Przydomowa oczyszczalnia ścieków z drenażem rozsączającym a odległość od studni wierconej – przepisy

Szczegóły: Opublikowano: 08. March 2026

Przydomowe oczyszczalnie ścieków i studnie głębinowe to rozwiązania często stosowane na terenach, gdzie brak jest dostępu do zbiorczej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. O tym skąd czerpać wodę oraz gdzie odprowadzić ścieki trzeba zdecydować jak najwcześniej, najlepiej już na etapie wyboru działki.

Właściwe zaprojektowanie i umiejscowienie obu instalacji ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa sanitarnego i ochrony zasobów wodnych. Polskie prawo jasno określa wymagania dotyczące lokalizacji przydomowych oczyszczalni ścieków w stosunku do ujęć wody.

Warto jednak zauważyć, że ta odległość dotyczy studni dostarczających wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi. W przypadku studni wykorzystywanych do innych celów, np. do podlewania ogrodu, przepisy mogą być mniej restrykcyjne. Należy również pamiętać, że lokalne przepisy, np. miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, mogą wprowadzać dodatkowe ograniczenia lub wymagania.

Kluczowe czynniki przy projektowaniu układu oczyszczalni i studni

Przy projektowaniu układu przydomowej oczyszczalni ścieków i studni głębinowej na jednej posesji, kluczowe jest uwzględnienie kilku istotnych czynników.

Przede wszystkim, należy wziąć pod uwagę kierunek spływu wód gruntowych.
Ważnym aspektem jest również rodzaj gruntu. Grunty przepuszczalne, takie jak piaski czy żwiry, wymagają większej ostrożności i potencjalnie większych odległości między instalacjami niż grunty słabo przepuszczalne, jak gliny czy iły.
Przy projektowaniu należy również uwzględnić głębokość studni i poziom wód gruntowych. Im płycej znajduje się zwierciadło wód gruntowych, tym większe ryzyko zanieczyszczenia.

Zagrożenia związane z bliskością oczyszczalni i studni

Głównym zagrożeniem związanym z bliskością przydomowej oczyszczalni ścieków i studni głębinowej jest ryzyko zanieczyszczenia wody pitnej. Zanieczyszczenie wody w studni może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Innym potencjalnym zagrożeniem jest wpływ oczyszczalni na wydajność studni.

Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie

Działania minimalizujące ryzyko

Aby zminimalizować ryzyko związane z jednoczesnym funkcjonowaniem przydomowej oczyszczalni ścieków i studni głębinowej, można podjąć szereg działań.

Warto rozważyć zastosowanie oczyszczalni o podwyższonym stopniu oczyszczania, szczególnie w przypadku gruntów przepuszczalnych lub płytkiego poziomu wód gruntowych.
Regularne badania wody ze studni są niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa.

Studnia a inne obiekty na działce

W praktyce najważniejszym warunkiem jest zachowanie określonych odległości pomiędzy studnią oraz innymi obiektami na posesji. Kluczowe są te grożące zanieczyszczeniem wody, np. szambo (15 m) i drenaż rozsączający przydomowej oczyszczalni ścieków (30 m).

Obecnie w budynkach jednorodzinnych dominują studnie wiercone. To odwierty o małej średnicy, np. 125 mm, za to bardzo dużej głębokości sięgającej 30 m. Powinny być wyposażone we wkład ze specjalnych rur studziennych z tworzywa sztucznego lub stali nierdzewnej. Zdecydowanie trzeba odradzić stosowanie zwykłych, kanalizacyjnych rur z PVC.

Czasem na potrzeby budowy, do celów gospodarczych albo na działkach rekreacyjnych, robi się tzw. studnie wąskorurowe, potocznie nazywane abisyńskimi. Pierwszy odcinek zakończony jest tzw. grotem, ułatwiającym wbijanie lub wkręcanie, oraz koszem filtracyjnym, przez który napływa woda z gruntu.

