Jakość wody pitnej w Olkuszu: Aktualna sytuacja i przyszłe wyzwania

Szczegóły: Opublikowano: 18. April 2026

Olkusz, miasto z bogatą historią górniczą, stoi przed wyzwaniami związanymi z zaopatrzeniem w wodę pitną. Sytuacja ta jest paradoksalna, ponieważ z jednej strony istnieje ryzyko nadmiaru wody w postaci podtopień, a z drugiej - niedoboru wody zdatnej do spożycia.

Źródła wody pitnej w Olkuszu

Obecnie, Kopalnia Pomorzany, należąca do ZGH „Bolesław” w Bukownie, jest jednym z głównych źródeł wody dla mieszkańców regionu olkuskiego. Co minutę pompuje się 300m3 wody, z czego 10% jest wykorzystywane do celów pitnych. Dzięki temu 90% wody doprowadzanej do domów w gminach Olkusz, Klucze, Bolesław i Bukowno pochodzi właśnie z kopalni.

Woda podziemna, oprócz zanieczyszczeń mechanicznych i bakteriologicznych, zawiera również związki metali ciężkich, w tym cynku i ołowiu. Stąd ważnym elementem w wodociągu grupowym jest stacja uzdatniania wody, której zadaniem jest usunięcie wszystkich zanieczyszczeń.

Olkuska woda, wydobywana przez ZGH „Bolesław” i przetwarzana przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji (PWiK), odznacza się wysokimi walorami spożywczymi i zdrowotnymi. Spełnia wszystkie standardy jakościowe stawiane wodzie pitnej. Zawiera właściwe proporcje najważniejszych dla zdrowia człowieka pierwiastków. Średnio twarda, o odczynie lekko zasadowym.

Charakterystyka i zalety olkuskiej wody:

Dobrze zmineralizowana
Stabilna pod względem bakteriologicznym i fizykochemicznym
Pod stałą kontrolą laboratorium
Tańsza niż woda butelkowana
Nie wymaga dźwigania ze sklepu

Jak wynika z informacji przekazanych przez laboratorium PWiK, olkuska woda jest dobrze zmineralizowana. Zawartość wapnia i magnezu decyduje o twardości wody i powoduje osady, które wytrącają się podczas gotowania. Olkuszanie narzekają na zakamienione czajniki elektryczne i inne urządzenia, ale zjawisko to świadczy właśnie o zmineralizowaniu wody.

Przeczytaj także: Woda pitna w Olkuszu - analiza

Ważną wiadomością dla konsumentów jest stabilność pod względem fizykochemicznym i bakteriologicznym. Woda olkuska wykazuje niezmienny skład w zakresie składników mineralnych. Woda pochodząca z ujęcia jest wolna również od obecności jonów metali szkodliwych np. ołowiu i kadmu. W swoim składzie mineralnym olkuska woda zawiera m. in. wapń i magnez.

Wypijając litr pitnej wody olkuskiej, zaspakajamy jedną dziesiątą dziennego zapotrzebowania na wapń, który jest niezbędny w budowie kości, paznokci czy zębów, a także dla procesu krzepnięcia krwi.

Mieszkańcy Braciejówki, Podlesia Rabsztyńskiego, Zadola Kosmolowskiego, Kosmolowa, Gór Bydlińskich Podlesia i Boru Biskupiego piją wodę z małych, lokalnych ujęć wody.

Zagrożenia związane z likwidacją kopalni

Planowana na 2016 rok likwidacja Kopalni Pomorzany przez zatopienie rodzi poważne obawy. Zlikwidowanie kopalni przez zatopienie, a takie rozwiązanie jest brane pod uwagę, doprowadzi do zanieczyszczenia tych wód, a co za tym idzie, braku możliwości wykorzystania ich do celów pitnych. Istnieje realne ryzyko, że dotychczasowe źródło wody pitnej przestanie być dostępne. Drugim problemem, nie mniej istotnym, jest duże ryzyko podtopień.

