Źródła Pozyskiwania Wody Pitnej w Piekarach Śląskich
- Szczegóły
Woda od zawsze odgrywała kluczową rolę w rozwoju cywilizacji, a w przypadku Piekar Śląskich stanowiła nie tylko fundament życia codziennego, ale również ważny czynnik wpływający na rozwój osadnictwa, przemysłu, religijności oraz krajobrazu kulturowego tej części Górnego Śląska.
Rzeki Piekarskie
Rzeki takie jak Brynica i Szarlejka, źródełka, stawy, kąpieliska oraz zbiorniki sztuczne nie tylko dostarczały mieszkańcom wody potrzebnej do egzystencji, ale były także świadkami ważnych wydarzeń historycznych i ponadczasowych przemian.
Brynica
Głównym ciekiem przepływającym przez Piekary Śląskie jest rzeka Brynica. Ma ona swój początek w Mysłowie w gminie Koziegłowy i po przepłynięciu 55 km i kilkunastu gmin wpada do Czarnej Przemszy na granicy Sosnowca i Mysłowic.
W przeszłości Brynica pełniła rolę granicy pomiędzy Śląskiem a Małopolską. Już od średniowiecza wyznaczała oddzielenie księstwa siewierskiego od cieszyńskiego, a później stała się granicą państwową m.in.
Od czasów wzmożonej industrializacji, intensywnego wydobycia i przeróbki rud cynku i ołowiu zmieniła się całkowicie mikroflora rzeki przez co stopniowo zanikały naturalne siedliska bobrów, ptaków i ryb. Do drugiej połowy XX w. kształt koryta Brynicy ulegał znacznym ingerencjom człowieka - w wielu miejscach zabetonowano i wyregulowano jej bieg, usuwając meandry i rozlewiska.
Przeczytaj także: Jak rozpoznać twardą wodę?
Szarlejka
Szarlejka to podmiejska struga o długości około 13 km wypływająca z rezerwatu Segiet w Bytomiu. Przepływa przez tereny Bytomia, Radzionkowa i Piekar Śląskich przyjmując wody opadowe oraz ścieki z Oczyszczalni Centralnej w Bytomiu. Swój bieg kończy w okolicy ul. Czołgistów w Piekarach Śląskich, gdzie wpływa do Brynicy.
Ze względu na podziemne pokłady rud metali nieżelaznych i prowadzoną na terenie Szarleja działalnością górniczą i częstym zalewaniem kopalń, podjęto decyzję o zmianie biegu rzeki i skierowanie jej przez centrum Szarleja. Ze względu na wysokie koszty wykupu działek w 1858 r. wybudowano podziemny tunel o długości 355 m z wlotem przy ul. Kanałowej (obok straży pożarnej) i wylotem na początku ul. Gimnazjalnej (okolice „Limby”).
Płynąca dalej (pomiędzy ulicami Okrzei i Janty) struga nie była ozdobą tego miejsca. Ze względu na przykre zapachy, które się z niej unosiły i znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowania (Kolonia Grażyńskiego, rzędy kamienic po przeciwległej stronie ulicy, szpital miejski) w 1996 r.
Z artykułów prasowych z okresu przedwojennego dowiadujemy się o problemach z podtopieniami. Wskutek obniżania się gruntu spowodowanego działalnością górniczą oraz zarastaniem koryta Szarlejki zdarzały się sytuacje, że rzeka ta występowała ze swojego biegu, zalewając okoliczne drogi i same kopalnie. Sugerowano podjęcie pilnych działań zmierzających do uregulowania rzeki.
Dziś Szarlejkę otaczają wysokie wały, które chronią mieszkańców okolicznych domów czy zakładów przed podtopieniami. Przy bardzo dużym zanieczyszczeniu Szarlejki jej wylewanie byłoby bardzo niewskazane jak i niebezpieczne.