Dominujące dawniej studnie z kręgów betonowych (kopane) obecnie wykonuje się rzadko. Są zwykle płytkie (5-10 m), co oznacza, że wodę czerpiemy z płytkich, najbardziej narażonych na zanieczyszczenia pokładów. Ponadto ich przygotowanie jest pracochłonne i dość kosztowne, ze względu na cenę kręgów.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania

Studnia wiercona może sięgać do głęboko położonych warstw wodonośnych. Studnia wąskorurowa popularnie nazywana abisyńską. Studnie kopane dawniej były bardzo popularne.

Rodzaje pomp stosowanych do studni

Mogą być zblokowane - pompa samozasysająca wraz ze zbiornikiem stanowi gotowy komplet, umieszczony w budynku. To najpopularniejszy wariant. Jednak przy takiej pompie lustro wody w studni nie może znajdować się więcej niż 7-8 m poniżej pompy.
Drugie rozwiązanie to tzw. pompa głębinowa opuszczona do studni, poniżej lustra wody, i połączona rurą ze zbiornikiem w budynku. W tym wariancie wodę można czerpać także z dużej głębokości.

Powszechnym błędem jest dobranie urządzeń o zbyt dużej mocy i przepływie wody. Jeżeli będzie ona zbyt szybko wysysana, nie zdąży na bieżąco napłynąć do studni i pompa wyłączy się awaryjnie. Niedobrze też, jeśli zbiornik hydroforowy jest mały. Wymusza to częste załączanie pompy nawet przy niewielkim poborze wody. Lepiej zastosować większy zbiornik - przynajmniej 100 l - który będzie działał jak bufor.

Materiały wykorzystywane do budowy rur wodociągowych

Dominujących dawniej stalowych rur ocynkowanych prawie się już nie używa. Obecnie stosuje się:

rury z polietylenu (PE) - układane głównie na zewnątrz budynków, nadają się w zasadzie tylko do wody zimnej, za to są odporne na jej zamarzanie.
rury z polipropylenu (PP) - bardzo popularne zarówno do wody zimnej, jak i ciepłej. Występują też w wersji z wkładką z folii aluminiowej, która zmniejsza ich wydłużanie się pod wpływem zmian temperatury.
rury wielowarstwowe, najczęściej PEX-Al- PE. Wkładka zmniejsza wydłużalność termiczną a rury można wyginać, co ułatwia pracę i zmniejsza zużycie złączek.
rury z polichlorku winylu (PVC). Występują w wersji zwykłej, odpowiedniej tylko do wody zimnej oraz zmodyfikowanej (CPVC) o uniwersalnym zastosowaniu.
rury z miedzi, które mogą być używane zarówno do wody ciepłej, jak i zimnej. Cenione są za trwałość, właściwości antybakteryjne i łatwość kształtowania.

Rury z tworzyw sztucznych można bez obaw łączyć i ze stalą, i z miedzią. Za to połączenie miedzi i stali powoduje przyspieszoną korozję tej ostatniej.

Badanie wody ze studni

Wodę z własnego ujęcia należy koniecznie zbadać, zanim zaczniemy ją pić. I to również wtedy, gdy do jej wyglądu, zapachu i smaku nie mamy zastrzeżeń. Niektórych zanieczyszczeń, np. bakterii, nie da się wykryć organoleptycznie.

Przeczytaj także: Jak ustawić napowietrzanie?

Najczęściej jednak woda już organoleptycznie budzi wątpliwości. Wówczas zbadanie jej składu - np. w laboratorium SANEPID-u - umożliwi zidentyfikowanie zanieczyszczeń i dobranie optymalnej metody uzdatniania. Kupno jakiejś uniwersalnej stacji uzdatniania, na ślepo, bez badań, po prostu nie ma sensu.

Badanie powinno się powtarzać co kilka lat oraz zawsze wtedy, gdy odczuwamy zmianę jej jakości.

Sposoby uzdatniania wody

Metody oczyszczania wody mogą być bardzo różne, tak jak i różne są zanieczyszczenia. Istotna jest także wydajność urządzeń. Z wody nie korzystamy przecież w sposób ciągły, raczej krótko i intensywnie.

Przeważnie wykorzystuje się łącznie rozmaite metody uzdatniania. W niektórych przypadkach właściwe uszeregowanie poszczególnych urządzeń i dobór ich rodzaju i wydajności jest w ogóle warunkiem koniecznym dobrego działania całości.

