Czysta woda wyzwaniem ONZ i prawem człowieka
- Szczegóły
W 2005 r. ONZ uznało (w rezolucji), że dostępność czystej wody jest jednym z największych wyzwań, przed którymi stoi ludzkość, a dostęp do czystej wody jest jednym z najważniejszych czynników, decydujących w przyszłości o rozwoju społecznym i ekonomicznym krajów. W 2010 r. ONZ uchwaliło, że dostęp do czystej wody i sanitariatów to prawo człowieka.
Bez zapewnienia ludziom dostępu do czystej wody wiele praw człowieka nie może być realizowanych. Stąd też wzywa się organizacje międzynarodowe i kraje członkowskie o wsparcie procesu zmniejszania nierówności globalnych związanych z dostępem do wody. Trwa Polityczne Forum Wysokiego Szczebla ONZ 2023 r., które dziś przedyskutuje postępy realizacji Celu 6. Agendy ONZ dotyczącego zapewnienia wszystkim ludziom dostępu do wody i warunków sanitarnych. To kwestie stanowiące podstawowe prawa człowieka.
Zgodnie z zapisami Agendy ONZ, każdy człowiek na świecie powinien mieć dostęp do czystej wody i urządzeń sanitarnych. Niestety szacuje się, że do 2050 roku co najmniej co czwarta osoba na świecie będzie mieszkać w kraju dotkniętym chronicznym lub okresowym deficytem wody pitnej.
Zapewnienie dostępu do wody i urządzeń sanitarnych jest niezbędne do spełnienia wielu innych praw człowieka oraz podstawowych standardów pracy, w tym zapewnienia ludziom zdrowia, a także bezpieczeństwa i higieny pracy w ramach zatrudnienia oraz wolności od dyskryminacji ze względu na płeć. Dostęp do wody pitnej i urządzeń sanitarnych są niezbędne dla tworzenia godziwych miejsc pracy. Dlatego dostęp do bezpiecznej wody pitnej i urządzeń sanitarnych należy uznać za prawo człowieka.
Planowanie, rozwój i zarządzanie infrastrukturą publiczną i usługami publicznymi muszą zapewniać pracownikom regularny dostęp do bezpiecznej wody pitnej i bezpiecznych, godnych warunków sanitarnych. W obliczu nasilającego się kryzysu wodnego, światowi przywódcy zebrali się w marcu 2023 r., aby katalizować globalną reakcję na zbliżające się zagrożenie niedoborem wody podczas historycznej Konferencji wodnej ONZ, pierwszego tego rodzaju spotkania od 1977.
Przeczytaj także: Różnice między czystą wodą a czystą wódką
Ponad 2 miliardy ludzi na świecie nie ma dziś dostępu do czystej wody pitnej - alarmuje ONZ. Jak podkreśla Polska Akcja Humanitarna (PAH), sytuacja pogarsza się w wyniku postępujących zmian klimatycznych. Według danych ONZ, ponad 1 tys. dzieci poniżej piątego roku życia umiera codziennie z powodu chorób związanych z brakiem czystej wody i podstawowej higieny. ONZ dąży do tego, aby do 2030 roku każdy człowiek miał dostęp do bezpiecznej wody pitnej oraz godnych warunków sanitarnych i higienicznych. Szacunki jednak wskazują, że bez przyspieszenia działań, ten cel może nie zostać zrealizowany.
Od ponad 30 lat Polska Akcja Humanitarna realizuje projekty w najbiedniejszych regionach świata. - Dzięki naszym działaniom tysiące ludzi zyskuje dostęp do czystej wody. Koszt zapewnienia dostępu do wody dla jednej osoby w Somalii to około 30 zł, a podstawowy pakiet higieniczny w Sudanie Południowym - około 60 zł.