Przeczytaj także: Poradnik: Lokalizacja i wymiana filtra powietrza Dacia 1.4
Studnie i Źródła
Wody podziemne to niezastąpione źródło wody pitnej. Według przekazów historycznych na obszarze Piekar miały znajdować się 73 studnie.
Studzienka św. Ignacego Loyoli
Najbardziej znanym źródłem wody, które do dziś płynie jest tzw. Studzienka św. Ignacego Loyoli w okolicach piekarskiej Kalwarii przy ul. ks. Jerzego Popiełuszki. Zostało odnalezione i zagospodarowane przez piekarskich jezuitów, którzy przez blisko sto lat zarządzali dobrami piekarskiej parafii w latach 1678-1776.
Pierwszą kaplicę na planie kwadratu zbudowano w roku 1860, kiedy to proboszczem był ks. Jan Alojzy Ficek. W 1930 r. zastąpiono ją nową kaplicą na planie ośmiokąta, a w centralnym miejscu znalazła się zabudowana studnia, na której ścianach umieszczono krany w celu łatwiejszego pozyskiwania wody.
Woda pochodząca ze studzienki miała według pątników nadprzyrodzone właściwości, wierzyli oni, że woda przepędza złe duchy i ulecza.
Studzienka Dworaczka
Drugim źródłem, obecnie nieudostępnianym jest studzienka Dworaczka na ul. Studziennej. Mieszkańcy Piekar przychodzili do tego miejsca po wodę, którą czerpali do pojenia zwierząt. Według legendy przed studzienką miał znajdować się pręgierz, przy którym wymierzano kary za przewinienia. Jakość wody w tej studni pozostawiała wiele do życzenia. Często była zanieczyszczona różnymi bakteriami o czym pisano jeszcze w przedwojennej prasie. W latach 60. XX w. wieku studnię zakryto betonowym blokiem. W 1997 r.
Przeczytaj także: Woda destylowana: charakterystyka
Źródełko św. Rocha
Na wzniesieniu obok bloku przy ul. Zygmunta Starego 6 na dawnym gruncie Bernarda Ryboka istniało kiedyś źródło wody nazywane źródełkiem św. Rocha, wykorzystywane przez pątników do pobierania wody.
Dziś choć woda w tym miejscu nie wypływa już spod ziemi, miejsce to kojarzy się z żartobliwym powiedzeniem „Idź do Rocha po rozumu trocha”.
Sieć Wodociągowa
Jak podaje Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji miasto Piekary Śląskie jest w 100% objęte siecią wodociągową liczącą 127,5 km podziemnej infrastruktury. Obecnie źródłem wody pitnej dla Piekar są zbiorniki: Goczałkowice, Dziećkowice, Kozłowa Góra oraz podziemne ujęcie Bibiela. Jedynym dostawcą wody jest Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów S.A. w Katowicach.
Warto jednak sięgnąć do historii. Proces budowy sieci wodociągowej w celu zaopatrzenia Piekar Śląskich w wodę został zapoczątkowany w Dąbrówce Wielkiej pod koniec XIX w. i to w zasadzie przypadkowo przy okazji budowy jednej z kopalń.
W 1855 r. hrabia Schaffgotsch rozpoczął budowę kopalni cynku w Dąbrówce Wielkiej na Rozalii. Prace wznawiane wielokrotnie przerwał ogromny napływ wody niemożliwy do zahamowania. Wszelkie próby wydobycia kruszców powodowały zalewanie kopalni. W 1893 r. zakończono wydobycie i wodonośny grunt kupił powiat katowicki w celu wykorzystania wody do zaopatrzenia ludności i zakładów przemysłowych.
W 1897 r. zbudowano wodociąg do Bytomia, w 1897 do Brzozowic, Dąbrówki Wielkiej, Kamienia, Szarleja i Rozbarku, w 1900 do Michałkowic, w 1901 do Piekar, Hajduk (ob.
