Wilgotność Powietrza, Smog i Porastanie Zbóż: Przyczyny, Skutki i Ochrona
- Szczegóły
Od kilku lat w Polsce dużo mówi się o problemie złej jakości powietrza, a świadomość wpływu zanieczyszczeń na nasze samopoczucie, zdrowie i życie jest coraz większa. Zboża na polu, czy przede wszystkim jęczmień ozimy jest gotowy do zbioru.
Związek Wilgotności Powietrza i Smogu
„Smog” jest zbitką angielskich słów: „smoke” (dym) i „fog” (mgła). Mgła (a precyzyjniej wysoka wilgotność powietrza) odgrywała istotną rolę podczas niektórych historycznych „epizodów smogowych”, jak choćby tego z doliny Mozy (Belgia) z grudnia 1930 r., który pochłonął 63 ofiary śmiertelne, a także podczas słynnego „Wielkiego Smogu Londyńskiego” z grudnia 1952 r., który w ciągu kilku dni zabił ok. 4 tysiące, a w sumie ok. 12 tysięcy osób.
„Odpowiednia pogoda” to brak wiatru wywiewającego zanieczyszczenia z terenów zamieszkanych. Ale powstawaniu smogu jeszcze bardziej niż sam brak wiatru sprzyja występowanie tzw. inwersji termicznej. To sytuacja, gdy do pewnej wysokości temperatura powietrza rośnie wraz z wysokością - zamiast, jak to ma zwykle miejsce - maleć. Wpływ inwersji termicznej na stężenia zanieczyszczeń dobrze widać w miejscowościach położonych w dolinach lub kotlinach.
Jak zapewne dobrze wiecie z własnego doświadczenia, mocno zanieczyszczone powietrze nie tylko widać, ale i czuć: ma ono mniej lub bardziej intensywny i nieprzyjemny zapach.
Powietrze jest też mniej lub bardziej zanieczyszczone przez cały rok - nawet wtedy, gdy nie ma typowego, widocznego gołym okiem smogu zimowego („londyńskiego”) ani smogu letniego - fotochemicznego, zwanego również „smogiem typu Los Angeles”. Obecnie w języku potocznym (ale nie w publikacjach naukowych) często używa się już terminu „smog” jako krótkiego i wygodnego synonimu dla „zanieczyszczeń powietrza”.
Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu
Jeśli interesuje nas bezpośredni wpływ na zdrowie i samopoczucie, najważniejszym zanieczyszczeniem obecnym w powietrzu jest tzw. pył zawieszony (PM, od ang. particulate matter). Mogą go tworzyć drobinki sadzy, powstającej w wyniku niepełnego spalania paliw w silnikach lub domowych paleniskach. Cząstkami pyłu mogą być również bardzo drobne ziarenka piasku, wywiewanego znad Sahary lub innych pustyń (pył mineralny).
Do pyłu zaliczamy też wirusy, bakterie, zarodniki grzybów czy pyłki roślin - całe lub ich fragmenty, a także cząstki soli morskiej. Pył często zawiera metale przejściowe i ciężkie oraz ich związki. W skład pyłu pochodzącego z procesów spalania zwykle wchodzą też związki chemiczne o charakterze rakotwórczym lub mutagennym.
Mimo że słowo „pył” sugeruje cząstki stałe, tym terminem często określa się też małe kropelki cieczy. Fizycy atmosfery zamiast „pył zawieszony” wolą używać terminu „aerozole”.
Wśród „składników smogu” oprócz pyłu mamy też zanieczyszczenia gazowe. Najważniejsze z nich to tlenek azotu (NO) i powstający z niego dwutlenek azotu (NO2), dwutlenek siarki (SO2), ozon (O3) i tlenek węgla (CO).
Wpływ Smogu na Zdrowie i Klimat
W większości miejsc na świecie wpływ pyłu na zdrowie i życie ludzkie jest silniejszy niż wpływ innych zanieczyszczeń. Istotną część skutków zdrowotnych (w tym zgonów), związanych z niską jakością powietrza przypisuje się też jednak wpływowi NO2 i O3. Ozon oddziałuje zresztą negatywnie nie tylko nasze zdrowie.
Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum
Poza pyłami pierwotnymi istnieją też pyły wtórne. Powstają one ze związków chemicznych w fazie gazowej. Na przykład, w reakcji dwutlenku siarki z amoniakiem (NH3) i innymi substancjami gazowymi powstają cząstki stałe lub ciekłe, w skład których wchodzi dobrze rozpuszczalna w wodzie sól: siarczan amonu.
Powietrze (a także gleba i woda) może być też zanieczyszczone na przykład substancjami powstającymi przy spalaniu odpadów: przedmiotów wykonanych z tworzyw sztucznych (gumy, „plastików” itd.), płyt wiórowych, lakierowanego lub impregnowanego drewna. Chodzi tu też o spalanie odpadów poza przeznaczonymi do tego instalacjami (spalarniami): w domowych piecach i kotłach lub na otwartej przestrzeni. To ostatnie zjawisko (ang. open waste burning) jest bardzo poważnym problemem zdrowotnym i środowiskowym, zwłaszcza w krajach rozwijających się.
Oprócz pyłu (sadzy) i WWA, spalanie odpadów poza profesjonalnymi spalarniami może być źródłem emisji m. in. cyjanowodoru (HCN), chlorowodoru (HCl), benzenu (C6H6), styrenu (C6H6-CH=CH2) czy formaldehydu (HCHO), a także związków jeszcze bardziej „egzotycznych”.
Wbrew temu co sądzą niektóre osoby, spalanie śmieci w domowych paleniskach nie jest główną przyczyną smogu w Polsce. Palenie odpadów dodatkowo zwiększa jednak toksyczność oraz uciążliwość i tak mocno szkodliwego dymu ze spalania węgla lub drewna. Część szkodliwych substancji pozostaje też w popiele.
Jak widać, wśród omówionych wyżej „smogowych” zanieczyszczeń powietrza nie ma trzech gazów cieplarnianych: dwutlenku węgla (CO2), metanu (CH4) i podtlenku azotu (N2O). Substancje odpowiadające za zmianę klimatu i te składające się na smog mogą się nam jednak mieszać i mylić.
Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności
Niektóre z nich podgrzewają naszą planetę (mówiąc językiem naukowym, mają dodatnie wymuszenie radiacyjne), jak na przykład ozon troposferyczny, czyli ten znajdujący się w troposferze. Kolejnym przykładem jest sadza (ang. black carbon, BC), wchodząca często w skład pyłu zawieszonego.
Niektóre substancje, na przykład dwutlenek siarki (SO2), a precyzyjniej: powstające z niego aerozole siarczanowe ochładzają klimat - mają ujemne wymuszenie radiacyjne.
Używanie paliw kopalnych wiąże się też z emisjami innego gazu cieplarnianego: metanu (CH4). Ważnym źródłem emisji CO2 jest również spalanie tworzyw sztucznych, produkowanych zresztą w dużej mierze z surowców pochodzących z paliw kopalnych, głównie ropy naftowej.
Roczna globalna emisja CO2 związana tylko ze wspomnianym już zjawiskiem spalania odpadów na otwartej przestrzeni szacowana była parę lat temu na ok. 1,4 mld ton. To kilka procent całkowitej światowej emisji dwutlenku węgla (5% globalnej emisji CO2 z 2010 r.), a nie liczymy tu spalania odpadów w profesjonalnych instalacjach.
Smog w Polsce i na Świecie
Przykładowo, emisja CO2 na osobę w Niemczech jest zbliżona do polskiej, ale problem zanieczyszczenia powietrza pyłem i związkami z grupy WWA jest znacznie mniejszy niż u nas. I jest tak pomimo dużo większej gęstości zaludnienia u naszych zachodnich sąsiadów. Stężenia benzo(a)pirenu (a więc najpewniej także i innych WWA) w powietrzu są w Niemczech kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt razy niższe niż w Polsce.
W naszym kraju za „smog” odpowiadają przede wszystkim zainstalowane w domach prymitywne urządzenia grzewcze - kotły, piece i kominki, w których spala się węgiel lub drewno, a czasem i odpady. Według danych Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE), gospodarstwa domowe odpowiadają za około połowę (masy) pyłu PM2,5 emitowanego każdego roku w Polsce, a także za ok. 90% emisji substancji z grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA).