Eksperci podkreślają, że problemy z wodą to nie tylko jej brak. Powodzie, jak ta z 2024 roku na Dolnym Śląsku, pokazują, że woda to także żywioł, który potrafi niszczyć. W momencie przyjmowania Agendy na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju 193 państwa członkowskie ONZ podkreśliły: „Prezentowane cele i zadania opierają się na niezwykle ambitnej wizji ukierunkowanej na zmiany. Wizji świata wolnego od ubóstwa, głodu, chorób i niedostatku, świata, w którym każdy człowiek ma możliwość rozwoju.
Coraz łatwiej można dostrzec, że aby oddalić widmo nadchodzącego globalnego kryzysu gospodarki wodnej konieczne jest podjęcie działań na szerszą skalę. Wyzwań w wymiarze globalnym jest obecnie znacznie więcej. Energia wodna to najważniejsze i powszechnie wykorzystywane odnawialne źródło energii. Problemy te wymagają śmiałego zaangażowania ze strony rządów, sektora prywatnego, społeczności i środowiska naukowego.
Mając świadomość znaczenia działań na szczeblu przywódczym, 11 szefów państw i rządów oraz były premier wydali raport wzywający wszystkich światowych przywódców do podjęcia natychmiastowego działania w sprawie wody. W otwartym liście przywódcy stwierdzają: „Panel Wysokiego Szczebla ds. Wody postuluje przyjęcie nowej Agendy Działań na Rzecz Wody, zamieniając wyzwanie w szansę. Musimy sprawić, aby liczyła się każda kropla.
Przeczytaj także: Czysta Woda: Regulamin konkursu
Panel dostrzega, że konieczne jest ponowne zdefiniowanie znaczenia wody dla społeczeństw w wymiarze społecznym, kulturalnym, gospodarczym i środowiskowym oraz że zasobami wody powinno rozporządzać się w taki sposób, aby zmaksymalizować ogólne korzyści dla społeczeństw. Przywódcy dodają jednocześnie: „Wprowadzenie wymaganych zmian na tak szeroką skalę nie będzie łatwe, ale nie mamy wyboru.
Na czerwcowym Forum Politycznym Wysokiego Szczebla ws. Zrównoważonego Rozwoju w 2018 roku, 6. Cel będzie jednym z sześciu celów przeznaczonych do dogłębnej analizy. Aby wzmocnić wysiłki w ramach realizacji 6. Richard Connor z zespołu opracowującego raport ONZ powiedział dziennikarzom, że największym źródłem zanieczyszczenia wody jest pozbywanie się ścieków bez ich filtrowania bezpośrednio do środowiska. Według raportu, przez 40 ostatnich lat zużycie wody wzrastało globalnie o około 1 proc. rocznie, przy czym oczekuje się, że będzie zwiększać się w podobnym tempie do 2050 roku.
Ochrona ekosystemów wodnych, poprawa zarządzania zasobami, zwiększenie ponownego wykorzystania wody i promowanie współpracy ponad granicami będą omawiane podczas rozpoczynającej się w środę trzydniowej Konferencji Wodnej ONZ, której współprzewodniczą król Holandii Wilhelm-Aleksander i prezydent Tadżykistanu Emomali Rahmon. Koszt zapewnienia całej ludzkości dostępu do czystej wody pitnej i urządzeń sanitarnych do 2030 roku, a taki cel postawiła ONZ, wyniósłby rocznie między 600 miliardami a bilionem dolarów - czytamy w raporcie.
Według szacunków Organizacji Narodów Zjednoczonych w ciągu najbliższej dekady dostępność czystej i bezpiecznej wody pitnej może spaść aż o 40%. Do 2050 roku zapotrzebowanie na wodę wzrośnie dwukrotnie, a ponad połowa światowej populacji będzie zagrożona jej deficytem. Wody zaczyna brakować w miejscach, w których dotychczas było jej pod dostatkiem. Ten postępujący kryzys wody to wynik zmian klimatycznych, w wyniku których dochodzi do pustynnienia wielu obszarów na świecie. Zasoby wody zdatnej do picia ubożeją, a koszt jej wydobycia staje się coraz większy.
