Oczyszczalnia ścieków a obszar działalności gminy: Definicja i obowiązki

Szczegóły: Opublikowano: 06. March 2026

Poprzez pojęcie gminy należy rozumieć wspólnotę samorządową oraz odpowiednie terytorium. Gmina realizuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Zadania gminy określone zostały w art. 7 ustawy o samorządzie gminnym.

Ustawy mogą nakładać na gminę obowiązek wykonywania zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, a także z zakresu organizacji przygotowań i przeprowadzenia wyborów powszechnych oraz referendów. Zadania z zakresu administracji rządowej gmina może wykonywać również na podstawie porozumienia z organami tej administracji. Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym organami gminy są Rada Gminy i Wójt.

Nowelizacja ustawy o prawie wodnym i jej wpływ na gminy

9 sierpnia weszła w życie nowelizacja niezwykle istotna dla branży komunalnej - zarówno gmin, jak i przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych czy też podmiotów świadczących usługi w zakresie pozbywania się nieczystości ciekłych. Wspomniana nowelizacja to ustawa z 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 1549). W swojej zasadniczej części weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, które to nastąpiło 25 lipca. Wprowadziła też zmiany w dwóch innych ustawach - z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (DzU z 2022 r. poz. 1297; dalej: ucpg) oraz z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (DzU z 2020 r. poz. 2028; dalej: uzzw).

Niniejszy artykuł dotyczy uregulowanej w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach problematyki nieczystości ciekłych, lecz w celu przedstawienia całościowo nowelizacji warto wspomnieć, jakie inne jeszcze zmiany ze sobą niesie. I choć jej główny cel jest doniosły (dokończenie implementacji tzw. dyrektywy ściekowej), to w praktyce przysporzy ona wielu nowych zadań i obowiązków.

Dwie grupy zmian przepisów

W pierwszej kolejności wskażmy na niezwykle istotne dla całej gospodarki wodno-ściekowej zmiany wprowadzone do prawa wodnego, odnoszące się do zasad wyznaczania aglomeracji. To one w głównej mierze wpływają na wszelkie działania dotyczące chociażby finansowania inwestycji wodociągowo-kanalizacyjnych. Z uwagi na obecny kształt sporej liczby aglomeracji, które nie spełniają stawianych przez Unię Europejską wymogów w zakresie oczyszczania ścieków, konieczne stało się wprowadzenie nowych rozwiązań prawnych.

Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie

Związane są one również z faktem, że Polska spóźnia się z wdrożeniem wspomnianej dyrektywy już wiele lat, za co możliwe jest nałożenie na nasz kraj wielomiliardowych kar. Druga grupa zmian dotyczy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Chodzi o opracowywane przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, a następnie zatwierdzane przez rady gmin, wieloletnie plany rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych (zmiany w art. 21 tej ustawy).

Nowa definicja nieczystości ciekłych

Przechodząc do zmian odnoszących się do nieczystości ciekłych, które wprowadzone zostały do tzw. ustawy śmieciowej, zacznijmy od tej podstawowej - nowej definicji nieczystości ciekłych. Dotychczas za nieczystości ciekłe uważano wyłącznie ścieki gromadzone przejściowo w zbiornikach bezodpływowych. Nowelizacja kształtuje w tym zakresie nową rzeczywistość prawną, w pierwszej kolejności przez modyfikację (w praktyce - rozszerzenie) definicji nieczystości ciekłych. I tak, obecnie przez nieczystości ciekłe na gruncie ustawy śmieciowej rozumiemy nie tylko dotychczasowe ścieki gromadzone przejściowo w zbiornikach bezodpływowych, ale również w osadnikach w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków (nowe brzmienie art. 2 ust. 1 pkt 1 ucpg).

Można by rzec, że ustawodawca poszedł na skróty wprowadzając przydomowe oczyszczalnie ścieków do ustawy śmieciowej, co ma swoje plusy i minusy. Niewątpliwym plusem jest automatyczne wprowadzenie, w odniesieniu do właścicieli nieruchomości korzystających z tej formy gromadzenia ścieków, niemal wszystkich obowiązków odnoszących się do nieczystości ciekłych. Takie uproszczone potraktowanie przydomowych oczyszczalni ścieków nie jest jednak pozbawione wad. Główną jest to, że ustawodawca zdaje się nie mieć świadomości co do odmienności ścieków gromadzonych w zbiornikach bezodpływowych oraz osadnikach w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków. Rozszerzenie definicji nieczystości ciekłych również na osadniki w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków nie będzie dla wielu gmin niczym nowym.

