Przydomowa Oczyszczalnia Ścieków: Definicja, Działanie i Wszystko, Co Musisz Wiedzieć
- Szczegóły
Budowa domu w miejscowościach o rozproszonej zabudowie lub w miejscach, gdzie zbiorcza sieć kanalizacyjna jeszcze nie dotarła, oznacza konieczność wybudowania własnego zbiornika na ścieki. Do wyboru jest szambo oraz przydomowa oczyszczalnia ścieków, uznawana za ekologiczną alternatywę dla niego. Zobaczmy, jak działa przydomowa oczyszczalnia ścieków.
Przydomowa Oczyszczalnia Ścieków - Informacje Podstawowe
Jak sama nazwa wskazuje, przydomowa oczyszczalnia ścieków to system, który pozwala nie tylko gromadzić domowe ścieki, ale również je oczyszczać. Cały proces odbywa się dzięki wpuszczanym do zbiornika oczyszczalni bakteriom, których działanie sprawia, że ścieki przetwarzane są na nieszkodliwe związki mineralne. Można je bez ryzyka odprowadzić do gruntu, rowu melioracyjnego czy pobliskiego zbiornika wodnego, bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów.
Patrząc na taki ogólny opis przydomowej oczyszczalni ścieków można wskazać co najmniej kilka przewag tego rozwiązania nad szambem. Po pierwsze szambo nie oczyszcza ścieków, a zatem nie można tutaj mówić o jego proekologicznym charakterze. Po drugie szambo musi być opróżniane, co generuje dodatkowe koszty dla właściciela nieruchomości, a poza tym ma niekorzystny wpływ na środowisko, gdyż transport ścieków do punktu zrzutu powoduje spory ślad węglowy. Po trzecie szambo musi być szczelne, gdyż wydostanie się nieczystości poza zbiornik będzie negatywnie wpływać na środowisko naturalne.
Rodzaje Przydomowych Oczyszczalni Ścieków
Przydomowe oczyszczalnie ścieków możemy podzielić na trzy rodzaje. Są to oczyszczalnie drenażowe, biologiczne i roślinne. Nieodzownym elementem oczyszczalni drenażowej jest drenaż rozsączający z filtrem piaskowym lub żwirowym. Jest to rozwiązanie najtańsze i mało awaryjne, ale wymagające największej powierzchni działki, przepuszczalnego gruntu oraz wysokiego poziomu wód gruntowych. Zdecydowanie mniej miejsca wymagają oczyszczalnie biologiczne, dlatego są one najczęściej wybierane na małych działkach. Natomiast najkosztowniejsze i z tego powodu również najrzadziej stosowane, są oczyszczalnie roślinne. Wykorzystują one do swojego działania naturalne procesy przyrodnicze zachodzące przez mikroorganizmy występujące w glebie.
Działanie Przydomowej Oczyszczalni Ścieków
Niezależnie od tego, jaki typ oczyszczalni ścieków wybierzemy proces oczyszczania ścieków przebiega tak samo i składa się z dwóch etapów. W pierwszym etapie ścieki poddawane są zjawiskom fizycznym jakimi są floatacja i sedymentacja oraz rozkładowi beztlenowemu odbywającym się przy udziale bakterii beztlenowych. W efekcie część stała osadu dzięki fermentacji i rozkładowi przekształca się w związki rozpuszczalne w wodzie i nierozpuszczalne sole mineralne. W ten sposób ścieki zostają podzielone na dwie części: tzw. szarą wodę oraz klarowne ścieki, które opuszczają osadnik gnilny i po opuszczeniu osadnika gnilnego przepływają poprzez filtr do osadnika wtórnego, gdzie poddawane są dalszemu rozkładowi.
Przeczytaj także: Niezbędnik inwestora: oczyszczalnia ścieków
W drugim etapie oczyszczania ścieków biorą udział bakterie tlenowe. Ich zadaniem jest rozkładanie i neutralizowanie związków niebezpiecznych dla środowiska. Sprawność na tym etapie szacuje się aż na 95%, więc przydomowa oczyszczalnia działa naprawdę bardzo skutecznie.
