Chlorowanie w zakładzie pracy: zasady i procedury
- Szczegóły
W 2024 roku wprowadzono zmiany do Kodeksu pracy w zakresie ochrony pracowników przed substancjami rakotwórczymi i mutagennymi. Zmiany te mają na celu zwiększenie ochrony zdrowia pracowników narażonych na działanie tych niebezpiecznych substancji w miejscu pracy. W lipcu 2024 r. opublikowano rozporządzenie, które uszczegóławia wprowadzone przepisy. Przyjrzyjmy się nowym regulacjom i sprawdźmy jakie obowiazki ma pracodawca, kiedypracownicy są narażeni na substancje o działaniu rakotwórczym w zakładzie pracy.
Podstawa prawna wprowadzanych zmian
Wspomniane zmiany zostały wprowadzone do kp w art. 222, a weszły w życie 29 czerwca 2024 roku. Z kolei paragraf 3 tego przepisu wskazuje, że minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy określi w drodze rozporządzenia obszary doprecyzowujące niniejsze przepisy.
28 lipca 2024 roku weszło w życie Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 roku w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy.
Prowadzenie rejestru wykonanych prac w kontakcie z czynnikami szkodliwymi
Oprócz podstawowych obowiązków wymienionych powyżej nowe przepisy nakładają na pracodawcę obowiązek prowadzenia dokładnego rejestru prac, podczas których konieczne jest pozostawanie w kontakcie z substancjami szkodliwymi (o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym). Rejestr ten powinien zawierać takie informacje jak:
- wykaz procesów technologicznych i prac, w których substancje szkodliwe są stosowane, produkowane lub występują jako zanieczyszczenia bądź produkt uboczny;
- wykaz tych substancji chemicznych i ich mieszanin oraz czynników wraz z podaniem wielkości produkcji lub stosowania;
- uzasadnienie konieczności stosowania substancji chemicznych wymienionych w poprzednim punkcie;
- wykaz i opis stanowisk pracy, na których występuje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi o działaniu szkodliwym;
- liczbę osób zatrudnionych na tych stanowiskach z podziałem na płeć;
- określenie, które rodzaje substancji występują na danym stanowisku oraz poziom i czas trwania narażenia na nie pracowników;
- rodzaje podjętych środków i działań ograniczających poziom narażenia na działanie substancji szkodliwych.
Prowadzenie powyższego rejestru jest obowiązkowe i bardzo istotne. Pracodawca ma obowiązek przekazywać przygotowany rejestr państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy:
Przeczytaj także: Zanieczyszczony filtr powietrza - jak rozpoznać?
- niezwłocznie po rozpoczęciu działalności;
- corocznie, w terminie do 15 stycznia za rok poprzedni;
- na wniosek powyższych instytucji.
Wzór rejestru wykonanych prac w kontakcie z czynnikami szkodliwymi stanowi załącznik nr 2 dorozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy. Informacja uwzględnia dane, o których mowa w ust. 1, i jest sporządzana według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia.
Rejestr pracowników zatrudnionych przy pracach w kontakcie z czynnikami szkodliwymi
Nowe rozporządzenie nakłada na pracodawców również obowiązek prowadzenia rejestru pracowników zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym.
Okres przechowywania rejestrów
Wyżej określone rejestry przechowuje się w innych terminach niż dokumentację pracowniczą. Przepisy rozróżniają okres przechowywania ww. dokumentów ze względu na to, jakie czynniki są w nich wymienione, i wynoszą:
- w przypadku występowania czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym: 40 lat po ustaniu narażenia na te czynniki;
- w przypadku występowania substancji reprotoksycznych niebędących jednocześnie czynnikami o działaniu rakotwórczym lub mutagennym: 5 lat po ustaniu narażenia na te substancje.
Natomiast, jeśli dojdzie do likwidacji zakładu pracy, pracodawca przekazuje rejestry właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu. Rejestry można prowadzić w formie papierowej lub elektronicznej.
Komu należy udostępnić rejestry?
Przepisy nakładają na pracodawcę także obowiązek udostępniania informacji o czynnikach szkodliwych oraz pracownikach, którzy mają z nimi kontakt, lekarzom sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad tymi pracownikami oraz lekarzom uprawnionym do orzekania w zakresie chorób zawodowych. Dokumenty należy udostępnić także pracownikom w zakresie, który ich dotyczy oraz przedstawicielom pracowników (jednak w formie zanonimizowanej). Do przetwarzania danych z tych rejestrów upoważnione są także takie podmioty jak:
Przeczytaj także: Gdzie jest filtr powietrza w Audi B4?
