Wpływ oczyszczalni ścieków na zanieczyszczenie powietrza

Szczegóły: Opublikowano: 21. March 2026

Oczyszczalnie ścieków, oprócz pozytywnej roli w ochronie środowiska naturalnego, mogą również negatywnie oddziaływać na otaczające środowisko, w tym głównie na ludzi, zwierzęta i rośliny. Zagrożenie zdrowia ludzi ma przy tym często istotne znaczenie.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami Prawa ochrony środowiska, mówiąc o oddziaływaniu na środowisko, należy rozumieć przez to również oddziaływanie na zdrowie ludzi. Potwierdzeniem negatywnego oddziaływania obiektów komunalnych na środowisko jest m.in. zapis w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 9 listopada 2010 r., że oczyszczalnie ścieków przewidziane do obsługi nie mniej niż 100 tys. mieszkańców, zaliczane są do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (§ 2.1. pkt. 40), natomiast do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się m.in. (§ 3.1. pkt. 77) instalacje do oczyszczania ścieków przewidziane do obsługi nie mniej niż 400 równoważnych mieszkańców.

Mimo takich informacji zawartych w Dzienniku Ustaw, wiele oczyszczalni ścieków nie bada i nie ocenia potencjalnych źródeł uciążliwości oraz negatywnych skutków oddziaływania na środowisko zewnętrzne. Sporadycznie prowadzone są również na terenach oczyszczalni oceny ryzyka związane z biologicznymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia pracowników.

Rodzaje ścieków i ich wpływ na środowisko

Ścieki oraz oczyszczalnie ścieków mogą negatywnie wpływać na otaczające środowisko. Różne rodzaje ścieków są głównie mieszaniną zużytej wody (około 99%), licznych substancji płynnych, stałych, gazowych, radioaktywnych, koloidów i zawiesin, a także drobnoustrojów. Powstają one na terenach miejskich, rolniczych oraz w zakładach przemysłowych i cechują się różnym stopniem zanieczyszczenia.

Według Prawa ochrony środowiska oraz Prawa wodnego, mówiąc o ściekach, należy rozumieć przez to: wody zużyte na cele bytowe lub gospodarcze, ciekłe odchody zwierzęce, z wyjątkiem gnojówki i gnojowicy przeznaczonych do rolniczego wykorzystania, wody odciekowe, wody pochodzące z obiegów chłodniczych elektrowni lub elektrociepłowni, wody pochodzące z odwadniania zakładów górniczych, wody wykorzystane, odprowadzane z obiektów chowu lub hodowli ryb albo innych organizmów wodnych.

Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie

W zależności od pochodzenia, ścieki dzielimy na bytowe, komunalne i przemysłowe. Wśród ścieków przemysłowych ważną rolę odgrywają ścieki pochodzące z przemysłu spożywczego. Podstawowymi składnikami ścieków spożywczych są substancje organiczne (głównie białka, węglowodany, tłuszcze), mineralne (m.in. związki azotu, fosforu, chlorki, siarczany), drobnoustroje (np. bakterie, wirusy, grzyby, pasożytnicze protisty) i zwierzęta pasożytnicze (np. płazińce, obleńce).

Zdecydowana większość tych organizmów bytuje w przewodach pokarmowych i wydalniczych zwierząt (treść jelitowa, odchody, mocz), na powłokach ciała (sierść, pióra), w krwi, a także związana jest z fragmentami tkanek zwierzęcych (m.in. tkanka mięśniowa, szkieletowa) i roślinnych (tkanka miękiszowa, okrywająca). Istotnym składnikiem ścieków z przemysłu spożywczego są także popłuczyny z warzyw i owoców zawierające m.in. glebę wraz z nawozami organicznymi i mineralnymi, środki ochrony roślin, leki, produkty fermentacji i przyprawy, a także detergenty i środki dezynfekcyjne.