Tak jak w wielu miejscach na świecie, bardzo duży wpływ na jakość powietrza ma w Polsce transport drogowy - pojazdy z silnikami spalinowymi, zwłaszcza silnikami Diesla. W dalszej kolejności wpływ na jakość powietrza mają różne gałęzie przemysłu (koksownie, zakłady chemiczne i inne), wreszcie energetyka zawodowa - elektrownie i elektrociepłownie.
Jeśli chodzi o emisje dwutlenku węgla, sytuacja wygląda z grubsza na odwrót niż w przypadku pyłu. W Polsce największym emitentem CO2 spośród wszystkich sektorów jest energetyka zawodowa: elektrownie i elektrociepłownie.
Jak wynika z badań przeprowadzonych przez WHO w 2022 roku, zaledwie w sześciu krajach i siedmiu terytoriach zamorskich można było oddychać powietrzem zdrowym, spełniającym wszystkie standardy Światowej Organizacji Zdrowia! Badaniem objęto 131 państw i terytoriów. Najgorsza sytuacja panowała w Afryce i Azji.
Sama nazwa smog powstała z połączenia dwóch angielskich słów: „smoke” (dym) i „fog” (mgła). Te określenia dobrze oddają naturę zjawiska - smog rzeczywiście można określić mianem ciężkiej, gryzącej mgły, a ponadto faktycznie wyglądem przypomina swojego rodzaju „chmurę”, zawieszoną zazwyczaj nad większymi miastami. Pod względem bardziej naukowym jest efektem działalności człowieka oraz występowania niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, takich jak brak wiatru, mgła i duża wilgotność powietrza. W jego skład wchodzą szkodliwe związki chemiczne, pyły, a także wspomniana już wilgotność.
Niebezpieczne substancje zawarte w smogu to między innymi tlenek azotu, wpływający na podatność na choroby i mający negatywny wpływ na system nerwowy oraz tlenek siarki, który dostaje się do organizmu człowieka drogami oddechowymi i może spowodować poważne choroby tego układu. Oprócz dolegliwości ze strony układów oddechowego i nerwowego warto wymienić zwiększone ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych, niepłodności i osłabionej odporności.
Połączenia szkodliwych związków, takich jak spalin z aut czy gazów z wilgocią, powodują powstanie „chmury”, która przez brak wiatru nie rozchodzi się, tylko pozostaje zawieszona nad danym terenem.
Rodzaje Smogu
- Smog londyński - występuje w okresie grzewczym (listopad-styczeń). Powstaje w wyniku dymu z kominów domów, fabryk, kopalń. W jego skład wchodzi tlenek siarki, azotu oraz węgla.
- Smog elektromagnetyczny - związany z promieniowaniem elektromagnetycznym.
Większość przypadków nagłaśnianych przez media to smog londyński.
Według badań przeprowadzonych przez WHO w 2022 jedynie Australia, Estonia, Finlandia, Grenada, Islandia i Nowa Zelandia spełniają wymogi dotyczące jakości powietrza. Najgorszej jakości powietrzem oddychali mieszkańcy Czadu, Iraku, Pakistanu, Bahrajnu, Bangladeszu, Burkina Faso, Kuwejtu oraz Indii. W tym rankingu Polska znalazła się mniej więcej po środku, na 62. miejscu, ale to wcale nie jest powód do dumy.
Według najnowszych badań AirVisual wciąż najgorsza jakość powietrza i największa ilość zanieczyszczeń generowana jest w Azji. I to właśnie tam znajdują się najbardziej zatrute miasta na świecie. Jak informuje CNN powołując się na dane AirVisual najbardziej zanieczyszczone miasta na świecie to te znajdujące się w Azji. W pierwszej 10-tce dominują miejscowości z Indii, ale na liście znajduje się też sporo miast z Chin, a także Pakistanu.
Ochrona przed Zanieczyszczonym Powietrzem
Przede wszystkim kontrolować regularnie jakość powietrza. W razie kryzysowych sytuacji nie otwierać okien, a jeśli nie ma takiej konieczności, nie wychodzić z domu. Dobrym pomysłem jest zakup maseczki z filtrem i zakładanie jej szczególnie w okresie grzewczym podczas wychodzenia na dwór. W domu przydatne są oczyszczacze powietrza, które zbierają zanieczyszczenia.