Kopalnia Pomorzany prowadzi eksploatację na poziomie 120 metrów pod ziemią. Spowodowało to utworzenie się tak zwanego leja depresyjnego. Specjaliści szacują, że obejmuje on powierzchnię 500 km2. Lej przyczynił się do obniżenia się poziomu wód. Konsekwencją takiego stanu rzeczy było osuszenie się terenów podmokłych i zanik małych rzeczek.

Przeczytaj także: Usługi osuszania Olkusz – kompleksowy przegląd

Przez sześćdziesiąt lat działalności kopalni, a jednocześnie trwania procesu osuszania, zaczęto wydawać pozwolenia na budowę. Nie da się ukryć, że planowana likwidacja kopalni może spowodować powrót poziomu wody do stanu pierwotnego, a więc mogą wystąpić lokalne podtopienia. Takie sytuacje w historii Olkusza już były. Woda podziemna, która jest zmorą przede wszystkim górników, nie raz dała się we znaki mieszkańcom. Tak było na przykład w latach 30-tych, kiedy wstrzymano wydobycie. Woda wyszła na powierzchnię i spowodowała powódź. W archiwach można znaleźć zdjęcia, które przedstawiają zalane tereny w pobliżu olkuskiego rynku.

Alternatywne źródła zaopatrzenia w wodę

W związku z problemami, które czekają nas w najbliższych latach, został powołany zespół kierowany przez starostę, który ma opracować alternatywne metody pozyskiwania wody pitnej. Z informacji uzyskanych od Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Olkuszu wynika, że branych pod uwagę było sześć rozwiązań.

Po pierwsze, można by zmodernizować istniejący program ujmowania wód kopalnianych. Rozważane były też trzy projekty budowy systemu ujmowania i zaopatrywania w wodę. Jeden oparty jest na studniach zlokalizowanych we wschodniej części gminy Klucze, w okolicach Bydlina i Kolbarku. Drugi polegałby na budowie takiego systemu w oparciu o ujęcia własne i dzierżawione od Kimberly-Clark S.A., natomiast w trzecim przypadku rozważana jest modernizacja ujęć własnych i nowopowstałych w okolicach rzeki Centuria w gminie Klucze.

Inną metodą jest zakup wody od podmiotu zewnętrznego - albo od Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów w Katowicach, albo od Przedsiębiorstwa Usług Wodociągowych w Dąbrowie Górniczej. - Ostatecznie Przedsiębiorstwo przyjęło do dalszego procedowania wariant zaopatrzenia w wodę oparty na ujęciach własnych i nowopowstałych, którego realizacja została wstępnie oszacowana na 61 mln zł.

Inwestycje PWiK w nowe ujęcia wody

Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Olkuszu podpisało umowę na wykonanie odwiertu studziennego w Pazurku. Inwestycja rozpoczyna drugi etap budowy systemu zaopatrzenia w wodę dla mieszkańców gmin Olkusz, Bukowno, Bolesław i Klucze po likwidacji kopalni rud cynku i ołowiu. Prace będą kosztowały prawie pół miliona złotych.

Przeczytaj także: Opinie o czyszczeniu aut w Olkuszu

Na przestrzeni lat 2014-2016 Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Olkuszu zrealizowało pierwszy etap budowy nowych studni głębinowych. Przedsięwzięcie obejmowało między innymi wybudowanie około 18 kilometrów rurociągów przemysłowych, budowę dwóch nowych ujęć wód głębinowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą, modernizację dwóch istniejących ujęć, budowę około 16 kilometrów sieci sterowniczej światłowodowej, modernizację zbiorników wody czystej „Parcze”, wybudowanie ponad 9 kilometrów sieci energetycznej a także połączenie magistrali „Wschód” i „Zachód” na terenie byłej Stacji Uzdatniania Wody w Olkuszu.

Na początku marca tego roku z kolei Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Olkuszu podpisało umowę na wykonanie odwiertu studziennego w obrębie „Kolonii-Zimkówka” w Pazurku. Zadanie zostanie wykonane w ramach drugiego etapu zmiany systemu zaopatrzenia w wodę po likwidacji kopalni rud cynku i ołowiu.