W każdej instalacji, obowiązkowym elementem montowanym jako pierwszy jest zawsze filtr mechaniczny, zatrzymujący piasek, rdzę itp. Chroni dalsze elementy instalacji wodnej przed uszkodzeniem. Zazwyczaj ma filtr siatkowy, który można wielokrotnie czyścić.

Filtry węglowe poprawiają smak, zapach, zatrzymują najrozmaitsze zanieczyszczenia chemiczne. Występują w wielu odmianach, od małych nakranowych po duże kolumny filtracyjne.

Odżelaziacze i odmanganiacze służą utlenieniu i wytrąceniu tych pierwiastków z wody. Ich nadmiar jest typowy dla studni wierconych (względnie głębokich). Tego rodzaju urządzenia mogą mieć bardzo zróżnicowaną wydajność.

Zmiękczacze zmniejszają twardość wody. Zbyt twarda powoduje powstawanie osadów (kamienia) smug na mytych przedmiotach, zmniejsza skuteczność środków piorących. Może być też niesmaczna.

Odwrócona osmoza to proces odfiltrowania na specjalnej błonie większości minerałów, bakterii i wirusów. Taką wodę należy ponownie zmineralizować, zwykle przez przepuszczenie przez wkład dolomitowy.

Naświetlanie lampą UV zabija mikroorganizmy zawarte w wodzie.

Przepisy dotyczące lokalizacji przydomowej oczyszczalni ścieków

Jeżeli zechcemy wykonać na działce przydomową oczyszczalnię ścieków (POŚ), to rzeczywiście będziemy przede wszystkim zobowiązani do spełnienia pewnych warunków odnośnie jej lokalizacji, odległości od innych obiektów itd. Wymagania z tej grupy są dość precyzyjnie określone w przepisach. Ponadto od lat te wymogi pozostają niezmienne.

Każdy, kto myśli o budowie przydomowej oczyszczalni, przede wszystkim powinien sprawdzić, czy na danej działce jest to w ogóle możliwe. Taką możliwość musi dopuszczać miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), a w razie jego braku decyzja o warunkach zabudowy.

Bardzo ważna sprawa to minimalne odległości, które muszą być zachowane pomiędzy oczyszczalnią ścieków oraz innymi obiektami na działce. Pod tym względem to właśnie inwestor musi wykazać szczególną ostrożność. Koniecznie trzeba podkreślić, że nie chodzi tylko o naszą działkę. Jeżeli np. studnia znajduje się u sąsiada, to i tak jesteśmy zobowiązani do odsunięcia się od niej, na tyle, ile wymagają przepisy.

Najistotniejsze, bo po prostu największe, są wymagane odległości przydomowej oczyszczalni ścieków od studni. Osadnika oczyszczalni z drenażem lub zbiornika (zbiorników) tworzących oczyszczalnię kompaktową nie można umiejscowić bliżej niż 15 m od studni. Natomiast od krańców obszaru z drenażem rozsączającym ta odległość musi wynosić przynajmniej 30 m. Tyle samo (30 m) przyjmuje się również w przypadku studni chłonnych lub innych elementów służących do wprowadzania przynajmniej wstępnie oczyszczonych ścieków do gruntu.

Jeżeli czerpiemy wodę np. do podlewania ogrodu, to te odległości nie są tak istotne. Ponadto osadniki lub oczyszczalnie kompaktowe można umieszczać nie bliżej niż 2 m od granicy działki oraz krawędzi drogi.

Warto dodać, że podawana bardzo często informacja, o braku wymagań co do odległości pomiędzy osadnikiem oczyszczalni oraz domem, jest nie do końca prawdziwa. Nie wchodząc już w szczegóły, jest tu dodatkowy wymóg wykonania wentylacji takiego zbiornika za pośrednictwem instalacji kanalizacyjnej budynku.

Przydomowa oczyszczalnia ścieków a dostęp do kanalizacji zbiorczej

Warto podkreślić bardzo ważną kwestię tego jak w przepisach traktowany jest dostęp do kanalizacji zbiorczej, korzystanie z szamba oraz z przydomowej oczyszczalni. Można powiedzieć, że to kanalizacji zbiorczej przyznaje się wyraźne pierwszeństwo.