Kataklizmy naturalne, takie jak cyklony, huragany, sztormy grożą zanieczyszczeniem całych zasobów wodnych, zwiększając ryzyko chorób takich jak tyfus i cholera, na które najbardziej narażone są dzieci. Każdego dnia 700 dzieci poniżej 5 roku życia umiera z powodu biegunki i innych chorób wywołanych zanieczyszczoną wodą oraz brakiem odpowiednich warunków higienicznych. Zapewnienie infrastruktury sanitarnej mieszkańcom odległych i dotkniętych biedą miejsc to próba ocalenia życia tysięcy dzieci. Przykładem takiego działania były dofinansowane przez polskie MSZ projekty Stowarzyszenia Navegadores w Senegalu.
Przeczytaj także: Filtracja wody ze zeolitem
Prognozy demograficzne sugerują, że problem z dostępem do czystej i bezpiecznej wody będzie narastał. Przewiduje się, że populacja Afryki Subsaharyjskiej z 1,02 mld w 2017 roku wzrośnie do 2,17 mld w 2050 roku, a następnie niemal podwoi się do końca wieku. Jednak prawdziwym wyzwaniem jest nie tylko rosnąca liczba ludzi potrzebujących wody, ale sposób w jaki współczesny świat z wody korzysta. Tylko 8% wody przeznaczamy do picia i mycia. 70% wody pochłania rolnictwo, 22% przemysł. Dla przykładu, produkcja jednego bawełnianego t-shirtu pochłania 2,5 tysiąca litrów wody. Abyśmy mogli napić się jednej filiżanki kawy, wcześniej trzeba zużyć aż 130 litrów wody.
Ograniczony dostęp do wody to nie tylko wyzwanie rzucone ludzkości przez zmiany klimatyczne i rosnącą demografię, lecz także problem wynikający z nierówności, trawiących przede wszystkim najbiedniejsze zakątki świata. Za przykład może posłużyć Ameryka Łacińska, w której według szacunków Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska znajduje się 65% światowych zasobów wody zdatnej do picia. Wenezuela jest jednym z 15 krajów zajmujących czołowe miejsce na świecie pod względem odnawialnej wody słodkiej. Mimo to 8 na 10 Wenezuelczyków nie ma stałego dostępu do czystej wody i podstawowej infrastruktury sanitarnej.
Woda w Wenezueli jest towarem luksusowym - w większości kraju minimalna pensja wynosi 8 dolarów miesięcznie, butelka wody pitnej kosztuje zaś aż 3 dolary. W jednym z najbogatszych w zasoby wody pitnej regionów świata jest ona dobrem, na który stać tylko najbogatszych. Okazuje się bowiem, że utrudniony dostęp do wody to wynik także złej polityki, rabunkowej gospodarki i nieuczciwie przeprowadzonej prywatyzacji wody. Dlatego działania na rzecz ułatwienia dostępu do wody pitnej bywają motorem ważnych zmian społecznych. Tak jak w przypadku większości społeczności afrykańskich, w których kobiety odpowiadają za donoszenie wody do domu.
Zmiany klimatu powodują pustynnienie wielu obszarów, co oznacza, że kobiety od najmłodszych lat muszą codziennie przemierzać kilka, czasem nawet kilkanaście kilometrów w poszukiwaniu wody. Dziewczynki nie chodzą do szkoły, kobiety nie mają możliwości podjęcia pracy. Polska Akcja Humanitarna dzięki wsparciu MSZ od lat buduje w Kenii tamy piaskowe, które gromadzą wodę pitną w studniach. Dla tamtejszych kobiet zwolnienie z codziennego obowiązku chodzenia po wodę oznacza perspektywę rozwoju.