Warto dodać, że miejsce, w którym wykonane zostanie nowe ujęcie wody zostało wskazane przez zespół naukowców z Akademii Górniczo-Hutniczej z Krakowa. Wskazując tę lokalizacje bazowali oni na licznych analizach i badaniach terenowych uwzględniając aktualnie trwający proces zatapiania kopalni. Po włączeniu ujęcia do głównego układu magistral wodociągowych, nowe ujęcie w Kolonii Zimkówce będzie zaopatrywało mieszkańców gmin Olkusz, Bukowno, Klucze i Bolesław w dobrej jakości wodę pitną. Pracami zajmie się Karpackie Przedsiębiorstwo Wiertnicze z Chełmca. Ich wartość to prawie pół miliona złotych. Kwotę w całości pokrywają środki własne olkuskiego PWiK. Szacowany czas zakończenia prac przypada na koniec listopada tego roku.

Incydenty związane z jakością wody

W przeszłości zdarzały się incydenty związane z jakością wody w Olkuszu. Przykładowo, 8 lutego do olkuskiego Sanepidu wpłynęły wyniki analiz laboratoryjnych próbek wody podawanej do sieci, które pobrano dzień wcześniej w Stacji Uzdatniania Wody w Olkuszu w ramach kontroli wewnętrznej. W próbkach stwierdzono obecność bakterii E. coli oraz enterokoków, co stanowi naruszenie wymagań określonych przepisami prawa.

Przyczyną skażenia wody w powiecie olkuskim była zła jakość tzw. wody surowej dostarczonej z kopalni do procesu uzdatniania. Dzięki natychmiastowej reakcji skażenie nie objęło całej sieci wodociągowej. Gdyby tak się stało 80 tys. osób mogłoby zostać bez wody na wiele dni.

Specjaliści zapewniają, że woda jest już czysta i nadaje się do picia. Dla bezpieczeństwa nadal jest chlorowana, a badania będą jeszcze powtórzone kilka razy. Afera z zanieczyszczoną wodą wywołała burzę wśród mieszkańców powiatu olkuskiego.

Sanepid wyjaśnia, że osoby, które snują teorie spiskowe, nie znają technik badania wody. - Kiedyś wykonywało się testy wody trzy doby. Dziś dysponujemy szybkimi testami - wyjaśnia Agata Knapik, Powiatowy Inspektor Sanitarny w Olkuszu.

Jak dodaje, z problemem udało się szybko uporać tylko i wyłącznie dzięki temu, że Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Olkuszu bada jakość wody co 24 godziny. - Można było szybko zareagować i podziałać chlorem. Pracowaliśmy całą dobę - mówi Knapik. Woda na końcówkach sieci została spuszczona, żeby chlor mógł dotrzeć wszędzie. - Gdyby woda była badana co tydzień i zanieczyszczenie nie byłoby tak „świeże” jak w tym wypadku, woda mogłaby być niezdatna do spożycia nawet dwa tygodnie - przyznaje Knapik.

Działania PWiK w sytuacjach kryzysowych

Fragmenty odpowiedzi od PWiK, którą otrzymała „Gazeta Krakowska”:

„W naszej ocenie usunięcie problemu nastąpiło w możliwie najszybszym czasie. Nie była możliwa wcześniejsza reakcja z naszej strony, gdyż Przedsiębiorstwo ujmuje wodę kopalnianą, którą musi uzdatnić, a następnie przesłać do sieci wodociągowej. Zanieczyszczenie nastąpiło na wodzie surowej tzn. wodzie pobranej z kopalni. Wyniki analiz próbek możliwe są do odczytania po 24 godzinach od pobrania. Jest to najszybsza znana metoda badania. Na obecną chwilę zabezpieczenia, którymi dysponujemy pozwalają na najszybszą z możliwych reakcji.