Jak widać działanie przydomowej oczyszczalni ścieków jest możliwe wyłącznie dzięki odpowiednim bakteriom, które są niezbędne, by zapewnić optymalny poziom ich oczyszczania. Bakterie z czasem obumierają, jak wszystkie organizmy żywe, za co w dużej mierze odpowiedzialna jest chemia gospodarcza znajdująca się w ściekach. Konieczne jest zatem uzupełnianie bakterii do oczyszczalni, przy czym należy rozważnie wybierać odpowiednie preparaty.
Bakterie do Przydomowych Oczyszczalni Ścieków
Wybór odpowiednich bakterii zasilających przydomową oczyszczalnię ścieków jest zależny przede wszystkim od zaleceń producenta oczyszczalni. Większość z nich zaleca zasilić oczyszczalnię specjalnymi preparatami startowymi, które różnią się składem od preparatów służących później do uzupełniania bakterii w oczyszczalni. Ich zadaniem jest aktywowanie całego procesu oczyszczania, bez którego oczyszczalnia nie będzie działać prawidłowo. Proces aktywacji należy przeprowadzić zgodnie z zaleceniami producenta oczyszczalni, gdyż pozwoli to wykorzystać do maksimum możliwości oczyszczania.
W dokumentacji zakupionej oczyszczalni znajdzie się również informacja na temat częstotliwości uzupełniania biopreparatów. W zależności od tego, jakie preparaty do oczyszczalni wybierzemy, będziemy musieli je uzupełniać co 7 lub 14 dni, dostosowując ilość do objętości oczyszczalni. Preparaty te są najczęściej dostępne w formie tabletek, co ułatwia ich dawkowanie.
Preparaty do oczyszczalni mają za zadanie uzupełnić liczbę bakterii w oczyszczalni i w ten sposób pośrednio wpływają na skuteczność ich działania. Korzyści ze stosowania preparatów są również zauważalne dzięki zmniejszeniu osadów znajdujących się w zbiorniku oczyszczalni i w ten sposób pośrednio zmniejszając częstotliwość opróżniania jej zbiornika. Dodatkową ich zaletą jest eliminacja nieprzyjemnych zapachów, co ma szczególne znaczenie jeśli przydomową oczyszczalnię mamy bardzo blisko domu.
Przeczytaj także: Gmina Hańsk - oczyszczalnie przydomowe
Przydomowa Oczyszczalnia Ścieków - Inne Istotne Informacje
Opisana wyżej skuteczność tego rozwiązania sprawia, że przydomową oczyszczalnią ścieków można spotkać coraz częściej. Jej wybór bywa również wymogiem stawianym przez Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego, więc przed budową domu warto zainteresować się, czy w MPZP znajdują się jakieś wytyczne dotyczące sposobu odprowadzania ścieków. Warto wiedzieć, że przydomowa oczyszczalnia ścieków jest rozwiązaniem dużo mniej angażującym i tańszym w eksploatacji niż szambo. Użytkownik musi jedynie pamiętać o tym, by uzupełniać złoże biologiczne i okresowo wywozić zebrane w zbiorniku gnilnym osady. Częstotliwość ich wywozu jest jednak dużo niższa, ale również tańsza niż w przypadku tradycyjnego szamba. W związku z powyższym inwestycja w przydomową oczyszczalnię ścieków zwraca się w ciągu kilku lat, najczęściej trzech. Do tego dochodzi jej proekologiczny charakter, który z pewnością ma duże znaczenie dla osób starających się żyć w zgodzie z naturą. Nic zatem dziwnego, że u osób posiadających przydomowe oczyszczalnie ścieków znajdziemy również zbiorniki na deszczówkę, kompostowniki i kwietne łąki, a w domu kiełkownice, na której samodzielnie wytwarzają ekologiczne kiełki.
Zaopatrzenie gospodarstw domowych w wodę wiąże się nierozerwalnie z wytwarzaniem, gromadzeniem, a w konsekwencji koniecznością pozbycia się ścieków. Jednym z większych problemów w infrastrukturze technicznej na terenie Polski jest gospodarka wodno-ściekowa, która pomimo „przyspieszenia” w ostatnich latach w dalszym ciągu nie jest na odpowiednim poziomie. Sytuacja dotyczy głównie terenów wiejskich i mniejszych miasteczek, gdyż duże miasta i duże aglomeracje z tym problemem już w odpowiednim stopniu jakoś sobie poradziły.