Jeżeli mamy szambo i zostanie w jej pobliżu wykonana kanalizacja, to mamy obowiązek się do niej przyłączyć, zaś szambo zlikwidować. Natomiast, jeżeli w analogicznej sytuacji mamy przydomową oczyszczalnię, to nadal możemy z niej korzystać. Ewentualne przyłączenie do sieci kanalizacyjnej jest dobrowolne.

Jednak, jeżeli w pobliżu działki jest kanalizacja zbiorcza, to mamy obowiązek przyłączyć do niej posesję. Nie możemy wykonać zamiast tego ani oczyszczalni, ani szamba. Jesteśmy do tego zobowiązani nawet w sytuacji, gdy uznamy wykonanie przyłącza kanalizacyjnego za nadmiernie trudne, kosztowne i ostatecznie po prostu nieopłacalne.

Szambo - formalności

Natomiast budowa szamba o pojemności do 10 m3 wymaga zgłoszenia w wydziale budownictwa i architektury starostwa powiatowego. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy te elementy zostały już uwzględnione w projekcie budynku i zagospodarowania działki.

Najpopularniejsze zbiorniki na ścieki mają pojemność do 10 m3, bo większe podlegają już bardziej restrykcyjnym przepisom odnośnie lokalizacji.

Ponadto szambo może być bliżej granicy, jeżeli sąsiaduje z innym na drugiej działce. Za to drenaż rozsączający, a to rozwiązanie jest w Polsce najpopularniejsze, mm być oddalony od studni aż o 30 m. Na małych działkach to często niewykonalne.

Rodzaje zbiorników na ścieki

Zbiorniki żelbetowe są znacznie cięższe, tańsze i wytrzymalsze mechanicznie niż te z tworzyw sztucznych. Bardzo trudno o wypchnięcie takiego, nawet opróżnionego, zbiornika przez wody gruntowe lub jego zgniecenie.
Zbiorniki z tworzyw są o wiele lżejsze, można je przenieść w kilka osób bez żadnego specjalistycznego sprzętu. Lecz wymagają zakotwienia w gruncie i obciążenia od góry odpowiednio grubą warstwą ziemi. Jeżeli poziom wód gruntowych jest bardzo wysoki, może być potrzebne zakotwienie w płycie betonowej lub wykonanie płyty dociskowej od góry.

Najpopularniejsze są zbiorniki żelbetowe. Nie trzeba się obawiać ich uszkodzenia przez napór wód gruntowych, bo są ciężkie i wytrzymałe. Jednak montaż wymaga użycia dźwigu.

Rodzaje oczyszczalni

kompaktowe, w których rozkład ścieków zachodzi się w specjalnych komorach, ewentualnie na oddzielonym od gruntu rodzimego poletku filtracyjnym.
oczyszczalnie z drenażem są zdecydowanie popularniejsze ze względu na niską cenę. Ponadto taką oczyszczalnię po około 10 latach powinno się zwykle odkopać i oczyścić dreny, a to zakres prac podobny jak przy jej budowie.

Kontrole szamb i oczyszczalni przydomowych

Trwają masowe kontrole szamb. Wszyscy ci, którzy zagospodarowują ścieki pochodzące z oczyszczalni na własnej posesji, muszą być przygotowani na potencjalny konflikt z urzędnikami. A co za tym idzie - próby karania ich za brak umów na odbiór ścieków! Mandat wynosi 500 zł, a gdy sprawa trafi do sądu - 5000 zł!

Przede wszystkim w 2022 i 2023 r. na stronach internetowych samorządów zaczęły się pojawiać informacje o tym, że zarówno właściciele szamb jak i przydomowych oczyszczalni muszą zawrzeć umowy na odbiór ścieków z odpowiednimi, koncesjonowanymi firmami. Ewentualnie, w niektórych miejscach nie wymaga się umów, lecz na żądanie urzędników trzeba przedstawić rachunki za wywóz nieczystości. Za niedostosowanie się do tych wymogów grozi grzywna.