W ślad za nową definicją poszły inne zmiany mające na celu ujednolicenie pozostałych przepisów ustawy śmieciowej. I tak, gromadzenie nieczystości ciekłych nie tylko w zbiornikach bezodpływowych, ale i w osadnikach przydomowych oczyszczalni ścieków, stało się wyraźnie obowiązkiem właścicieli nieruchomości (nowe brzmienie art. 5 ust. 1 pkt 3a ucpg). Idąc dalej, właściciele nieruchomości, którzy pozbywają się ścieków za pomocą przydomowych oczyszczalni, zobowiązani zostali do zawarcia w tym zakresie stosownej umowy oraz posiadania dowodów uiszczania opłat za te usługi (nowe brzmienie art. 6 ust. 1).

Powyższe zmiany ustawowe wymuszają dostosowanie szeregu aktów prawa miejscowego obowiązujących na terenie każdej gminy - począwszy od regulaminu utrzymania czystości i porządku (chociażby w zakresie częstotliwości pozbywania się nieczystości ciekłych z uwzględnieniem ich nowej, rozszerzonej definicji), kończąc na uchwale w sprawie górnych stawek opłat. Ustawodawca dał na to gminom 6 miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji (patrz: art. 11 i art. 12 ust. 1 nowelizacji).

Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania

Zmiany w zezwoleniach

Dotychczas obowiązujące przepisy dotyczące zezwoleń na opróżnianie zbiorników bezodpływowych i transport nieczystości ciekłych rozszerzono o opróżnianie osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków i transportu osadów ściekowych z tych oczyszczalni (nowe brzmienie przepisu art. 7 ust. 1 pkt 2 ucp.g). Podmioty, które dotychczas miały uzyskane zezwolenia na opróżnianie zbiorników bezodpływowych, z dniem wejścia w życie nowelizacji zyskały możliwość prowadzenia działalności także w nowym zakresie.

Zgodnie z przepisem art. 14 ust. 4 nowelizacji, „Wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 2 w brzmieniu dotychczasowym, do czasu ich wygaśnięcia lub cofnięcia uprawniają przedsiębiorców, którym zostały wydane, także do wykonywania działalności w zakresie opróżniania osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków i transportu nieczystości ciekłych odebranych z tych instalacji, pod warunkiem udokumentowania gotowości odbioru nieczystości zebranych z osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków przez stację zlewną i zgłoszenia zamiaru prowadzenia w tym zakresie działalności wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta przed rozpoczęciem działalności w zakresie opróżniania osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków i transportu nieczystości ciekłych odebranych z tych instalacji”. Konsekwencją wprowadzenia zmian w zezwoleniu jest również obowiązek dostosowania przez radę gminy uchwały, o której mowa w art. 7 ust. 3a ucpg - w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji.

Osady z instalacji przydomowych oczyszczalni ścieków, analogicznie jak nieczystości ciekłe, mogą trafić wyłącznie do działającej przy oczyszczalni ścieków stacji zlewnej, co będzie określane w zezwoleniu (nowe brzmienie art. 8 ust. 2a oraz art. 9 ust. 1aa ucpg). Istotną nowością, odnoszącą się także do nieczystości ciekłych, jest przy tym określenie wymogów, jakie musi spełniać oczyszczalnia ścieków przyjmująca tego rodzaju substancje.

W związku z rozszerzeniem zakresu zezwolenia, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 2, zmianie uległ zakres składanego kwartalnego sprawozdania z zakresu prowadzonej działalności (patrz: zmiany wprowadzone w art. 9o). Z racji tego, że zmiana w tym zakresie wejdą w życie dopiero 1 stycznia 2023 r., do końca 2022 roku sprawozdanie będzie składane na obecnych zasadach. Istotną nowością jest, także dla podmiotów opróżniających zbiorniki bezodpływowe, podstawa do cofnięcia zezwolenia bez odszkodowania w przypadku niezłożenia sprawozdania (nowe brzmienie art. 9 ust. 2).