W ostatnich kilku latach w Polsce powstało wiele nowoczesnych oczyszczalni ścieków, wybudowano wiele kilometrów sieci kanalizacyjnej i nowoczesnych oczyszczalni, wykonano wiele inwestycji wodno-kanalizacyjnych, w dalszym ciągu istnieje duża dysproporcja pomiędzy długością sieci kanalizacyjnej i wodociągowej. W miastach ponad 90% mieszkańców ma dostęp do sieci kanalizacyjnej, na wsiach już tylko około 45%. Działania, które zostały poczynione to w dalszym ciągu za mało, aby można było stwierdzić, że problem gospodarki ściekami w Polsce został rozwiązany.
Dodatkowo w ostatnim czasie Urzędy Gmin zostały zobligowane, można powiedzieć wreszcie, do kontroli tego co na ich terenach funkcjonuje, czyli przydomowych oczyszczalni i zbiorników bezodpływowych, tj. szamb. Powoli, drobnymi krokami dochodzimy do sytuacji, gdzie gmina posiada informacje ile zainstalowanych jest małych oczyszczalni, ile ma szamb i co dzieje się ze ściekami wytwarzanymi przez jej mieszkańców. Gminy w całym kraju zostały zobowiązane do przeprowadzenia kontroli szamb i przydomowych oczyszczalni, zgodnie z nowymi przepisami wprowadzonymi w 2022 roku. Te zmiany są związane z nowelizacją ustawy prawo wodne, która nakłada na samorządy dodatkowe obowiązki dotyczące monitorowania i utrzymania systemów sanitarnych na swoim obszarze. Za nieumożliwianie kontroli, lub w przypadku braku dokumentów na wywóz ścieków ze zbiorników bezodpływowych, grożą wysokie kary.
Nie od dziś wiadomo, że zakup i montaż przydomowej oczyszczalni ścieków zwraca się dość szybko. Analiza na rysunku 1 obejmuje łączne koszty związane z zakupem, montażem oraz eksploatacją dwóch podstawowych rozwiązań indywidualnych w rachunku ciągnionym.
Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie
Kiedy Mogę Instalować Oczyszczalnię? Jakie Formalności Muszę Spełnić?
Cała procedura zgłoszenia budowy oparta jest praktycznie o trzy akty prawne: Prawo Budowlane, Prawo Wodne oraz Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Warto wiedzieć, że budowa przydomowej oczyszczalni ścieków o wydajności do 7,5m3/dobę, która to wg prawa budowlanego jest budowlą (Art. 3 pkt 3) wymaga jedynie zgłoszenia zgodnie z art. 29 pkt 5 w/w prawa budowlanego. Trzeba wiedzieć, że zdarzają się przypadki gdzie Starostwo Powiatowe będzie jednak wymagało pozwolenia na budowę. Taka sytuacja może nastąpić, gdy bezpośredni zasięg oddziaływania odbiornika gruntowego lub urządzenia oczyszczania ścieków wykracza poza działkę inwestora.
Krok 1: Sprawdź Przepisy Prawne
Po pierwsze należy sprawdzić, czy na działce, na której chcesz wybudować oczyszczalnię, obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP) i czy nie ma technicznych możliwości przyłączenia się do sieci kanalizacyjnej. Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, to możesz przystąpić do gromadzenia wymaganych dokumentów i rozpoczęcia procedury zgłoszenia budowy. Przydomowej oczyszczalni ścieków nie możemy wybudować na terenie już skanalizowanym, no i pojawiają się trudności, gdy jesteśmy na terenie z planowaną siecią kanalizacyjną, na terenie o szczególnym znaczeniu przyrodniczym i na terenie z zagrożeniem zalania. Nie oznacza to, że nie można także i tam zbudować oczyszczalni przydomowej.
Spotkać się można także z zapisami w MPZP, które dopuszczają na danym terenie gromadzenie ścieków w szczelnych zbiornikach bezodpływowych lub dają nawet możliwość montażu oczyszczalni i jej eksploatację, ale tylko do czasu wybudowania zbiorczej sieci kanalizacji sanitarnej - pamiętać należy, że takie zapisy są niedopuszczalne i niezgodne z prawem.