Rodzaj i ładunek zanieczyszczeń zawartych w tych ściekach zależy m.in. od ilości zużytej wody i branży przemysłu spożywczego, gdyż inny jest np. skład ścieków z przemysłu mięsnego i drobiarskiego, rybnego, tłuszczowego i mleczarskiego, a zdecydowanie inny z owocowo-warzywnego, ziemniaczanego, cukrowniczego, spirytusowego, z browarów, czy przemysłu produkującego napoje. Odzwierciedleniem stopnia zanieczyszczenia ścieków są określone parametry fizyczno-chemiczne, m.in. BZT5 (g O2/m3), ChZT (g O2/m3), zawiesina ogólna (g/m3), fosfor ogólny (g/m3), azot ogólny (g/m3) i odczyn pH.

Liczne branże przemysłu spożywczego wykorzystują w swoich zakładach wodę podziemną pochodzącą z własnych ujęć i wówczas ogólny bilans produkowanych ścieków jest niekiedy trudny do określenia ze względu na brak pełnego opomiarowania zużytej wody i wyprodukowanych ścieków.

We wszystkich ściekach występuje mieszanina licznych związków chemicznych. Do najczęściej wykrywanych organicznych składników ścieków zalicza się: białka (40-60%), węglowodany (25-50%), tłuszcze i oleje (ok. 10%), żywice, barwniki, fenole, produkty naftowe, detergenty, pestycydy itp. Składnikami nieorganicznymi są zwykle zasady, kwasy nieorganiczne, metale ciężkie (ołów, miedź, rtęć, cynk, kadm, chrom), a także jony siarczanowe, chlorkowe, azotanowe, fosforanowe, węglanowe, amonowe oraz rozpuszczone gazy (tlen, siarkowodór, dwutlenek węgla, azot, metan, chlor). Różnorodne związki organiczne i nieorganiczne nadają ściekom określone cechy fizyczne, takie jak mętność, barwa, zapach, obecność zawiesiny.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania

Ścieki zawierają dużą ilość zawiesin, związków organicznych i nieorganicznych, a także mogą zawierać mikroorganizmy. Ścieki zawierają kał i mocz wytwarzany przez ludzi i zwierzęta, resztki żywności, zużytą brudną wodę służącą do przygotowania posiłków, utrzymania czystości ciała, zmywania naczyń, prania, sprzątania pomieszczeń, a także liczne drobnoustroje pochodzące od ludzi, zwierząt, roślin, z placówek medycznych, laboratoriów badawczych, weterynarii, różnych gałęzi przemysłu spożywczego itp.

Uciążliwości związane z oczyszczalniami ścieków

W publikacjach poruszane są kwestie negatywnego oddziaływania oczyszczalni ścieków na środowisko, pracowników oczyszczalni oraz mieszkańców okolicznych terenów. Oczyszczalnie ścieków stwarzają liczne uciążliwości dla człowieka i środowiska, a ich charakter zależy m.in. od typu oczyszczalni, ilości oczyszczanych ścieków, lokalizacji w terenie oraz rodzaju i ilości mikroorganizmów występujących w ściekach. Źródłem uciążliwości są także: hałas związany z pracą np. pomp, wirówek, transportem ścieków dowożonych, wywozem kontenerów z piaskiem i skratkami, produkty uboczne powstające w trakcie oczyszczania ścieków np. Ścieki, skratki, piasek oraz osady ściekowe są miejscem bytowania licznych mikroorganizmów, w tym patogennych, pochodzących od ludzi, zwierząt i roślin.

Bioaerozole i ich wpływ na zdrowie

Za najbardziej niebezpieczny uważa się bezpośredni kontakt człowieka ze ściekami, jednak należy pamiętać także o tym, że w czasie oczyszczania ścieków wiele drobnoustrojów, toksyn oraz metabolitów unosi się do powietrza tworząc w ten sposób często bardzo szkodliwe bioaerozole.