Woda jako Źródło Rekreacji
Woda to nie tylko życiodajny płyn niezbędny do biologicznego przetrwania człowieka, ale także źródło odpoczynku, sportu i rekreacji.
Kąpieliska
Najstarszym kąpieliskiem była pływalnia w Brzezinach Śląskich. Wybudował ją zarząd kopalni cynku i ołowiu „Biały Szarlej” w 1932 r. przy zbiegu obecnej ulicy Franciszka Kotuchy i ul. Harcerskiej (DK94), gdzie aktualnie mieści się firma Stokson. Pod budowę postanowiono wykorzystać części osadnika z kopalni „Samuelsglück”, następnie „Bleischarley”. Nieckę wybetonowano, a teren ogrodzono. Nawieziono piasku, tworząc piaszczystą plażę, a także wypielęgnowano trawniki. Basen posiadał wymiary 70x75 m i miał stały dopływ wody źródlanej. Znajdowały się tam tory pływackie, strefa dla pływających i dzieci. Na terenie kąpieliska znajdowało się także piaszczyste boisko do siatkówki, jednak wizytówką obiektu stała się, imponująca jak na tamte czasy, 10 metrowa skocznia (w rejonie skoczni głębokość wody wynosiła 5m), w okresie okupacji także zjeżdżalnia.
Na obiekcie organizowano zawody pływackie, skoki do wody, mecze piłki wodnej. Do dyspozycji kąpiących był także wodny sprzęt do pływania. Zimą pływalnia zamieniała się w lodowisko. Sama pływalnia działała do lat 70-tych XX wieku. W lecie 1976 r. wodę spuszczono i przystąpiono do naprawy popękanej niecki z uwagi na szkody górnicze. Niestety stan techniczny, pomimo prób naprawy, nie pozwalał na użytkowanie obiektu, co skutkowało definitywnym zamknięciem kąpieliska. W późniejszym czasie obiekt zasypano.
W 1969 r. mieszkańcy Piekar Śląskich doczekali się bliżej zlokalizowanego kąpieliska. 22 lipca otwarto basen przy obecnej ul. Olimpijskiej na Osiedlu Wieczorka. Został on wybudowany w czynie społecznym (podobnie jak stadion) przez górników z KWK „Julian”. Mimo swojej niedużej głębokości basen wyposażony był w tory pływackie, ale od samego początku pełnił funkcję basenu rekreacyjnego z jedną dużą niecką basenową i brodzikiem dla małych dzieci.
W lipcu 1957 r. w starym korycie Brynicy w Kamieniu otwarto kilkuhektarowy park składający się z licznych ścieżek i chodników, placu zabaw, kręgu tanecznego oraz amfiteatru. Jedną z atrakcji nowo powstałego parku był płytki basen kąpielowy dla dzieci wraz ze zjeżdżalnią. Miejsce cieszyło się popularnością wśród mieszkańców okolicznych dzielnic. W latach późniejszych kąpielisko zostało zastąpione przez fontannę.
Stawy
Na obszarze Piekar Śląskich znajduje się kilkanaście stawów powstałych wskutek działalności człowieka, z których większość wykorzystywana jest obecnie do celów wędkarskich.
W Brzezinach Śląskich (wówczas Birkenhain), niemalże w centralnym ich punkcie znajdował się niegdyś staw o nazwie Wygoda, który doskonale widać na pocztówce wysłanej w 1902 r.
Kierując się dalej w stronę Piekar Śląskich można było kiedyś natrafić na staw w Brzozowicach przy dzisiejszej ul. Piekarskiej. Znajdował się on na tyłach wiejskiej chałupy uznawanej dziś za najstarszy budynek w Piekarach. Staw ten powstał w wyniku rozlewania się nieuregulowanej jeszcze Brynicy w odległości kilku metrów od domu.