Działania na rzecz łatwiejszego dostępu do czystej i bezpiecznej wody pitnej przyczyniają się więc nie tylko do spadku śmiertelności wśród dzieci, ale także mogą być katalizatorami zmian społecznych, eliminujących skrajną biedę i łagodzących nierówności. Każdy człowiek na świecie powinien mieć dostęp do czystej wody. Na naszej planecie mamy wystarczającą ilość wody, by tak się stało. Niedostatek wody, jej słaba jakość i niewłaściwe warunki sanitarne mają negatywny wpływ na bezpieczeństwo żywnościowe i źródła utrzymania. Szacuje się, że do 2050 roku co najmniej co czwarta osoba na świecie będzie mieszkać w kraju dotkniętym chronicznym lub okresowym deficytem wody pitnej.
W ostatniej dekadzie odnotowano znaczny wzrost dostępu do wody pitnej i urządzeń sanitarnych, a ponad 90% ludności świata ma dostęp do polepszonych źródeł wody pitnej. Do 2030 roku rozszerzyć międzynarodową współpracę i wesprzeć budowę potencjału krajów rozwijających się, który umożliwi podejmowanie działań i opracowanie programów związanych z wodą i warunkami sanitarnymi, m.in. Na niedostatek wody wciąż cierpi ponad 40% światowej populacji i przewiduje się, że odsetek ten nadal będzie zwiększał się.
Jest to pierwsza rezolucja wydana przez Radę Praw Człowieka, która potwierdza prawo do wody i urządzeń sanitarnych. Rezolucja uznaje prawa już wcześniej ujęte przez Komitet Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych. W lipcu 2010 Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję, która uznała, że -prawo do bezpiecznej, czystej wody zdatnej do picia oraz do urządzeń sanitarnych jest prawem niezbędnym do zapewnienia korzystania w pełni z życia i praw człowieka- (A/RES/64/292 z dnia 28 lipca 2010). 178 krajów z różnych rejonów świata, przynajmniej raz uznało prawo do wody i urządzeń sanitarnych w międzynarodowej rezolucji lub deklaracji.
Rządy nie mogą zaprzeczyć prawnemu obowiązkowi do zapewnienia wody i urządzeń sanitarnych. Amnesty International wyraża ubolewanie nad decyzją Wielkiej Brytanii, która postanowiła odrzucić rezolucję. Organizacja nakłania Wielką Brytanię do jak najszybszej zmiany decyzji. Amnesty International wyraziła swoje rozczarowanie oświadczeniem Gwatemali, która przed przyjęciem uchwały stwierdziła, że prawo do wody pitnej i urządzeń sanitarnych musi być zgodne z obowiązującym ustawodawstwem krajowym oraz że nakładanie tego prawa na poziomie międzynarodowym jest nieuzasadnione.
Amnesty International wzywa wszystkie kraje do publicznego uznania i wdrożenia praw dotyczących wody i urządzeń sanitarnych. Wszystkie kraje muszą przedsięwziąć odpowiednie kroki, aby zapewnić, że prawo do wody i urządzeń sanitarnych jest w pełni odzwierciedlone w prawach, polityce i czynach. Powinny również zapewnić szeroko pojęte zadośćuczynienie na poziomie narodowym i międzynarodowym w przypadku naruszenia tych praw. Wszystkie kraje powinny stać się stronami w międzynarodowym mechanizmie dotyczącym składania skarg o naruszanie tych praw.
Prawo do wody i urządzeń sanitarnych zostało uznane przez 178 krajów w przynajmniej jednej międzynarodowej rezolucji lub deklaracji np. Jedynie Kanada i Tonga nie uznały obu praw. Dziesięć krajów uznało prawo do wody, ale w dalszym ciągu odmawiają one uznania zawartego w deklaracjach międzynarodowych lub regionalnych prawa do urządzeń sanitarnych. Amnesty International wyraża ubolewanie nad decyzją Wielkiej Brytanii, która postanowiła odmówić zatwierdzenia rezolucji i uznania prawa do warunków sanitarnych.