Krok 2: Uzyskaj Oświadczenie z Zakładu Wodno-Kanalizacyjnego
Dobrze byłoby uzyskać oświadczenie z miejscowego zakładu wodno-kanalizacyjnego o braku możliwości wykonania podłączenia do sieci kanalizacyjnej.
Krok 3: Zgłoszenie Wodnoprawne i Pozwolenie Wodnoprawne
Zanim złożymy dokumenty, m.in. opis techniczny i wymagane prawem rysunki, musimy wspólnie z firmą wykonawczą wybrać odpowiednie rozwiązanie oczyszczania ścieków, a także sposób pozbywania się ścieków oczyszczonych z naszej oczyszczalni. Najczęściej oczyszczone ścieki pozostaną na gruncie inwestora, a do dyspozycji mamy takie odbiorniki jak drenaż rozsączający, studnia chłonna czy ostatnio dość często wybierane powierzchniowe zagospodarowanie ścieków oczyszczonych poprzez podlewanie. W sytuacji, gdy naszym odbiornikiem ścieków będzie drenaż rozsączającym lub studnia chłonna konieczne jest uzyskanie zgody wodnoprawnej w nadzorze wodnym. Jeśli nasz wybór padnie na powierzchniowe zagospodarowanie, to wtedy wody polskie możemy ominąć, gdyż zgodnie z wykładnią krajowego zarządu gospodarki wodnej powierzchniowe zagospodarowanie ścieków oczyszczonych poprzez ich wylewanie/podlewanie nie jest urządzeniem wodnym. A jeśli nie jest urządzeniem wodnym to nie ma konieczności jego zgłaszania w wodach polskich - więcej na ten temat w dalszej części artykułu.
Krok 6: Zgłoszenie Budowy
Wszystkie oczyszczalnie ścieków, których wydajność nie przekracza 7,50 m3/d, nie muszą posiadać pozwolenia na budowę. W takim przypadku wystarczy jedynie dokonanie zgłoszenia w starostwie powiatowym. Wymagane dokumenty to między innymi plan zagospodarowania terenu, krótki opis techniczny zamierzenia budowlanego, oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością, zgoda wodnoprawna (lub jej brak jeśli powierzchniowe zagospodarowanie) oraz pisemna decyzja o braku możliwości przyłączenia do kanalizacji sanitarnej i możemy składać dokumenty w starostwie powiatowym. Jeśli złożyliśmy komplet dokumentów, dobrze przygotowany, to pracownik administracji budowlanej po analizie wyda zgodę na wykonanie tego typu instalacji. Do prac można przystąpić po upływie 21 dni od daty złożenia dokumentów w Starostwie Powiatowym, gdyż po tym okresie następuje tzw. Krok 7.
Krok 7: Budowa Oczyszczalni - Na Co Się Zdecydować?
W sytuacji, gdy mamy już zgodę ze wszystkich urzędów możemy przystąpić do realizacji zadania. Inwestor staje przed trudnym zadaniem, gdyż na rynku mamy do dyspozycji naprawdę bardzo dużo różnych rozwiązań oczyszczania ścieków. Oczyszczalnia nazywana przez wielu klientów „ekologicznym szambem” to urządzenie przyjazne dla środowiska i dla portfela użytkownika. Ścieki z typowego szamba są odbierane przez wóz asenizacyjny i odwożone na dużą oczyszczalnię, która oczyszcza dowożone ścieki.
Jak Działa Taka Mała Oczyszczalnia?
Układ technologiczny każdej przydomowej oczyszczalni ścieków powinien zapewniać co najmniej dwa stopnie oczyszczania. Stopień mechaniczny - realizowany jest w osadnikach wstępnych. Polega on na procesach sedymentacji cząstek o gęstości większej od gęstości wody oraz procesach flotacji cząstek o gęstości mniejszej od gęstości wody. Pierwsze z wymienionych zanieczyszczeń tworzą osad, a drugie kożuch. Gromadzony osad ulega stabilizacji biologicznej w warunkach beztlenowych, znanej powszechnie jako fermentacja psychrofilowa, zachodząca w temperaturze 8-20°C i trwająca 90-180 dni. Stopień biologiczny - procesy biologiczne związane są z przemianami biochemicznymi, w których podstawową rolę odgrywają mikroorganizmy tlenowe. Zastosowanie określonych rozwiązań technicznych pozwala na stworzenie optymalnych warunków dla ich rozwoju i zintensyfikowania procesów biologicznego samooczyszczania, które zachodzą w wodach naturalnych. Końcowym efektem są oczyszczone ścieki.
