Opinie Higieniczne i Przepisy dotyczące Uzdatniania Wody w Polsce
- Szczegóły
Woda jest jednym z najważniejszych dla życia i najbardziej rozpowszechnionych w przyrodzie związków chemicznych, a zaopatrzenie w nią mieszkańców ma znaczenie podstawowe i strategiczne. Wraz z postępem cywilizacji i towarzyszącym temu rozwojem przemysłu i budownictwa wciąż wzrasta zanieczyszczenie wód w rzekach i zbiornikach. Człowiek jest w stanie je ograniczyć, ale nie może mu całkowicie zapobiec. Dla każdego przedsiębiorstwa wodociągowego najważniejszym celem wynikającym z przepisów prawa, jest dostarczenie produktu bezpiecznego dla zdrowia konsumentów. W ostatnich dekadach obserwujemy dynamiczną zmianę przepisów określających wymagania jakościowe stawiane wodzie przeznaczonej do spożycia.
Regulacje Prawne dotyczące Jakości Wody
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków określa zasady i warunki zbiorowego zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi oraz zbiorowego odprowadzania ścieków. Nadzór nad jakością wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Każdy materiał i wyrób używany do uzdatniania wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi powinien posiadać pozytywną ocenę higieniczną właściwego terenowo organu Inspekcji Sanitarnej.
Nowe rozporządzenie w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi wypełniło istniejącą “lukę prawną”. Była ona kłopotliwa od 18 sierpnia 2006 r., czyli od daty utraty mocy obowiązującej poprzedniego rozporządzenia w tym przedmiocie. Ponadto celem nowego rozporządzenia Nowe w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi z 29 marca 2007 r. (DzU z 2007 r. nr 61, poz. 417), które weszło w życie dniu 6 kwietnia br., było pełne wdrożenie do przepisów krajowych Dyrektywy UE nr 98/83/EC z 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w szczególności implementacji instytucji nieznanych na gruncie polskiego rozporządzenia, czyli przewidzianej w art. 9 dyrektywy procedury udzielania tzw. odstępstw od wartości niezgodnych z wymaganiami dyrektywy, a także uszczegółowienia obowiązków adresatów norm, w tym poprzez transponowanie regulacji zawartej w art. 10 dyrektywy, tj.
Rozporządzenie w sprawie jakości wody…, jak każdy inny akt wykonawczy, wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej. Owym przepisem upoważniającym, który określa tzw. materię rozporządzeniową, czyli sprawy, które mogą lub muszą zostać uregulowane w drodze rozporządzenia, jest w przypadku rozporządzenia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi przepis art. 13 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (DzU z 2006 r. nr 123, poz. Wskazać należy, iż rozporządzenie w zakresie przedmiotu i treści normowanych stosunków musi mieścić się w granicach udzielonego przez ustawodawcę upoważnienia do wydania tego aktu. W konsekwencji żadna ze spraw niewymienionych w upoważnieniu ustawowym nie może znaleźć się w treści aktu wykonawczego, a brak stanowiska ustawodawcy w jakiejś sprawie musi być interpretowany jako nieudzielenie w danym zakresie kompetencji normodawczych. Upoważnienie ustawowe podlega bowiem zawsze ścisłej, literalnej wykładni.
I tak treść delegacji zawarta w art. 13 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę… pokrywa się z treścią §1 ust. 1 rozporządzenia, który określa zakres przedmiotowy aktu. Reguluje on kilka kwestii: wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (w tym wymagania bakteriologiczne, fizykochemiczne i organoleptyczne), sposób oceny przydatności wody, minimalną częstotliwość badań wody i miejsca pobierania próbek oraz zakres jej badania. Ponadto §1 ust. Szeroko określony zakres przedmiotowy problematyki regulowanej rozporządzeniem w sprawie jakości wody… wpływa również na zakres podmiotowy regulacji. Adresatami aktu nie są jedynie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, ale także inne podmioty, w tym Państwowa Inspekcja Sanitarna, konsumenci i organy samorządu terytorialnego. Bezsprzecznie jednak znaczna część obowiązków nakładanych przepisami rozporządzenia dotyczy bezpośrednio przedsiębiorstw wod-kan.
Przeczytaj także: Poradnik: Wybór nawilżacza
Na podstawie §14 rozporządzenia inspekcja sanitarna stwierdza o przydatności wody do spożycia w przypadku, gdy woda spełnia wymagania określone w załącznikach nr 1-3 do rozporządzenia oraz parametry określone w lp. 2, 4 i 5 w załączniku nr 4 do rozporządzenia, a także na warunkach przyznanego odstępstwa oraz zatwierdza warunkową przydatność wody do spożycia, w przypadku przekroczenia wymagań określonych w załącznikach nr 3 i 4 do rozporządzenia, po rozważeniu stopnia zagrożenia dla zdrowia.