Kolejny staw w krajobrazie Piekar Śląskich to osadnik nieistniejącej już KWK „Julian” przy ul. Czołgistów w bezpośrednim sąsiedztwie Brynicy. Na zbiorniku można zaobserwować liczne ptactwo, ale także niestety śmieci podrzucane przez nieodpowiedzialnych mieszkańców miasta i okolicy.
Na Koloniji, przy rondzie autostradowym (im. Śląskich Przeciwlotników) znajduje się staw, który według opowieści starszych mieszkańców tej okolicy był dawniej miejscem kąpieli i łowienia raków.
Kolejny zbiornik wodny znajdziemy w okolicach stadionu MOSiR. Przy ul. Sportowej (na tyłach restauracji Monte Carlo) znajduje się staw o nazwie „Julianka” powstały w miejscu wydobycia gliny dawnej cegielni rodziny Perdyła, później Stampka.
Kierując się w stronę Kozłowej Góry miniemy po prawej stronie ul. Największym stawem na obszarze Piekar Śląskich, zlokalizowanym w Kozłowej Górze jest komercyjny zbiornik wędkarski „Szachta” administrowany przez Stowarzyszenie Ekologiczno-Technologiczne Eko-Tech Szachta. Staw ten ma ciekawą historię. Powstał w wyniku intensywnego wydobycia gliny przy dzisiejszej ul. Ceramiki w Kozłowej Górze przez przedwojenną cegielnię braci Majowskich, przekształconą w Śląskie Zakłady Ceramiczne. Obiekt składa się z dwóch zbiorników przeciętych groblą.
Zbiornik Kozłowa Góra
Z Piekarami Śląskimi graniczy, ale nie leży w ich obrębie zbiornik zaporowy Kozłowa Góra nazywany również zbiornikiem Świerklaniec o powierzchni 5,5 km2. Został on wybudowany na rzece Brynicy w latach 1935-1939. Oficjalny powód budowy, który podano do opinii publicznej w latach 30-tych, była chęć stworzenia zbiornika przeciwpowodziowego, który pomagałby chronić okoliczne tereny przed wylewającą rzeką Brynicą. Ściśle tajnym powodem powstania zalewu były jednak założenia obronne Wojska Polskiego, które dostrzegało coraz większe zagrożenie płynące z Niemiec pod rządami Adolfa Hitlera. By jeszcze bardziej zniechęcić ewentualnego nieprzyjaciela do ataku, postanowiono w dolinie rzeki Brynicy wybudować tamę oraz sieć zastawek wodnych, które w okresie zagrożenia opuszczone miały stworzyć rozległe bagniste rozlewiska. I w ten oto sposób postanowiono wybudować główny zbiornik wodny, który miał za zadanie zmagazynować olbrzymie ilości wody, a na lokalizację wybrano teren leżący na granicy Świerklańca i Kozłowej Góry.
Długość planowanych rozlewisk wynosiła 16 kilometrów, a jedyne drogi prowadzące przez mosty w Niezdarze, Wymysłowie, Józefce i Szarleju były dobrze ufortyfikowane i strzeżone. Zbiornik będący elementem polskich umocnień Obszaru Warownego „Śląsk” nie został jednak użyty do obrony Śląska w kampanii wrześniowej z uwagi na dotkliwą suszę panującą w tym czasie. Po II wojnie światowej zbiornik przekształcono w rezerwuar wody pitnej, a także miejsce wypoczynku, rekreacji i wędkarstwa.
Wypadki Nad Wodą
Skutkiem ubocznym dostępu do wody są wypadki, których nie da się uniknąć mimo wzmożonej ostrożności. Tylko zdrowy rozsądek może uratować zdrowie, a nawet życie. Piekarskie akweny na przestrzeni ostatniego wieku i dłużej były niemymi świadkami wielu niebezpiecznych sytuacji, często kończących się tragicznie.
tags: #źródła #pozyskiwania #wody #pitnej #w #[nazwa