- Państwowa Inspekcja Sanitarna,
- Wojskowa Inspekcja Sanitarna,
- podmiot wykonujący na podstawie odrębnych przepisów nadzór nad realizacją zadań z zakresu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników.
Rozszerzone badania lekarskie
Ponieważ czynniki szkodliwe mają wpływ na zdrowie pracownika, należy go poinformować - przed powierzeniem mu pracy z substancjami chemicznymi lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, w przypadku których ustalono wartość dopuszczalnego stężenia określonych substancji w materiale biologicznym - o konieczności przeprowadzania kontroli jego zdrowia związanej z tymi wartościami dopuszczalnymi.
Lekarz, który sprawuje opiekę profilaktyczną nad pracownikami, ma obowiązek zapoznać się z warunkami ich pracy oraz dokumentacją dotyczącą rodzaju i wielkości narażenia na działanie substancji szkodliwych. Na tej podstawie pracodawca na wniosek lekarza może zlecić prowadzenie biologicznego monitorowania narażenia na działanie substancji szkodliwych oraz stosowanie innych metod umożliwiających wczesne wykrycie skutków tego narażenia.
Lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami ma obowiązek poinformować pracownika o wynikach badań i ocenie jego stanu zdrowia oraz o zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej, jakiej powinien się poddać po ustaniu zatrudnienia przy pracach z substancjami. Lekarz informuje także pracodawcę, przedstawicieli pracowników oraz działającą u pracodawcy komisję bezpieczeństwa i higieny pracy o ocenie stanu zdrowia pracowników w sposób zanonimizowany, z zachowaniem tajemnicy lekarskiej.
Pracodawcę informuje także (w sposób zbiorowy, zanonimizowany) o przypadkach nowotworu złośliwego, niekorzystnego wpływu na funkcje seksualne i płodność u dorosłych płci męskiej i żeńskiej lub na rozwój potomstwa, jeżeli uzna to za wynik zawodowego narażenia na czynnik rakotwórczy, mutagen lub substancję reprotoksyczną, z zachowaniem tajemnicy lekarskiej. Tę informację pracodawca ma obowiązek przekazać odpowiednim instytucjom zgodne z obowiązkiem sprawozdawczym, do 15 stycznia za rok poprzedni.
Co ważne, w przypadku rozpoznania lub podejrzenia u pracownika zmian w stanie zdrowia, co do których istnieje podejrzenie, że powstały w wyniku narażenia na działanie substancji szkodliwych, pracodawca na wniosek lekarza może zlecić przeprowadzenie dodatkowych badań u wszystkich pozostałych pracowników wykazanych w rejestrach.
Przeczytaj także: Jak wymienić filtr powietrza w Astrze K?
Rozszerzone szkolenia pracowników w zakresie BHP
Jeśli w zakładzie pracy występują substancje szkodliwe, należy dołożyć wszelkich starań, aby pracownicy znali i stosowali zasady BHP w celu podniesienia ich bezpieczeństwa. Ustawodawca doprecyzował w analizowanym rozporządzeniu również tę kwestię. Zgodnie z § 11 pkt 2. rozporządzenia pracodawca ma obowiązek przeprowadzać okresowe szkolenia pracownika w zakresie:
- ryzyka dla zdrowia, jakie wynika z oceny narażenia na działanie substancji szkodliwych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, i dodatkowego ryzyka, które wynika z palenia tytoniu, oraz w zakresie środków ostrożności, które powinny być podejmowane w celu ograniczenia tego narażenia;
- wymagań higienicznych, które powinny być spełnione w celu ograniczenia narażenia na działanie występujących substancji szkodliwych;
- konieczności używania środków ochrony indywidualnej, w tym odzieży ochronnej;
- działań zapobiegających wypadkom oraz działań, które powinni podjąć pracownicy, w tym pracownicy pełniący obowiązki ratownicze, podczas działań ratowniczych oraz wypadków.
Pracownik ma bezwzględny obowiązek stosować się do wszystkich wymogów BHP, które obowiązują w zakładzie pracy.
Miejsce pracy nie powinno stanowić zagrożenia dla zdrowia lub życia pracownika. Mimo to istnieją stanowiska pracy, gdzie pracownicy są narażeni na działanie substancji chemicznych lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. W zachowaniu bezpieczeństwa pracowników kluczowa jest współpraca między nimi i pracodawcą.
Alternatywne metody dezynfekcji
1. Rodzaj powstającej chloraminy zależy od pH wody oraz od ilości dodanego do wody chloru. W technologii wody, chlorowanie wody zawierającej jon amonowy nosi nazwę chlorowania do punktu przełamania. Chloraminy, które powstają w wodzie mają pewne własności dezynfekcyjne, ale są one o ok. 100 razy słabsze dezynfekcyjnie niż w przypadku kwasu podchlorawego (zwłaszcza w stosunku do bakterii grupy coli). Należy również zwrócić uwagę na fakt, że powstające chloraminy mogą nadać wodzie nieprzyjemny zapach i smak (zapach określany jako apteczny, czy też farmaceutyczny).