W przypadku, gdy woda nie spełnia podstawowych wymagań chemicznych określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia, przedsiębiorstwo może wszcząć procedurę liberalizującą te wymogi poprzez złożenie wniosku o zgodę na odstępstwo. Udzielenie zgody jest pozostawione ocenie organu, ustawodawca posłużył się bowiem wielce nieostrym kryterium: jeżeli [zgoda] nie będzie stanowić potencjalnego zagrożenia dla zdrowia ludzkiego, a zaopatrzenie w wodę o właściwej jakości nie będzie mogło być zrealizowane niezwłocznie za pomocą żadnych innych środków. Zezwolenie na odstępstwo przyznawane jest na możliwie najkrótszy okres - nie dłużej jednak niż na trzy lata.
Kolejny obowiązek przedsiębiorstw wod-kan wynika z wprowadzenia zaostrzonego nadzoru nad materiałami i wyrobami stosowanymi w procesach uzdatniania i dystrybucji wody. Zastosowanie bowiem materiału lub wyrobu używanego do uzdatniania i dystrybucji wody wymaga na podstawie §18 rozporządzenia uzyskania oceny higienicznej właściwego inspektora sanitarnego. Ocena taka jest wydawana na podstawie dokumentacji projektowej, a poparta być powinna badaniem wody przeprowadzonym przez właściwego inspektora sanitarnego. Natomiast wprowadzenie nowych technologii uzdatniania wody wymaga zgody właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.
Do rozporządzenia wprowadzono bowiem wymaganie badania ciepłej wody w kierunku wykrywania bakterii z rodzaju Legionella w budynkach zamieszkania zbiorowego i w zakładach opieki zdrowotnej zamkniętej. W większości bowiem krajów UE, istnieją przepisy prawne obligujące do prowadzenia badań wody w kierunku wykrycia szczepu Legionella i ustanawiające dopuszczalne poziomy skażenia wody tymi bakteriami. Bezpośrednimi adresatami tychże zapisów rozporządzenia nie są przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, gdyż nie są one dostawcami wody ciepłej.
Dyrektywy UE i Nowe Podejścia do Zarządzania Bezpieczeństwem Wody
Dyrektywa Rady 98/83/WE z 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w artykule 11 „Przeglądu załączników”, zobowiązuje Komisję Europejską do weryfikacji zapisów co 5 lat, ze względu na postęp naukowo-techniczny i zmiany środowiskowe zachodzące w świecie. W październiku 2015 r. Komisja Unii Europejskiej wydała nową dyrektywę UE 2015/1787 zmieniającą załączniki II oraz III do dyrektywy Rady 98/83/WE w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Już w preambule przywołane zostały nowe zasady, na których opiera się produkcja, dystrybucja, monitorowanie i analiza parametrów wody pitnej.
Przeczytaj także: Nawilżacze USB do twarzy - który najlepszy?
Zasady te wynikają z metodologii ujętej w tzw. „planach bezpieczeństwa dostaw wody”, opracowanych w 2004 r. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), w połączeniu z oceną ryzyka i zarządzania ryzykiem zgodnie z normą EN 15975-2 dotyczącą bezpieczeństwa dostaw wody pitnej. W Polsce przełożyło się to m.in. na zmiany wprowadzone ustawą z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (obowiązującą od 1 stycznia 2018 r.), zobowiązującą przedsiębiorstwa wodociągowe do przeprowadzenia w ciągu 3 lat (do 2021 r.) analizy ryzyka na potrzeby ustanowienia stref ochrony pośredniej ujęć wody.
Analiza ryzyka dla ujęcia wody jest dokumentem kluczowym w sytuacji planowanego ustanowienia strefy ochronnej, na którą składają się teren ochrony bezpośredniej oraz teren ochrony pośredniej. Ponadto dyrektywa UE 2015/1787 skutkowała wprowadzeniem nowego (ciągle jeszcze obowiązującego) Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2017 poz. 2294), które również zaleca nowe podejście do zarządzania bezpieczeństwem wody, oparte na ocenie ryzyka przeprowadzonej zgodnie z normą PN EN 15975.
Przy ocenie ryzyka powinny być stosowane przepisy normy PN-EN 15975, cz. Wytyczne WHO, dotyczące jakości wody do spożycia, w rozdziale 4 wprowadzają metodologię właściwą do oceny ryzyka dla systemów zaopatrzenia w wodę pod nazwą Plany Bezpieczeństwa Wody (Water Safety Plan - WSP). Ich wdrożenie jest zalecane jako najskuteczniejsze narzędzie ciągłego zapewnienia bezpieczeństwa zaopatrzenia w wodę. WSP wymagają oceny ryzyka obejmującej wszystkie etapy zaopatrzenia, a następnie wdrażania i monitorowania środków kontroli zarządzania ryzykiem oraz stałego raportowania i aktualizowania.