Równie ważne jest zadbanie o kondycję swojej skóry i cery. Dobrym wyborem jest chociażby serum z witaminą C lub retinol. Są to substancje, które pomagają walczyć z oznakami starzenia się skóry, a także ze zmęczoną, poszarzałą cerą.
Są to jedynie środki pomagające naszemu organizmowi niwelować negatywny wpływ smogu na nasze ciało, ale to nie znaczy, że dzięki używaniu różnych emulsji zanieczyszczone powietrze nie będzie już miało na nas tak szkodliwego wpływu.
Porastanie Zbóż a Wilgotność Powietrza
Rolnicy rozpoczęli żniwa m.in. jęczmienia ozimego, a w ich czasie niestety pogoda nie była łaskawa i doświadczyliśmy dość intensywnych i nagłych opadów deszczu. Porastanie zboża, to nic innego jak przedwczesne kiełkowanie ziarna w kłosach.
Porastanie to proces biochemiczny zachodzący w ziarnie i związany jest z jego niepożądanym, przedwczesnym kiełkowaniem. Niestety, poza Małopolską to w tym sezonie dość powszechne zjawisko, głównie na plantacjach zbieranych z opóźnieniem spowodowanym częstymi i intensywnymi opadami deszczu.
Porastanie przebiega w dwóch głównych etapach. Najpierw dochodzi w ziarnie (nasionach) do kiełkowania utajonego, niewidocznego gołym okiem, a następnie zachodzą w nim dostrzegalne zmiany na zewnątrz - pękanie okrywy owocowo-nasiennej, ukazanie się kiełka i korzonka zarodkowego.
Główne przyczyny tego zjawiska podczas dojrzewania ziarna i żniw to częste opady, duża wilgotność powietrza, długo utrzymująca się bezwietrzna pogoda oraz skłonności gatunku i odmiany. Zbożem najbardziej podatnym na porastanie ziarna jest pszenżyto, a następnie żyto i pszenica.
Porośnięte ziarno traci do 15% składników pokarmowych, obniżają się też jego parametry jakościowe. Porastanie ziarna ocenia się liczbą opadania, która określa aktywności enzymu alfa-amylazy. U pszenic jakościowych przy wartości niższej niż 150 s oznacza to bardzo wysoką jego aktywnością - porośnięcie ziarna, które nie może być użyte do produkcji mąki. Materiał ten można natomiast wykorzystać na paszę lub w celach energetycznych. Najkorzystniejsza wartość l.o. pszenic chlebowych wynosi 250-350 s.
Smog w Indiach
Smog nad północnymi Indiami, wynikający z dymu i zanieczyszczeń atmosferycznych, od lat stanowi nieodłączne zagrożenie dla zdrowia mieszkańców. PM2,5, czyli pył zawieszony o wielkości do 2,5 mikrona, jest najpowszechniejszym i najbardziej niebezpiecznym zanieczyszczeniem powietrza. Narażenie na PM2,5 wiąże się z wieloma chorobami, w tym chorobami serca i płuc.
Zła jakość powietrza w 20-milionowym mieście jest coraz większym problemem. Średnie roczne stężenie PM2,5 w Delhi wynosiło 96 μg/m3. W 2021 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zrewidowała swoje wytyczne dotyczące narażenia na średnie roczne stężenie PM2,5 do mniej niż 5 μg/m3. Rewizja została dokonana w obliczu przytłaczających dowodów naukowych, że nawet niewielka ekspozycja na PM2,5 w krótkim czasie może zaszkodzić zdrowiu ludzkiemu.
Główne źródła zanieczyszczeń w Delhi:
- Transport publiczny: Emisje z pojazdów są głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza w Delhi.
- Paliwo energetyczne: Indie są drugim co do wielkości importerem węgla na świecie. CAQM zażądała od Delhi i Krajowego Regionu Stołecznego (NCR) zaprzestania spalania węgla do 2023 r.
- Gospodarka odpadami: Długi okres szybkiego wzrostu populacji i urbanizacji spowodował ogromny przyrost generowanych odpadów.
Afryka: Położenie i Klimat
Afryka to drugi co do wielkości kontynent na Ziemi. Północne wybrzeża tego lądu nad Morzem Śródziemnym były znane Grekom i Rzymianom już w starożytności. Afryka ma szczególne położenie geograficzne, gdyż przecinają ją dwie charakterystyczne linie - równik i południk zerowy.
