęczówka - leży pomiędzy soczewką a rogówką. Ten element budowy oka jest nieprzezroczysty i składa się z wielu warstw, a w środku znajduje się źrenica. Tęczówka zawiera także ziarenka barwnika i naczynia krwionośne. To, jaki ma kolor, zależy od barwnika, który się w niej znajduje. Ponadto, zawiera również dwa układy włókienek mięśniowych. Dzięki tęczówce kontrolowana jest ilość promieni świetlnych, które dostają się do siatkówki oka.
- Soczewka - to element ludzkiego oka znajdujący się między ciałem szklistym a tęczówką, który skupia w sobie promienie świetlne. Soczewka nie jest unerwiona, a umocowana jest dzięki mięśniom i więzadłom. Jej kształt zależy od gatunku. Ludzie mają soczewki o kształcie krążka, a u gryzoni soczewki są kuliste. Dzięki soczewce mamy możliwość widzenia obiektów w ostrych kształtach.
- Rogówka - to przez nią światło wpada do oka. Rogówka załamuje promienie świetlne i skupia je silniej niż soczewka. Ten element ludzkiego oka składa się z nabłonka przedniego i tylnego; blaszki granicznej przedniej i tylnej; warstwy Duy i z istoty właściwej. Ponadto, przez rogówkę do organizmu mogą wchłaniać się różne substancje chemiczne.
Oprócz wyżej wymienionych elementów ludzkiego oka należy uwzględnić także ciecz wodnistą, czyli substancję wypełniającą komorę oka; ciałko szkliste, czyli substancję o galaretowatej konsystencji znajdującą się między soczewką i tylną częścią gałki ocznej; plamkę żółtą, czyli element siatkówki o największej rozdzielczości widzenia; plamkę ślepą, czyli miejsca na siatkówce pozbawione receptorów, gdzie nerw wzrokowy biegnie w stronę mózgu. Tak właśnie zbudowane jest oko ludzkie.
Przeczytaj także: Nefron: filtracja krwi
Aparat ruchowy i ochronny oka
Aparat ruchowy gałki ocznej umożliwia gałce ocznej obrót w obrębie oczodołu. Dzięki niemu gałki oczne mogą przybierać określoną pozycję i odbierać wrażenia wzrokowe.
Do aparatu ochronnego zaliczają się: powieki, łuki brwiowe, rzęsy, narząd łzowy i spojówki gałki ocznej. Powieki, utworzone z elastycznych fałdów skórnych, chronią oko przed nazbyt mocnymi bodźcami świetlnymi; gruczoł łzowy wydziela wydzielinę, która oczyszcza oraz nawilża oko; rzęsy chronią oko przed kurzem i brudem - jest ich około 250 na powiece górnej i 150 na powiece dolnej.
Proces widzenia
Światło w pierwszej kolejności trafia do rogówki, będącej jedną z głównych części oka wraz z soczewką. Warto dodać, że siła łamiąca rogówki jest stała i wynosi 42 dioptrie, a z kolei refrakcja soczewki jest zmienna. Wykonanie procesu umożliwiają mięśnie zmieniające krzywiznę soczewki. Niemniej jednak tylko część światła, która dostaje się do rogówki, trafia również do soczewki. Wynika to z faktu, iż fragment światła „blokuje” twardówka. Co więcej, ilość światła trafiająca na siatkówkę jest regulowana przez źrenicę.
Światło wchłania siatkówka, co umożliwiają jej czopki i pręciki, występujące w plamce żółte, znajdujące się w nabłonku receptorowym. Dzięki nim mamy możliwość odróżnienia np. czerni od bieli. Ta funkcja oka jest odpowiedzialna również za widzenie zmierzchowe. Siatkówka oka jest połączona z korą półkul mózgowych. Oczy mają nerwy wzrokowe, które się krzyżują. Korę wzrokową dzielimy na lewą i prawą.