Bioaerozole uwalniane w trakcie oczyszczania ścieków stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla pracowników oczyszczalni, gromadzą się na powierzchni gleby, przenoszone są wraz z wiatrem na okoliczne tereny i mogą powodować skażenie roślin, zwierząt i wód powierzchniowych, a także mogą docierać do ludzi żyjących w bezpośrednim lub dalszym sąsiedztwie z oczyszczalnią ścieków. Aerozole biologiczne emitowane przez oczyszczalnie ścieków mogą wywoływać zarówno niegroźne podrażnienia czy dolegliwości, a także mogą powodować reakcje alergiczne, toksyczne, infekcje, a nawet choroby zakaźne.

Składniki aerozoli przekazywane są najczęściej drogą powietrzno-kropelkową lub powietrzno-pyłową i wnikają do organizmu człowieka przez drogi oddechowe, błony śluzowe lub przez skórę. Mogą być również przenoszone przez zwierzęta (np.

Przeczytaj także: Jak ustawić napowietrzanie?

Regulacje prawne dotyczące oczyszczania ścieków

Prawidłowo funkcjonujące oczyszczalnie ścieków mają na celu zarówno usunięcie zanieczyszczeń chemicznych i fizycznych zawartych w ściekach, wyeliminowanie drobnoustrojów, w tym form patogennych, jak i ograniczenie potencjalnej emisji drobnoustrojów do otaczającego środowiska zewnętrznego. Obecnie w Polsce nie ma aktów prawnych nakazujących dezynfekcję wszystkich ścieków, mimo, że takie przepisy obowiązują w innych państwach.

Natomiast zgodnie z Obwieszczeniem Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 lutego 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w artykule 9 pkt 2 jest informacja, że „zabrania się wprowadzania do urządzeń kanalizacyjnych ścieków zawierających chorobotwórcze drobnoustroje pochodzące z: obiektów, w których są leczeni chorzy na choroby zakaźne, stacji krwiodawstwa, zakładów leczniczych dla zwierząt, w których zwierzęta są leczone stacjonarnie na choroby zakaźne oraz laboratoriów prowadzących badania z materiałem zakaźnym pochodzącym od zwierząt”.

Natomiast ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne w artykule 78 podaje, że: „ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód albo usług wodnych powinny być oczyszczone w stopniu wymaganym przepisami ustawy i nie mogą zawierać chorobotwórczych drobnoustrojów pochodzących z obiektów, w których leczeni są chorzy na choroby zakaźne”.

Rola napowietrzania w redukcji emisji odorów

Napowietrzanie odgrywa kluczową rolę w ograniczaniu emisji odorów, ponieważ wprowadzenie tlenu do ścieków sprzyja procesom tlenowym, które są znacznie mniej uciążliwe pod względem zapachów niż procesy beztlenowe. W warunkach tlenowych bakterie tlenowe skutecznie rozkładają substancje organiczne, nie generując przy tym związków takich jak siarkowodór czy merkaptany. Dzięki temu, napowietrzanie hamuje rozwój bakterii beztlenowych, odpowiedzialnych za powstawanie odorów, i przyspiesza rozkład materii organicznej, co w znaczący sposób redukuje uciążliwość zapachową w oczyszczalniach.

Nowoczesne technologie napowietrzania w oczyszczalniach ścieków mają kluczowy wpływ na redukcję emisji odorów. W zależności od rodzaju oczyszczalni i jej wielkości, stosowane są różne metody napowietrzania, które efektywnie dostarczają tlen do ścieków, wspomagając tlenowe procesy biologiczne.

Technologie napowietrzania ścieków a kontrola zapachów

Nowoczesne technologie napowietrzania ścieków nie tylko poprawiają kontrolę poziomu tlenu w oczyszczalniach, ale również przyczyniają się do oszczędności energii oraz lepszego zarządzania mikroflorą bakteryjną. Innowacyjne rozwiązania, takie jak automatyzacja systemów napowietrzania, umożliwiają precyzyjne dostosowanie intensywności napowietrzania do bieżących potrzeb procesu. Taka elastyczność zapobiega zarówno nadmiernemu, jak i niewystarczającemu wprowadzeniu tlenu, co ma kluczowe znaczenie dla minimalizacji rozwoju beztlenowych warunków i ograniczenia emisji związków odpowiedzialnych za nieprzyjemne zapachy.

