Przydatność źródeł w rekonstrukcji kultury symbolicznej dawnych Słowian
- Szczegóły
W niniejszym szkicu chciałbym się skupić przede wszystkim nad kwestią przydatności i stosowalności poszczególnych kategorii źródeł (historycznych, etnograficznych i archeologicznych) do rekonstrukcji kultury symbolicznej, a w jej obrębie religii dawnych Słowian.
Lud, t. kultury minionych epok. Równie na terenie słowianoznawstwa czyniono niejednokrotnie próby opisania życia Słowian, w tym także ich kultury symbolicznej. Wystarczy przytoczyć tu prace L. Niederlego, A. Briicknera, A. A. Szachmatowa, V. J. Mansikki, K. J. Kostrzewskiego, a ostatnio H. Łowmiańskiego.
Definicja religii Słowian
Religia Słowian, niemal od samego początku, na gruncie wielu dyscyplin się zajmujących, definicje zależą od przyjętej perspektywy badawczej i celów podejmowanych studiów. H. ziemskie, będące domniemaniem efektem działalności sił wyższych, posiadają charakter obiektywny, poddają się naukowej krytyce. Najważniejszym chyba aspektem religii jest przekonanie człowieka o istnieniu i roli siły wyższej - czyli moment przedmiotowy religii (np. K. G. van der Leeuw, C. P. Tielle).
Inaczej mówiąc, rozpoznawanie czynności bądź wytworów tych czynności pozwala nam tylko na rekonstrukcję, za ich pośrednictwem właśnie, reguł kulturowych, z którymi należy chyba kulturę utożsamiać.
Wypada się także zgodzić z ogólną tezą, iż w myśli ludzkiej wyróżnić można dwa rodzaje rozpoznawanej przez nią rzeczywistości: przyrodzoną i nadprzyrodzoną. Zdaniem autora Religii ... jej konfrontacja z rzeczywistością i korekta wstępnych założeń. Ten końcowy efekt poddawany jest ciągłym rewizjom za sprawą naporu ludzkiego intelektu.
Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej
W miarę rozwoju wiedzy empirycznej koncepcja istnienia rzeczywistości nadnaturalnej, religii, rozwoju i postępu poznawczego pojawiało się w pracach wielu uczonych. Nie ma bowiem danych źródłowych poświadczających to zjawisko.
Krytyczna analiza źródeł
Przedtem chciałbym jednak wskazać na wyjątkową rzetelność warsztatu naukowego autora Religii ..., możliwość dokładnego jego przeglądu, przeprowadzenia analizy, konfrontacji, oceny wartości i przydatności historycznej. Historyk wnikliwych rozważań przeciwstawia się Łowmiański kategorycznie tezom, wgrunwowanym ostatnio przez G. wspólnoty indoeuropejskiej politeizmu. Religii sugerowany przez H. Kolejność taka nie musiała być jednak zachowana i mogło faktycznie nastąpić ominięcie któregoś z elementów; np. z zewnątrz. Jest więc właściwie udokumentowany.
Zaniedbanie samej krytyki źródeł. Jeszcze do dziś przyznaje mu się w dużym stopniu rację. Zupełnie odmienną rolę zaczęła natomiast odgrywać, gdy bierzemy pod uwagę funkcję eschatologiczną. Bowiem całkiem odmienną od polidoksyjnych wierzeń wizję życia pośmiertnego, która wstała następnie przyswojona przez ówczesne społeczeństwo.
Ówczesnego światopoglądu, stosunku człowieka do otaczającej i nadprzyrodzonych porządków rzeczy, pojmowania wzajemnych zależności tych dwóch światów. Brzmi ono bardzo sugestywnie. Fragmentów przekonań całego społeczeństwa, i to szczególnie jego wyższych warstw, to można śmiało powiedzieć o wyinterpretowaniu pewnego "współczynnika humanistycznego" człowieka tamtego okresu.
Rola historii, etnografii i archeologii
Historia, etnografia i archeologia (pomijam tu językoznawstwo) opierają swe badania o różne kategorie danych. Danych dwóch pierwszych dyscyplin można, idąc za G. by potem dopiero przekazać jej wyniki badającemu. G. t. pożądanych kategorii. W obliczu zamkniętych już materiałów. Innych dyscyplin, uzyskuje odpowiedzi na wszystJkie niepokojące go pytania.
Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów
Lecz problem ten odnosi się do badań współczesnych i w interesującej nas kwestii ma znaczenie tylko pośrednie; aby warsztatu etnografa wykorzystać można w celu uzyskania jak najwartościowszych materiałów przydatnych dla rekonstrukcji historycznych. Wróćmy jednak do zagadnienia bezpośredniego znaczenia badań etnografii do rekonstrukcji kultury symbolicznej minionych epok. Wprawdzie Z. Sokolewicz pisze na przykład, że w Kulturze ludowej Słowian "Uderza ... najmłodszych ... XIX i XX wieku, ale systematyczny przegląd jej najdawniejszych elementów.
Wprawdzie, ale właśnie na łamach Religii ... że wszelkie prace etnograficzne w takim przypadku wymagają potwierdzenia w zapisach źródłowych. Się ta kwestia, gdy chcemy odtwarzać religię (szerzej: kulturę) społeczeństw tak odległych czasowo lub izolowanych, że nie ma dla nich materiałów źródłowych pisanych. Tu metoda per analogiam. U ludów na określonym etapie rozwoju.
Tak jest m. in. z religią Słowian. Istnieje przy tym także pewna zależność odwrotna - prawdopodobieństwo trafności rozwiązań etnografii jest tym większe, im bliższy współczesnemu jest okres rekonstruowany. Ona dostarcza nie tylko danych. I dlatego chociażby archeologa winna cechować daleko idąca ostrożność.
W archeologii kryją się jeszcze duże potencjalne możliwości materiałowe w stosunku do obydwu pozostałych dyscyplin. Danych, to w archeologii spodziewać się można dalszego jego gromadzenia. Odkrycia archeologiczne dostarczają szeregu cennych danych.
Podsumowanie: Dotychczasowy dorobek badawczy z danej dziedziny i ogólny pogląd na rzeczywistość. W skali globalnej okazuje się więc, że związki między dyskutowanymi dziedzinami wiedzy są zbyt ścisłe, by mówić o absolutnej autonomii lub supremacji którejś z nich.
Przeczytaj także: Optymalne rozcieńczenie bimbru
| Dyscyplina | Zalety | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Historia | Prymarnie dostarcza dane | Zależność od interpretacji źródeł |
| Etnografia | Dostarcza analogii i modeli | Wymaga potwierdzenia w źródłach historycznych |
| Archeologia | Dostarcza materialnych dowodów | Wymaga ostrożnej interpretacji |
tags: #filtracja #wyznaczanie #stałych #c #i #k