Skuteczne dezynfekcyjne działanie chloru jest uwarunkowane przede wszystkim usunięciem z wody wszelkich związków mineralnych i organicznych nadających wodzie mętność. Chlor działa efektywnie przede wszystkim w odniesieniu do bakterii swobodnie pływających. Nie jest w stanie wystarczająco skutecznie poradzić sobie z bakteriami „ukrytymi” na cząstkach mineralnych nadających wodzie mętność (przede wszystkim w przypadku wód powierzchniowych, ale również zmieszanych i podziemnych). Dlatego tak ważne w dezynfekcji wody jest możliwie maksymalne ograniczanie wszelkich zawiesin i zanieczyszczeń mineralnych, stanowiących potencjalne „schronienie” dla unieszkodliwianych bakterii.
2. Z eksploatacyjnego punktu widzenia bardzo ważnym elementem jest miejsce wprowadzenia chloru (czy innej substancji) do dezynfekowanej wody. Zgodnie z wytycznymi WHO stężenie chloru akceptowalne ze względów konsumenckich wynosi ok. 0,6-1,0 mg chloru wolnego na litr. Dawkowanie związków chemicznych (dezynfekantów) do wody surowej, czasami oprócz znaczenia dezyfekcyjnego ma również znaczenie technologiczne.
Oprócz dawkowania ciągłego do celów technologicznych praktykuje się również dawkowanie okresowe polegające na regeneracji powłok katalitycznych roztworem podchlorynu poprzez tzw. płukanie wsteczne. Najkorzystniejsze jest dawkowanie związków chloru do zbiornika wody czystej. Co więcej, często obserwuje się sytuacje, w których eksploatator SUW „prewencyjnie” zalewa studnie podchlorynem sodu i przechlorowuje cały układ uzdatniania wody, w celach osiągnięcia wyższego bezpieczeństwa mikrobiologicznego.
3. Zasada działania tych urządzeń opiera się na zjawisku elektrolizy. Do elektrod (katody i anody) przykłada się napięcie (prąd stały). Elektrody umieszcza się w rurze, przez którą przepływa roztwór czy to soli kuchennej, czy kwasu solnego (wg jednej z metod), względnie w reaktorze w który jest podzielony na dwie części specjalną membraną. W efekcie elektrolizy wydzielają się jony wodorowe oraz wodorotlenowe (z wody), a także sód i chlorki (z soli kuchennej).
Oczywiście, zarówno chlor, jak i podchloryn wytworzony w elektrolizerze, po dodaniu do wody rozkłada się, zgodnie z przedstawionymi w poprzednim artykule reakcjami i poddaje się takim samym przemianom zależnym m.in.
Bazując na danych technicznych metody Selcoperm firmy Grundfos na wytworzenie 1 kg chloru potrzeba ok. 125-150 l wody. Wytwarzanie podchlorynu opiera się o sól kuchenną spożywczą, która w przypadku dezynfekcji wody pitnej powinna zawierać maks. Producent podaje że, do wytworzenia 1 kg chloru potrzeba 3,0-3,5 kg soli kuchennej, natomiast na wytworzenie 1 kg chloru potrzeba ok.
4. Wytwarzanie podchlorynu na bazie kwasu solnego oraz w toku tzw. Zamiast na bazie solanki chlor może być przygotowany z kwasu solnego. Jest to jednocześnie najczystsza postać chloru wprowadzanego do wody. Tutaj również obowiązuje zasada elektrolizy, w której na anodzie wydziela się chlor gazowy wprowadzany bezpośrednio do wody dezynfekowanej, a na katodzie wodór, odprowadzany do atmosfery (mieszany z powietrzem w celu rozrzedzenia). Do tego celu wykorzystuje się elektrolizery membranowe.
Ostatnia z alternatywnych metod dezynfekcji to tzw. utlenianie anodowe. Metoda ta nie wymaga stosowania żadnych substancji chemicznych a polega na utlenianiu jonów chlorkowych naturalnie zawartych w uzdatnianej wodzie. Sterowanie pracą tego typu urządzenia jest ściśle sprzężone z pomiarem chloru, niezbędnym dla zapewnienia odpowiedniej skuteczności dezynfekcyjnej, przy czym zależy ono m.in.
5. Podchloryn sodu przygotowywany na miejscu niewątpliwie stanowi alternatywę technologiczną i eksploatacyjną dla dozowania roztworu.
tags: #chlorowanie #w #zakładzie #pracy #zasady #i