Oczyszczalnia Ekologiczna Czy Biologiczna?
Bardzo często zadawane jest przez inwestorów pytanie, które rozwiązanie wybrać? Ekologiczne czy biologiczne? Analizując procesy oczyszczania ścieków w jednym i drugim rozwiązaniu (ekologiczna i biologiczna) stwierdzić należy, że w osadniku wstępnym jednej i drugiej oczyszczalni zachodzi stopień mechanicznego oczyszczania ścieków, natomiast stopień biologiczny w oczyszczalni z drenażem rozsączającym realizowany jest w złożu żwirowym (drenażu rozsączającym) a w biologicznej w bioreaktorze.
Oczyszczalnie z Drenażem (Tzw. Ekologiczne)
W dalszym ciągu dużą popularnością, głównie ze względu na cenę, cieszą się najzwyklejsze i najprostsze rozwiązania na bazie osadnika gnilnego/ wstępnego oraz drenażu rozsączającego. Technologię drenażu rozsączającego, oprócz osadnika wstępnego, tworzą dwa podstawowe elementy: układ rowów, w których ułożone są rury drenażowe wraz z obsypką (warstwa rozsączająca) oraz warstwa rodzimego gruntu położonego poniżej warstwy rozsączającej. Warstwa rodzimego gruntu decyduje o długości drenażu, sposobie jego ułożenia, a przede wszystkim określa przepuszczalność gruntu, która powinna być ustalona na podstawie osobnych badań hydrogeologicznych. W końcowym efekcie, w gruncie odbierającym ścieki, tworzy się wokół jego cząstek warstwa biochemiczna zwana biomatą. Biomata działa, zatem tak jak filtr mechaniczny i biologiczny.
Oczyszczalnia Mechaniczno-Biologiczna
W przypadku oczyszczalni mechaniczno-biologicznej, wszystkie procesy oczyszczania realizowane są jednym lub dwóch szczelnych zbiornikach oczyszczalni w których realizowany jest stopień mechaniczny oraz biologiczny. Mechaniczne oczyszczanie realizowane jest w taki sam sposób jak w przypadku oczyszczalni z drenażem rozsączającym. Jeśli jednak chodzi o stopień biologiczny, to realizowany jest on w szczelnej komorze, a w związku z tym, że prowadzone tam procesy wymagają tlenu, jest on dostarczany z zewnątrz z wykorzystaniem dmuchawy membranowej. Oprócz dmuchawy membranowej praktycznie każdy bioreaktor wyposażony musi być w drobnopęcherzykowy dyfuzor napowietrzający oraz układ pomp mamutowych lub wirowych. Elementy te są wymagane do prawidłowej i skutecznej pracy oczyszczalni.
Oczyszczalnia SBR realizuje w ciągu doby od 2 do 4 pełnych cykli oczyszczania. Połączenie złoża biologicznego i osadu czynnego tzw. Zdarzają się także sytuacje, kiedy klient całkiem niedawno zainstalował przy swoim budynku zbiornik bezodpływowy, który jest szczelny, posiada wszelkie dopuszczenia i aprobaty, ale niestety jego eksploatacja w związku z rosnącymi kosztami wywozu jest coraz droższa. Co wtedy zrobić? Jeśli mamy pewność, że zbiornik jest naprawdę dobrej jakości, jest szczelny, to istnieje już dziś możliwość przerobienia takiego zbiornika bezodpływowego na przydomową oczyszczalnię ścieków.