Nowa Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi ma na celu poprawę bezpieczeństwa zdrowotnego wody przez dostosowanie listy i wartości badanych parametrów do obecnego stanu wiedzy i postępu technicznego, jak również poprawę dostępu do wody, zwłaszcza dla wrażliwych i zmarginalizowanych grup. Według nowej regulacji obowiązkowe staje się przeprowadzanie identyfikacji i oceny ryzyka dostaw wody w całym ich łańcuchu.
Dyrektywa wskazuje konkretne terminy. I tak, ocena ryzyka i zarządzanie ryzykiem w obszarach zasilania dla punktów poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi powinno być po raz pierwszy przeprowadzone do dnia 12 lipca 2027 r. Ta ocena ryzyka i zarządzanie ryzykiem podlegają przeglądom w regularnych odstępach czasu, nie dłuższych niż sześć lat, z uwzględnieniem wymogów przewidzianych w art. 7 dyrektywy 2000/60/WE, i w razie konieczności są aktualizowane. Z kolei ocenę ryzyka i zarządzanie ryzykiem w systemie zaopatrzenia oraz w wewnętrznych systemach wodociągowych powinno się przeprowadzić po raz pierwszy do dnia 12 stycznia 2029 r. Podlegają one przeglądom w regularnych odstępach czasu, nie dłuższych niż sześć lat i w razie konieczności są aktualizowane.
Przeczytaj także: Jak działa osuszacz powietrza?
Aktualnie czekamy na wdrożenie zapisów nowej DWD 2020/2184 do przepisów krajowych. Transpozycja będzie wiązała się z koniecznością aktualizacji takich aktów prawnych, jak: ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, ustawy Prawo wodne oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Atesty Higieniczne w Polsce - Aspekty Formalno-Prawne
Dokumentem formalnie potwierdzającym to, że dany produkt jest bezpieczny dla zdrowia i środowiska jest atest higieniczny. Dotyczy to m.in. instalacji sanitarnych i ich elementów, głównie wyrobów mogących mieć kontakt z wodą pitną. Atesty higieniczne wystawiane są na życzenie podmiotu zgłaszającego, przez instytucje upoważnione do oceny jakości produktu pod tym względem. W Polsce obecnie jedyną jednostką uprawnioną przez Ministra Zdrowia do wydawania atestów higienicznych na materiały i wyroby stosowane w systemach dystrybucji wody (pitnej) oraz środki stosowane do jej uzdatniania jest Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny (NIZP-PZH).
Regulacje prawne związane z atestacją higieniczną opisane są w Ustawie o Zbiorowym Zaopatrzeniu w Wodę i Zbiorowym Odprowadzaniu Ścieków (DzU 2001, nr 72, poz. 747). Zapisano tam m.in., że każdy materiał i wyrób używany do uzdatniania wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi powinien posiadać pozytywną ocenę higieniczną państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Z kolei Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (DzU 2017, poz. 2294) określa, iż w ramach prowadzonego nadzoru nad materiałami i wyrobami stosowanymi w procesach uzdatniania i dystrybucji wody: właściwy państwowy powiatowy lub państwowy graniczny inspektor sanitarny wydaje ocenę higieniczną dla materiału lub wyrobu stosowanego w procesach uzdatniania wody.
W celu wystawienia atestu, produkt badany jest pod względem składu chemicznego, użytych substancji i materiałów, właściwości mechanicznych itp. Dane te dostarcza zgłaszający, wraz ze stosownymi raportami z badań, np. raportami z badań migracji czy podatności danego materiału na powstawanie biofilmu.
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego określa, jakie grupy produktów można zgłosić do oceny i atestacji w NIZP-PZH, w celu uzyskania atestu PZH. Ponadto Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 lipca 1996 r. podaje wykaz jednostek upoważnionych do przeprowadzania badań materiałów i procesów technologicznych pod tym kątem.
Atesty Higieniczne w Polsce - Aspekty Praktyczne
Jeśli dany wyrób ma deklarowane zamierzone zastosowanie do montażu w instalacjach mających kontakt z wodą pitną, to powinien posiadać atest higieniczny. W praktyce dotyczy to więc tych elementów, które montowane są w sieciach wodociągowych, instalacjach ciepłej wody użytkowej, wody zimnej itp. Takimi elementami są rury, zawory, złączki, kształtki, filtry i pozostała armatura instalacyjna, armatura sanitarna, armatura kontrolnopomiarowa itp.
Wymagania Higieniczne dotyczące Armatury Instalacyjnej
Zawory, kurki kulowe i złączki metalowe najczęściej wykonuje się z mosiądzu, żeliwa, stali nierdzewnej, brązu. Najszerszą grupę w domowych instalacjach HVAC stanowią produkty wykonane z mosiądzu. Istnieje szereg wskaźników jakościowych wody. Zgodnie z nowymi wymogami, obecnie niklowane mogą być zatem jedynie zewnętrzne powierzchnie armatury instalacyjnej deklarowanej jako przeznaczona do przesyłania wody pitnej.