Utrudnienia, których doznali mieszkańcy 8 i 9 lutego wynikały z działań prewencyjnych na okoliczność stwierdzenia obecności bakterii na źródle wody. Działania te musiały zostać podjęte ze względu na dobro mieszkańców. Woda, którą otrzymywali mieszkańcy w naszej ocenie nie mogła w żaden negatywny sposób wpłynąć na sprzęty gospodarstwa domowego. Przedsiębiorstwo dostarczało beczkowozami wodę oraz wodę konfekcjonowaną do czasu potwierdzenia przez wyniki badań laboratoryjnych braku obecności bakterii w sieci wodociągowej. Nie mając pewności, co do rozprzestrzenienia się bakterii nie mogliśmy pozwolić na narażenie zdrowia mieszkańców. (…)

Patrząc na ostatnie zdarzenia, widzimy potrzebę przeanalizowania i doprecyzowania działań w sytuacjach kryzysowych w trybie pilnym w konsultacji z Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym oraz innych Służb Gminnych i Powiatowych.”

Kontrole szamb

Zanieczyszczenie bakteriami E.coli może powstać, kiedy wylane „na dziko” szambo lub ścieki przedostaną się do sieci.

W 2016 r. będzie więcej kontroli, czy właściciele posesji mają podpisane umowy na odbiór zawartości szamb. Ma to ograniczyć proceder wylewania nieczystości „na dziko” za przysłowiowy płot sąsiada. - W roku 2015 zaplanowane kontrole odbywały się sporadycznie, zwykle na skutek sygnałów o nieprawidłowościach pochodzących od mieszkańców czy PWiK lub na skutek zmian parametrów chemicznych wody w zlewni studni głębinowych - informuje Marek Lasek, komendant olkuskiej Straży Miejskiej.

Normy i kontrole jakości wody

Woda pitna jak żaden inny produkt spożywczy poddawana jest tak surowym normom. Codzienne i okresowe kontrole wody pozwalają zapewnić całodobową kontrolę nad jakością wody dostarczanej do odbiorców.

Co tydzień odbywają się pobory wody ze wszystkich ujęć gmin Olkusz (Braciejówka, Podlesie Rabsztyńskie, Zadole Kosmolowskie, Kosmolów), Klucze (Góry Bydlińskie, Cieślin, Bydlin, Kolbark) i Bukowno (Podlesie, Bór Biskupi) oraz wybiórczo z sieci wodociągowej według ustalonego harmonogramu. Woda ta poddawana jest całkowitej analizie fizyko-chemicznej oraz badaniom bakteriologicznym.

Stały nadzór nad jakością wody i przydatnością do spożycia prowadzi Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna. W ciągu roku wykonujemy około 100 tyś. różnych oznaczeń, z czego 80 tyś. to oznaczenia fizykochemiczne, a 20 tyś. badania bakteriologiczne.

Laboratorium wykonuje badania wody z sieci wodociągowej z częstotliwością ok. 10 punktów na sieci raz w tygodniu przez cały rok oraz badanie ze wszystkich czynnych ujęć wody raz w miesiącu. Laboratorium posiada zatwierdzenie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego na wykonywanie analiz wody w zakresie monitoringu kontrolnego i niektórych parametrów monitoringu przeglądowego w całym zakresie własnych metod.

Wymagania stawiane poszczególnym wodom przez Ministra Zdrowia pokazują jak niewielkie wymagania stawiane są dla wód mineralnych, źródlanych i stołowych, a jakim obostrzeniom podlega woda wodociągowa aby była zdatna do picia. Woda, która dostarczana jest do naszych domów jest bardzo wysokiej jakości. Na podstawie badań laboratoryjnych można stwierdzić, że badane parametry nie przekraczają dopuszczalnych wartości wskaźników, które określa Ministerstwo Zdrowia w swoich rozporządzeniach.

Dezynfekcja wody

Ze względu na bezpieczeństwo jakości wody Przedsiębiorstwo stosuje chlorowanie. Stanowi ono zapewne dyskomfort dla mieszkańców ze względu na charakterystyczny zapach.

PWiK prowadzi dezynfekcję wody przy pomocy podchlorynu sodu, który dozowany jest przez precyzyjne pompy do wody uzdatnionej. Dezynfekcja podchlorynem sodu (potocznie chlorowanie) to najbardziej powszechny sposób dezynfekcji wody. Zaletą jest wysoka efektywność dezynfekcji, niskie koszty oraz dość długi czas działania w instalacji.