Afryka jest drugim po Azji największym kontynentem na świecie. Jej powierzchnia wynosi 30,3 mln km2. Zwartą bryłę lądu przecina równik i można mówić o prawie symetrycznym położeniu kontynentu względem niego. Afrykę przecina także południk zerowy, a zatem każdy skrajny punkt Czarnego Lądu musi leżeć na innej półkuli.
Na północy kontynent od Europy oddziela Morze Śródziemne, a na północnym wschodzie od Azji - Morze Czerwone. Pozostałe wschodnie wybrzeża Afryki oblewa Ocean Indyjski, a całe zachodnie - Ocean Atlantycki.
Charakterystyczną cechą ukształtowania poziomego Afryki jest bardzo słabo rozwinięta linia brzegowa. Afryka ma trzykrotnie większą powierzchnię niż Europa, ale linia brzegowa tego lądu jest krótsza. Świadczy to o zwartości lądu. Jedynym większym półwyspem jest Półwysep Somalijski na wschodnim wybrzeżu. Większymi zatokami są: rozległa Zatoka Gwinejska na zachodnim wybrzeżu, Zatoka Adeńska na Morzu Arabskim i dwie zatoki na północy: Wielka Syrta i Mała Syrta.
Najwyższe szczyty kontynentu znajdują się w odosobnionych masywach górskich będących wygasłymi wulkanami. We wschodniej części Afryki od Morza Czerwonego do ujścia rzeki Zambezi biegną Wielkie Rowy Afrykańskie. Są to zapadliska tektoniczne w części wypełnione wodami potężnych, głębokich jezior, np. Tanganika o powierzchni 34,4 tys. km2. Region Afryki Wschodniej jest niestabilny tektonicznie, występują tu częste trzęsienia ziemi i znajdują się czynne wulkany.
Strefy Klimatyczne i Krajobrazowe Afryki
Na powierzchni Ziemi występuje przestrzenne uporządkowanie elementów środowiska przyrodniczego, które zmieniają się wraz z szerokością geograficzną. Zjawisko to nazywa się strefowością geograficzną. Przyczyną strefowości jest kształt Ziemi i jej położenie względem Słońca, z czym wiąże się różny kąt padania promieni słonecznych, a to z kolei wpływa na zmiany ilości energii słonecznej dochodzącej do poszczególnych równoleżników. Na przykładzie Afryki - leżącej symetrycznie względem równika - można wykazać strefowość klimatyczną, roślinną i glebową oraz przedstawić wzajemne oddziaływania między elementami środowiska przyrodniczego.
Symetryczne położenie Afryki względem równika powoduje, że ok. 4/5 powierzchni tego lądu leży w strefie między zwrotnikiem Raka a zwrotnikiem Koziorożca. Wyrównana powierzchnia kontynentu i brak wielkich łańcuchów górskich umożliwiają swobodną cyrkulację mas powietrza, typową dla strefy gorącej.
Do ważnych czynników geograficznych wpływających na typy klimatu w Afryce należą też wyżynny charakter kontynentu z wysokimi krawędziami na wybrzeżach oraz układ prądów morskich.
Dwa elementy klimatu - temperatura powietrza oraz wysokość opadów i ich roczny przebieg - są podstawą do wydzielenia typów klimatu w Afryce.
W strefie międzyzwrotnikowej średnie roczne temperatury powietrza mieszczą się w przedziale między 20°C a 30°C. Im dalej na północ i południe, tym opadów jest mniej. Na Saharze przeciętej przez zwrotnik Raka roczna suma opadów nie przekracza 250 mm. Z kolei na półpustyni Kalahari leżącej na zwrotniku Koziorożca opady są nieco wyższe i wynoszą od 250 mm do 500 mm. W strefie wybrzeży wpływ na wysokość opadu mają prądy morskie.
Strefowy układ klimatów w Afryce wpływa na strefowe ułożenie naturalnych zespołów (formacji) roślinnych, a także typów gleby. Składniki środowiska przyrodniczego występujące na pewnym obszarze oddziałują na siebie.
tags: #indie #wilgotność #powietrza #przyczyny