Sprawa wydaje się w miarę jasna w przypadku użytkowników szamb. Tu konieczność okresowego wywozu ścieków jest oczywista. Można mieć jednak wątpliwości, co do zasadności stawiania ścisłych wymogów odnośnie częstotliwości opróżniania zbiorników.

Sytuacja jest znacznie bardziej złożona w przypadku oczyszczalni przydomowych. Przede wszystkim ze względu na ogromne zróżnicowanie ich budowy, wielkości, sposobu i efektywności działania. W przypadku najbardziej rozpowszechnionych modeli, czyli oczyszczalni z drenażem rozsączającym oraz bardzo małym osadnikiem wątpliwości raczej nie ma. Taka oczyszczalnia z założenia wymaga usuwania osadów z osadnika, a więc w praktyce jego opróżnienia przez wóz asenizacyjny.

O wiele trudniej robi się w przypadku innych rodzajów oczyszczalni przydomowych, w których proces rozkładu nieczystości jest bardziej złożony, wieloetapowy i znacznie bardziej skuteczny. W ich przypadku częste, co pół roku, wzywanie wozu asenizacyjnego może być zupełnie nieuzasadnione. Albo nawet szkodliwe dla funkcjonowania oczyszczalni, w której musi panować pewna równowaga biologiczna.

Jednak możliwa jest sytuacja jeszcze bardziej skrajna. Mianowicie nie z każdej oczyszczalni rozłożone osady trzeba w ogóle usuwać poza teren posesji (działkę). O ile zostaną rozłożone i zmineralizowane w wystarczającym stopniu to mogą być kompostowane i następnie użyte jako nawóz.

Przepisy

Stwierdza ona wprost, że stosowne umowy mają obowiązek przedstawić właściciele nieruchomości, którzy pozbywają się nieczystości ciekłych z działki (Art. 6. 1).

W praktyce pewne wątpliwości może budzić jedynie częstotliwość opróżniania zbiorników ze ściekami, a rachunki za tę usługę trzeba przechowywać.

Natomiast wiedząc o zróżnicowaniu przydomowych oczyszczalni ścieków, możemy dopiero odpowiedzieć na pytanie, czy każdego właściciela takiej oczyszczalni będzie dotyczył cytowany zapis ustawy, dotyczący obowiązku zawarcia umowy na odbiór ścieków. W większości przypadków, gdy użytkują oni proste i zdecydowanie najpopularniejsze w naszym kraju oczyszczalnie drenażowe, rzeczywiście tak będzie.

Jednak, gdy sposób działania oczyszczalni umożliwi kompostowanie powstających osadów (albo inne zagospodarowanie) i właściciel nieruchomości się na to zdecyduje, to mówiący o obowiązku zawierania umów art. 6. 1 nie będzie miał zastosowania.

Obszar oddziaływania inwestycji

Zgodnie z art. 3. pkt 1) i pkt 20) obszarem oddziaływania projektowanego obiektu oraz projektowanych wraz z nim urządzeń i instalacji jest teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zabudowie tego terenu.

W zależności od wielkości strefy oddziaływania może być to ograniczenie zabudowy działki własnej lub działki sąsiedniej.

Wobec powyższego - jeżeli lokalizacja osadnika przydomowej biologicznej oczyszczalni ścieków lub lokalizacja drenażu rozsączającego oczyszczalni ścieków jw., jest zgodna z obowiązującymi przepisami, ale uniemożliwia zabudowę sąsiedniej działki (w sposób zgodny z przepisami) - np.: nie można zlokalizować na sąsiedniej działce studni w odległości 5 m od granicy działki ponieważ trzeba ją odsunąć o 30m od drenażu rozsączającego przydomowej biologicznej oczyszczalni ścieków sąsiada, albo niemożliwa jest lokalizacja budynku mieszkalnego ze ścianą z oknami w odległości 4 m od granicy działki - w takim przypadku projektowane urządzenia budowlane wpływają na wyznaczenie obszaru oddziaływania inwestycji i należy sąsiednią działkę objąć obszarem oddziaływania, a tym samym właściciel sąsiedniej działki staje się stroną w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę.

tags: #oczyszczalnia #przydomowa #z #drenażem #rozsączającym #odległość