Można na rynku polskim kupić tzw. modułu dozbrajające, które po instalacji wewnątrz szczelnego zbiornika zmienią jego funkcję z gromadzenia ścieków na oczyszczanie ścieków. Jednym z takich modeli jest produkt BioModule firmy JFC Polska, który został przebadany przez laboratorium notyfikowane i na podstawie badań wystawiona została przez producenta deklaracja właściwości użytkowych, która dopuszcza produkt do obrotu w budownictwie. Moduł, po zamontowaniu w zbiorniku, pracuje w pełni automatycznie, w systemie sekwencyjnym, w dwóch cyklach 12-to godzinnych. Oczyszczanie ścieków z wykorzystaniem Bio- Module pracuje w oparciu o technologię osadu czynnego w systemie SBR (sekwencyjny reaktor biologiczny), która polega na naprzemiennym napowietrzaniu i sedymentacji osadu. Tego typu rozwiązanie możemy zainstalować w istniejących zbiornikach betonowych lub tworzywowych.
Wspomniałem na początku artykułu, że jednym z rozwiązań, które staje się ostatnio i które jest popularne, jest powierzchniowe zagospodarowanie ścieków oczyszczonych poprzez nawadnianie roślin ozdobnych lub wodolubnych. Dzięki takowej instalacji tworzymy swojego rodzaju recykling ścieków oczyszczonych. Oczyszczone ścieki wykorzystywane są do nawadniania terenu działki, gdzie rosną różnego rodzaju rośliny wodolubne. Układ świetnie sprawdza się także na terenach gliniastych, które są czasem wykluczone w sytuacji, gdy chcemy budować odbiornik ścieków oczyszczonych. Ścieki tradycyjnie oczyszczane są w oczyszczalni mechaniczno-biologicznej, a po oczyszczeniu za pomocą pompy ciśnieniowej (wewnątrz oczyszczalni lub w przepompowni), podawane są ciśnieniowo na system powierzchniowego zagospodarowania w postaci linii kroplującej DropGarden.
Linia taka zbudowana jest na bazie uchwytów mocowanych na terenie gruntu oraz systemu rur DN50 z otworami w dolnej części. Linie kroplującą możemy ułożyć w jednym ciągu, lub też wykonać swego rodzaju pierścień.
Podsumowanie
Rozwiązań oczyszczania ścieków dostępnych na rynku jest naprawdę dużo, nie ma też rozwiązań idealnych. Dobór i wybór odpowiedniego powinien być poprzedzony wizją lokalną i dostosowaniem rozwiązania do użytkowania i warunków gruntowo wodnych jakie panują na działce. W oczyszczalniach mechaniczno-biologicznych mamy większą kontrolę nad prowadzonym procesem oczyszczania, możemy sterować jego pracą, podawaniem odpowiedniej ilości tlenu do bioreaktora i kontrolować jakość ścieków oczyszczonych na odpływie z oczyszczalni. Inaczej odbywa się to w typowym układzie z drenażem rozsączającym. Tlen potrzebny do prowadzenia procesów pobierany jest z gruntu i w przypadku jego braku proces biologicznego oczyszczania może zostać zakłócony, lub nawet zatrzymany. Dlatego bardzo ważnym jest to, aby oczyszczalnie z drenażem instalować w terenie, gdzie mamy grunty niespoiste, głównie piaski, gdyż do głębokości około 90 cm p.p.t jest wystarczająco dużo tlenu i stopień biologiczny realizowany jest prawidłowo.
W przypadku oczyszczalni biologicznej nie dość, że kontrolujemy jakość ścieków na odpływie, to oczyszczone ścieki możemy wykorzystać do nawadniania roślin ozdobnych lub wodolubnych. W przeciwieństwie do oczyszczalni z drenażem nie jest angażowany grunt do procesu oczyszczania, jest on przede wszystkim użyty jako miejsce gdzie odprowadzane są już ścieki oczyszczone, które wyglądem przypominają wodę. Zdecydowanie łatwiej pozbyć się oczyszczonych ścieków nawet w gruntach gliniastych, niż oczyszczać ścieki w gruncie gliniastym. Oczyszczalnia z drenażem rozsączającym wymaga do instalacji także trochę więcej miejsca.
Tabela 1. Przykładowy skład ścieków z mycia rurociągów do transportu mleka.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| - | - |
tags: #linia #ściekowa #oczyszczalnia #definicja