Wielka Brytania tłumaczy swoje stanowisko faktem, że międzynarodowe porozumienie w sprawie tego, co obejmuje prawo nie zostało ustanowione oraz że nie ma jasnej, uzgodnionej na szczeblu międzynarodowym definicji urządzeń sanitarnych. Stając się częścią Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych oraz Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych Wielka Brytania uznała i zobowiązała się do przestrzegania praw, które nie mają uzgodnionych, międzynarodowych definicji.
Prawa te uwzględniają prawo do ochrony przed okrutnym, nieludzkim lub poniżającym traktowaniem czy karą, prawo do pożywienia, prawo udziału w życiu kulturalnym, prawo do samostanowienia, prawo do ochrony prywatności jednostki, miru domowego, korespondencji oraz prawo do ochrony przed bezprawnym zniesławieniem. Niezależny ekspert określił prawo do wody i urządzeń sanitarnych w ujęciu praw człowieka i przedstawił ową definicję Radzie w formie pierwszego sprawozdania rocznego (A/HRC/12/24).
Brak jasności dotyczącej dokładnego zakresu prawa do urządzeń sanitarnych nie może być wymówką do odrzucenia treści tego prawa, które oznacza, że ludzie nie powinni znajdować się w sytuacjach, w których muszą zaspokajać potrzeby fizjologiczne na otwartej przestrzeni, do wiadra lub plastikowej torby. Kobiety i dziewczynki nie powinny stawać przed dylematem skorzystania z publicznej toalety, gdzie mogą stać się ofiarą przemocy seksualnej. Dzieci nie mogą być zmuszane do wyboru pomiędzy edukacją a godnością z powodu braku toalet w szkołach, nie powinny również znajdować się w sytuacjach, w których przez brak odpowiedniej toalety lub informacji dotyczącej higieny ryzykują śmierć z powodu biegunki.
Amnesty International wyraziła swoją troskę w sprawie stanowiska Gwatemali, która uznała, że prawo do wody pitnej i urządzeń sanitarnych musi być zgodne z obowiązującym ustawodawstwem krajowym. Pogląd ten jest niewłaściwy, gdyż według ustanowionego prawa międzynarodowego prawa narodowe muszą być zgodne z traktatami dotyczącymi praw człowieka (np. Gwatemala stwierdziła, że przyjęcie rezolucji nie prowadzi do powstania prawa, którego istnienie na międzynarodowym szczeblu byłoby uzasadnione.
Jednakże, żadne państwo nie ma prawa do stwierdzenia, że jakiekolwiek prawo zawarte w międzynarodowym traktacie nie jest uzasadnione na poziomie międzynarodowym. Przyjęcie Fakultatywnego Protokołu Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w grudniu 2010 roku potwierdziło, że wszystkie ustanowione na międzynarodowym poziomie prawa zawarte w Pakcie są uzasadnione.
Amnesty International zawiadamia, że rezolucja odnosi się do prawa do bezpiecznej wody pitnej aniżeli prawa do wody. Wyrażenie -woda pitna- odnosi się do wody odpowiedniej do picia, bez względu na cel, w jakim jest wykorzystywana np. do prania, spłukiwania toalet czy rolnictwa. Jednakże, termin -woda pitna- może być mylnie rozumiany, jako odnoszący się do wody przeznaczonej do osobistej konsumpcji.
Amnesty International powitała rezolucję A/HRC/15/l.14, która potwierdza, że kraje mają podstawowy obowiązek do zapewnienia pełnej realizacji wszystkich praw człowieka. Wyznaczenie zapewnienia dostępu do bezpiecznej wody pitnej i/lub urządzeń sanitarnych osobom trzecim nie zwalnia państwa z obowiązku przestrzegania praw człowieka.
Rezolucja nie wyznacza wszystkich wymagań prawa międzynarodowego dotyczącego zapewniania wody i urządzeń sanitarnych. Z tego powodu niezbędne jest potwierdzenie zobowiązań państw, które zostały opisane w Komentarzu Generalnym Nr 15: Prawo dostępu do wody wg. Kampania Amnesty International pod hasłem -Żądamy godności- ma na celu zakończenie naruszania praw człowieka, które powoduje pogłębianie się ubóstwa na świecie.