Oko człowieka spełnia wiele funkcji. Proces widzenia polega m.in. na rozróżnianiu barw, kształtów, ustalaniu kierunku badania światła i odróżniania światła od ciemności. Tę funkcję oko może spełniać dzieci fotocepetorom, wspomnianym wcześniej pręcikom i czopkom. Mechanizm widzenia u ludzi jest nieco inny niż u zwierząt. Np. niektóre ze zwierząt lepiej rozpoznają polaryzację liniową światła. Dziedziną medycyny zajmującą się badaniem budowy i funkcji oczu jest okulistyka.
Przeczytaj także: Wyniki kontroli w PGK Przyszowice
Jak oko rozróżnia kolory?
Umiejętność rozróżniania kolorów wykształca się dopiero z czasem. Nie każdy wie, że dzieci widzą mniej kolorów niż osoby dorosłe, choć jest to większa paleta niż tylko biel i czerń. Wynika to faktu, iż receptory koloru znajdujące się w oku małego człowieka są jeszcze za słabe, choć noworodki dostrzegają już odcienie czerwieni.
Co ciekawe, dwumiesięczny niemowlak potrafi już odróżnić zieleń od czerwieni i z biegiem czasu coraz lepiej radzi sobie z rozpoznawaniem kolorów. Gdy ma już pół roku, wówczas rozpoznaje kolory tak jak osoba dorosła.
Oko ludzkie posiada receptory, dzięki którym możemy rozpoznać aż 160 kolorów. Co więcej, dzięki rozpoznamy także kilkaset tysięcy odcieni poszczególnych kolorów.
Reakcje oka na światło i emocje
Wszyscy wiedzą, że znajdujące się w oku człowieka źrenica reaguje na światło, lecz nie każdy wie, że reaguje także na emocje. Osoby mające tę wiedzę, mogą odczytać emocje innych ludzi właśnie po kształcie ich źrenicach. Np. rozszerzona źrenica zdradza, że dana osoba się boi, jest wzruszona a nawet odczuwa strach. Zmniejszanie się źrenic następuje w momencie, gdy czujemy się niekomfortowo.
Czynniki zagrażające dla oczu
Oko człowieka jest delikatnym narządem. Gdy powietrze w pomieszczeniu cechuje niska wilgotność, to z gałek ocznych szybciej parują łzy, będące naturalną osłoną przed zanieczyszczeniami. Prowadzi to bólu oczu, które swędzą i są zaczerwienione i tym samym bardziej podatne na choroby narządu wzroku. Wskazane jest, by regularnie wietrzyć pomieszczenia, w których przebywamy na co dzień. Warto korzystać z nawilżacza powietrza i pić około 2 litry wody dziennie.
Przeczytaj także: Instrukcja krok po kroku: filtr powietrza Toyota Avensis T25
Kolejnym zagrożeniem jest nadmiar promieniowania ultrafioletowego. Prowadzi to uszkodzenia komórek siatkówki, które może prowadzić do schorzeń, takich jak czerniak oka czy zaćma. Im jaśniejsze mamy oczy, tym bardziej jesteśmy narażani na szkodliwe działanie słońca - np. niebieska tęczówka ma najmniej barwnika. By zminimalizować ryzyko w słoneczne dni należy nosić okular przeciwsłoneczne z filtrem UV 400. Warto kupić je również dziecku. Wskazany jest zakup okularów z dużymi oprawkami, które ochronią oczy przed promieniami bocznymi.
Oczom człowieka bardzo szkodzi dym z papierosów. Palacze często cierpią na zespół suchego oka. Spowodowane jest to toksynami znajdującymi się w papierosach, które uszkadzają naczynia krwionośne gałki ocznej. Dlatego właśnie palacze częściej chorują np. na zaćmę. Równie podatni na wymienione zagrożenia są palacze bierni.
tags: #element #budowy #oka #stała #wilgotność #nazwa