Dopuszczalne stężenie chloru wolnego w wodzie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi wynosi 0,30 mg/l w kurku czerpalnym u konsumenta.

Czy olkuska woda jest bezpieczna?

Tak, jest bezpieczna. Parametry naszej wody pozwalają na korzystanie z niej prosto z kranu, bez konieczności jej przegotowywania. Właściwie wykonana oraz regularnie eksploatowana wewnętrzna instalacja wodociągowa jest wystarczająca do utrzymania właściwego składu wody.

Dla wielu wciąż wątpliwe jest, czy wodę można pić prosto z kranu, czy może lepiej uprzednio ją przegotować lub przefiltrować w specjalnych filtrach do wody. Pracownicy laboratorium nie mają wątpliwości co do tego, że instalowanie filtrów do wody znacznie pogarsza jej jakość, co potwierdzają badania. - Głównie pogorszeniu ulega skład bakteriologiczny wody i dlatego każde działanie ingerujące w jej jakość (filtry i inne) prowadzi do zachwiania odpowiedniego składu wody.

Wpływ wody na organizm

W swoim składzie mineralnym olkuska woda zawiera m. in.:

Wapń: który wchodzi w skład materiału budulcowego kości i szkliwa. Pełni rolę w przewodzeniu impulsów nerwowych, mechanizmie skurczu mięśni, przepuszczalności błon komórkowych, w regulacji procesu krzepnięcia krwi, regulacji rytmu serca oraz wchłaniania witaminy B12, wpływa na kontrolę ciśnienia tętniczego.
Żelazo: które jest składnikiem czerwonego barwnika krwi (hemoglobiny), niezbędny także w procesie tworzenia czerwonych ciałek krwi w szpiku kostnym. Żelazo wiąże dwutlenek węgla w hemoglobinie i transportuje go do płuc, skąd jest on usuwany. Pierwiastek ten jest także składnikiem wielu enzymów i białek biorących udział w metabolizmie organizmu. Bierze udział w syntezie DNA.
Fluor: jest składnikiem kości i zębów, wzmacnia szkliwo, zębinę, zapobiega występowaniu próchnicy, zmniejsza rozpuszczalność szkliwa. U osób dorosłych pełni również ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu kośćca. Wpływa na gospodarkę wapnia i fosforu w organizmie.
Fosfor: składnik kości, zębów, związków wysokoenergetycznych, kwasów nukleinowych, kefaliny, lecytyny, błon komórkowych oraz krwi.

Jak pobrać próbkę wody do badania?

Przed pobraniem należy zdjąć z kranu/zaworu urządzenia przeciwbryzgowe (np. perlatory). Odkręcić kurek/zawór z zimną wodą i spuszczać wodę swobodnym strumieniem przez co najmniej 3 minuty. Zamknąć kurek/zawór. W przypadku pobierania z węża z tworzywa sztucznego - obciąć końcówkę węża ok. 2 cm. Nie dotykając kranu pobrać wodę, która powinna swobodnie wypływać z kurka/zaworu wprost do pojemnika, zostawiając pęcherz powietrza.
Przed pobraniem należy zdjąć z kranu/zaworu urządzenia przeciwbryzgowe (np. perlatory). Kurek/zawór należy dokładnie umyć i ustawić strumień wypływającej wody, tak aby sie nie rozpryskiwała. Wodę wlewamy do pojemnika ciągłym strumieniem aż do przelania sie (ważne jest aby pojemnik był napełniony wodą bez pęcherzyków powietrza tzn. bez pęcherzy powietrza pod powierzchnią lustra wody).
W przypadku gdy to Klient dostarcza próbkę do badań, laboratorium nie odpowiada za sposób pobierania próbki oraz stan pojemników po przekazaniu Klientowi.

Laboratorium nie udziela żadnych informacji dotyczących wyników analiz przed wcześniejszym uiszczeniem opłaty, która pobierana jest po wystawieniu sprawozdania z badań. Wyniki badań wraz z fakturą można odebrać w kasie Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji na ul. 32-300 Olkusz, ul.

tags: #olkusz #jakość #wody #pitnej