Wymagania Higieniczne dotyczące Grzejników
Jeśli przeanalizujemy katalogi producentów tych wyrobów, to najczęściej znajdziemy tam też wzmianki o posiadaniu atestów higienicznych, zwykle wydanych przez NIZP-PZH. Najczęściej pod nazwą „grzejnik higieniczny” kryją się grzejniki płytowe bez ożebrowań konwekcyjnych, czyli wyposażone w gładkie płyty. Umożliwia to łatwe utrzymanie ich w czystości - stąd owa higieniczność. Takie grzejniki przed laty zyskały popularność w placówkach służby zdrowia, gdzie występują podwyższone wymagania higieniczne w porównaniu do budownictwa mieszkaniowego.
W tym temacie warto przeanalizować zapisy Rozporządzenia Ministra Zdrowia (i Opieki Społecznej - nazwa ministerstwa zmieniała się przez lata) w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej i to, jak zmieniały się one na przestrzeni lat. W najnowszej wersji rozporządzenia zrezygnowano z wymagań dotyczących instalowania grzejnika i jego powierzchni. Zapisów takich nie ma także w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Wymagania Higieniczne dotyczące Urządzeń i Wyrobów do Instalacji Wentylacyjnych i Klimatyzacyjnych
Wymagania w zakresie warunków higienicznych urządzeń i wyrobów do instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych dotyczą głównie higieny powietrza wewnętrznego - minimalizacji stężeń różnego rodzaju cząstek, w tym drobnoustrojów, ale także niwelacji szkodliwych gazów i zapachów oraz regulacji warunków cieplno-wilgotnościowych w pomieszczeniach i wpływu na nie warunków zewnętrznych i wewnętrznych. Szczegółowe wymagania w tym zakresie odnoszą się przede wszystkim do placówek wykonujących działalność medyczną.
Atest PZH - Dlaczego Warto?
Choć nie każdy produkt musi posiadać atest higieniczny, w praktyce jest to jedno z najbardziej wiarygodnych potwierdzeń, że materiał lub urządzenie jest bezpieczne dla zdrowia i może mieć kontakt z wodą pitną. Wraz ze wzrostem popularności filtrów do wody pojawiają się również przypadki nieaktualnych lub nieprawdziwych dokumentów. Każdy atest PZH ma nadany numer oraz określony czas obowiązywania. Rzetelny producent bez problemu udostępni atest. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego prowadzi wewnętrzną ewidencję wydanych dokumentów.
Warto wiedzieć, że atest PZH nie jest tym samym co CE, deklaracja zgodności czy certyfikaty ISO. Dlatego filtr posiadający oznaczenie CE lub certyfikat ISO nie zastępuje atestu PZH, jeśli ma kontakt z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi.
Nowe kary pieniężne dla dostawców wody
Już niedługo za nieprzekazanie w terminie oceny ryzyka czy stosowanie materiałów i substancji chemicznych bez nowych certyfikatów oraz atestów dostawcy wody będą płacić kary pieniężne. Do jutra Polska powinna dostosować krajowe przepisy do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. W związku z tym w sierpniu Ministerstwo Infrastruktury przekazało do konsultacji projekt ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja nakłada na dostawców wody, w tym przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne i samorządy, wiele nowych wymagań, które mają realizować główne założenia unijnych przepisów. A te skupiają się przede wszystkim na wprowadzeniu w krajach członkowskich podejścia do bezpieczeństwa wody opartego na ocenie ryzyka, sporządzanego zarówno przez dostawców, jak i odbiorców końcowych, zarządzających wewnętrznymi systemami wodociągowymi, oraz walce ze stratami wody.
W nowym projekcie dolną granicę obniżono do 100 zł, ale sankcje zostały przewidziane również dla dostawców wody, którzy nie przekażą w terminie oceny ryzyka właściwemu dyrektorowi regionalnego zarządu gospodarki wodnej oraz właściwemu państwowemu powiatowemu lub państwowemu granicznemu inspektorowi sanitarnemu. Nadal też w projekcie ustawodawca posługuje się pojęciem „opóźnienia”, co ma istotne znaczenie dla egzekwowania kar.
Poniższa tabela przedstawia minimalne i maksymalne kary pieniężne grożące za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących jakości wody:
| Naruszenie | Minimalna kara | Maksymalna kara |
|---|---|---|
| Nieprzekazanie w terminie oceny ryzyka | 100 zł | [kwota] |
| Stosowanie materiałów i substancji chemicznych bez atestów | [kwota] | [kwota] |
tags: #opinie #higieniczna #uzdatnianie #wody #przepisy