Wdrożenie odpowiednich technologii napowietrzania w oczyszczalniach ścieków przyczynia się do poprawy jakości powietrza w ich otoczeniu oraz zwiększa akceptację społeczną dla tych instalacji. Dzięki skutecznej kontroli emisji odorów, mieszkańcy pobliskich obszarów mogą cieszyć się lepszym komfortem życia, co jest kluczowe w kontekście zrównoważonego rozwoju infrastruktury oczyszczania ścieków.

Przegląd technologii napowietrzania:

Dyfuzory membranowe: Umożliwiają równomierne rozprowadzanie drobnych pęcherzyków tlenu w ściekach, co zwiększa efektywność procesów tlenowych.
Napowietrzanie mechaniczne: Wykorzystuje wirniki lub turbiny do mieszania ścieków oraz wprowadzania tlenu.
Aeratory: Urządzenia zaprojektowane do generowania pęcherzyków powietrza w wodzie.
Systemy napowietrzania sekwencyjnego (SBR): Umożliwiają elastyczne dostarczanie tlenu do ścieków w różnych fazach procesu oczyszczania.

Korzyści z optymalnego napowietrzania

Optymalne napowietrzanie w oczyszczalniach ścieków przynosi wiele korzyści, które mają istotny wpływ na jakość powietrza, zdrowie mieszkańców oraz relacje z lokalnymi społecznościami.

Poprawa jakości powietrza wokół oczyszczalni: Redukcja związków odorowych i ochrona zdrowia publicznego.
Zmniejszenie skarg mieszkańców: Lepsze relacje z lokalną społecznością i budowanie pozytywnego wizerunku.
Wzrost społecznej akceptacji oczyszczalni: Wsparcie dla inwestycji i edukacja ekologiczna.
Ekonomiczne korzyści: Oszczędności finansowe i zwiększenie efektywności operacyjnej.

Dlaczego napowietrzanie jest kluczowe w przydomowych oczyszczalniach ścieków?

System napowietrzania w przydomowych oczyszczalniach ścieków to absolutnie kluczowy element, bez którego niemożliwe byłoby osiągnięcie:

95% skuteczności oczyszczania ścieków
Całkowitej eliminacji nieprzyjemnych zapachów
Zgodności z normami środowiskowymi
Ekonomicznej opłacalności w długim terminie

Dmuchawa napowietrzająca to prawdziwe „serce” Twojej biologicznej oczyszczalni ścieków. Jej nieprzerwana praca zapewnia optymalne warunki dla miliardów pożytecznych bakterii, które każdego dnia oczyszczają setki litrów ścieków z Twojego domu.

Pamiętaj: koszt napowietrzania wynoszący 25-50 zł miesięcznie to niewielka cena za komfort, bezpieczeństwo ekologiczne i brak kłopotów z wywozem szamba. To inwestycja, która zwraca się nie tylko finansowo, ale przede wszystkim poprzez troskę o środowisko naturalne dla przyszłych pokoleń.

Tabela 1: Porównanie procesów tlenowych i beztlenowych

Parametr	Procesy tlenowe (z napowietrzaniem)	Procesy beztlenowe (bez napowietrzania)
Szybkość rozkładu	Bardzo szybka (dni)	Wolna (tygodnie/miesiące)
Skuteczność oczyszczania	90-98%	30-60%
Zapach	Brak lub minimalny	Intensywny, nieprzyjemny
Produkty rozkładu	CO₂, H₂O	CH₄, H₂S, NH₃
Stabilność procesu	Wysoka	Niska
Wymagania energetyczne	35-70 kWh/miesiąc	0 kWh
Koszt eksploatacji	25-50 zł/miesiąc	0 zł (ale wywóz szamba!)

tags: #oczyszczalnia #ścieków #wpływ #na #zanieczyszczenie #powietrza