Modyfikacji uległ również przepis art. 9xb określający sankcje za niezgodne z przepisami działanie podmiotu posiadające zezwolenie - tak nowe odnoszące się do osadów ściekowych z przydomowych oczyszczalni ścieków, jak i dotychczasowe na opróżnianie zbiorników bezodpływowych. Z racji tego, że składane przez te podmioty sprawozdania są kwartalne, zmodyfikowano karę za ich nieterminowe złożenie. Ustawodawca dodał również nową karę za dostarczanie nieczystości ciekłych pochodzących ze zbiorników bezodpływowych lub osadów ściekowych z instalacji przydomowych do oczyszczalni ścieków niespełniających wymagań określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 99 ust. 1 prawa wodnego - w takim przypadku grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 1000 zł do 10 000 zł za każde dostarczenie nieczystości ciekłych lub osadów ściekowych (nowy przepis art. 9xb pkt 3).

Przeczytaj także: Jak ustawić napowietrzanie?

Nowe obowiązki gmin - kontrolne i sprawozdawcze

Istotną nowością dla każdej gminy będą nowe obowiązki - tak kontrolne, jak i sprawozdawcze. Zaczynając od tych pierwszych wskazać należy na zmiany, jakie wprowadzono do art. 6 ucpg. Ustawodawca zdecydował się nałożyć obowiązek kontrolowania przez gminę podmiotów odbierających od właścicieli nieruchomości nieczystości ciekłych co najmniej raz na dwa lata, zgodnie z przygotowywanym uprzednio planem kontroli (nowy art. 6 ust. 5aa) pod groźbą administracyjnej kary pieniężnej w wysokości od 10 tys. zł do 50 tys. zł (nowy art. 9z ust. 7). Jednocześnie wprowadził sankcję w postaci kary grzywny dla podmiotów utrudniających lub udaremniających przeprowadzenie kontroli (nowy art. 10 ust. 2d). Pierwszy dwuletni okres na przeprowadzenie kontroli zgodnie z planem kontroli, o którym mowa w przywołanym art. 6 ust. 5aa, liczy się od dnia wejścia w życie nowelizacji.

Wszystkie przedstawione zmiany składają się w dużej mierze na jeszcze jeden nowy obowiązek nałożony na każdą gminę, tj. złożenia sprawozdania do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska oraz dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z zakresu działalności ściekowo-osadowej, na wzór sprawozdań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi, o których mowa w art. 9q. I tak, sprawozdanie to składane będzie, zgodnie z nowym art. 3 ust. 6, corocznie, nie później niż do końca kwietnia roku następującego po roku, którego dotyczy. Zawierać będzie informacje o:

liczbie zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie gminy;
liczbie właścicieli nieruchomości, od których odebrano nieczystości ciekłe oraz liczbie osób zameldowanych pod adresem nieruchomości, na której znajduje się dany zbiornik bezodpływowy lub dana przydomowa oczyszczalnia ścieków;
liczbie zawartych umów, o których mowa w art. 6 ust. 1 ucpg, w okresie sprawozdawczym, a także przed okresem sprawozdawczym, jeżeli obejmują działania realizowane w okresie sprawozdawczym;
liczbie zbiorników bezodpływowych lub przydomowych oczyszczalni ścieków, których opróżnianie zorganizowała gmina;
częstotliwości opróżniania zbiornika bezodpływowe...

Podsumowanie

W lipcu 2022 roku uchwalono nowelizację ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w zakresie odnoszącym się do nieczystości ciekłych. Wprowadzone zmiany wymusiły konieczności dostosowania aktów prawa miejscowego - regulaminu utrzymania czystości i porządku w gminach, górnej stawki oraz uchwały dotyczącej wymagań jakie mają spełniać przedsiębiorcy ubiegający się o zezwolenie na świadczenie usług asenizacyjnych. Nowelizacja wspomnianej ustawy zobligowała także samorządy do podejmowania czynności kontrolnych w zakresie posiadania umowy przez właścicieli nieruchomości wyposażonych w zbiorniki bezodpływowe i instalacje przydomowych oczyszczalni ścieków na opróżnianie ich oraz stosownych rachunków potwierdzających faktyczne wykonanie usługi. Kolejna bardzo ważna zmiana to wprowadzenie obowiązku sprawozdawczego.

Za nami już czas dostosowania do zmian aktów prawa miejscowego, pierwszy cykl kontroli i dwie edycje sprawozdań rocznych. Zmiany w prawie wodnym i dwóch ustawach (dotyczących utrzymania czystości i porządku w gminach oraz zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków) sprawiły, że gminy i właściciele nieruchomości mają teraz nowe obowiązki.

tags: #oczyszczalnia #ścieków #obszar #działalności #gminy #definicja