Kampania mobilizuje ludzi z całego świata w żądaniu, aby rządy, korporacje i inne organizacje i osoby będące u władzy wysłuchały głosów ludzi żyjących w ubóstwie i uznały oraz chroniły ich prawa. Dopiero 15 lat temu, dokładnie 28 lipca 2010 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ oficjalnie uznało dostęp do czystej wody pitnej i urządzeń sanitarnych za podstawowe prawo człowieka. To przełomowa decyzja, która na zawsze zmieniła postrzeganie wody nie tylko jako zasobu, ale przede wszystkim jako fundamentu godnego życia.
Nie wyobrażamy sobie życia bez wody. Wystarczy kilka minut bez stałego dostępu a numer 994 rozgrzewa się do czerwoności. - Codziennie dostarczamy mieszkańcom naszego miasta i części gmin ościennych blisko 60 tysięcy metrów sześciennych wody spełniającej wszystkie wymagania jakościowe - mówi Hanna Pieczyńska, rzecznik prasowy Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Szczecinie. 24/h na dobę czuwamy nad tym, by woda - dobro niezbędne do życia - trafiała do domów, szkół, szpitali i firm, a jej jakość spełniała najwyższe standardy. Nasza działalność to coś więcej niż usługa - to misja. Roczna produkcji wody wynosi ok.
Woda to dobro wspólne, które wymaga odpowiedzialnego zarządzania i troski. Dlatego poza bieżącą działalnością operacyjną, ZWiK Szczecin prowadzi działania edukacyjne, społeczne i środowiskowe. Blisko 90 % wody dostarczanej do Szczecina pochodzi z Miedwia, które jest 5 co do wielkości jeziorem w Polsce. Nasza czerpnia usytuowana jest na zachodnim brzegu, 255 m od linii brzegowej, na głębokości 16-18m od lustra wody. Dwoma rurociągami o średnicy 1200 mm wpływa ona do komór pompowni przez sita mechaniczne zatrzymujące duże części stałe - muszle, ryby rośliny.
W Stacji Uzdatniania Wody odbywa się cały szereg różnych procedur i procesów, aby woda w naszych kranach była najwyższej jakości. Po tych procesach, które w naszym opisie zostały mocno uproszczone, woda jest kierowana do dwóch zbiorników ruchowych o pojemności 5 tys m3 każdy. Ze zbiorników woda wypływa grawitacyjnie do Szczecina oddalonego o 32 km od Miedwia. - Pierwszy rurociąg biegnie do zbiorników ZPW Pomorzany, skąd woda po powtórnej dezynfekcji tłoczona jest do lewobrzeżnej sieci wodociągowej miasta - informuje Hanna Pieczyńska. Woda podlega ciągłej kontroli.
Przy ujęciu mieści się laboratorium, w który codziennie badane są parametry fizykochemiczne i bakteriologiczne wody surowej, następnie w poszczególnych fazach produkcji, a na końcu sprawdzana jest woda czysta. Dokąd płyną ścieki? W Szczecinie pracują dwie oczyszczalnie ścieków: "Pomorzany” na Lewobrzeżu i „Zdroje” na Prawobrzeżu.
Podsumowanie
Podsumowując, dostęp do czystej wody i sanitariatów jest uznawany przez ONZ za podstawowe prawo człowieka. Mimo postępów, globalne wyzwania związane z kryzysem wodnym, zmianami klimatycznymi i nierównościami w dostępie do wody pitnej wymagają pilnych działań na szeroką skalę. Organizacje międzynarodowe, rządy, sektor prywatny i społeczeństwo muszą współpracować, aby zapewnić zrównoważone zarządzanie zasobami wodnymi i dostęp do czystej wody dla wszystkich.
tags: #onz #czysta #woda #informacje
