Filtracja Kłębuszkowa: Przyczyny, Diagnostyka i Leczenie

Szczegóły: Opublikowano: 08. March 2026

Podstawową jednostką strukturalno-czynnościową nerki jest nefron, na który składa się kłębuszek nerkowy wraz z otaczającą go torebką oraz kanalik nerkowy. W kłębuszku nerkowym dochodzi do filtracji przepływającej krwi, co jest właśnie filtracją kłębuszkową. W ten sposób powstaje tzw. mocz pierwotny, który wskutek dalszych procesów, przekształca się w mocz ostateczny.

Filtracja kłębuszkowa to proces fizjologiczny zachodzący w nerkach, stanowiący pierwszy etap formowania moczu. W kłębuszkach nerkowych, pod wpływem różnicy ciśnień hydrostatycznych, krew przepływająca przez naczynia włosowate kłębuszka jest filtrowana przez barierę filtracyjną do przestrzeni moczowej torebki Bowmana.

Wskaźnikiem sprawności filtracji kłębuszkowej jest współczynnik przesączania kłębuszkowego (GFR - Glomerular Filtration Rate), który u zdrowej osoby dorosłej wynosi około 120-130 ml/min. Obniżenie GFR poniżej 60 ml/min/1,73 m² utrzymujące się przez co najmniej 3 miesiące wskazuje na przewlekłą chorobę nerek.

Wskaźnik Filtracji Kłębuszkowej (GFR)

GFR - wskaźnik filtracji kłębuszkowej (ang. glomerular filtration rate) określa wielkość przesączania kłębuszkowego w nerkach. Wartość GFR (eGFR, ang. estimated GFR) szacuje się w oparciu o stężenie kreatyniny lub cystatyny C w surowicy krwi. Wykorzystuje się do tego specjalne wzory (najczęściej skrócony wzór MDRD, ang. Modification Of Diet In Renal Disease, który uwzględnia stężenie kreatyniny, wiek, płeć i rasę badanej osoby).

Wskaźnik filtracji kłębuszkowej podawany jest w przeliczeniu na standardowe pole powierzchni ciała pacjenta. Wartość wskaźnika GFR najczęściej szacuje się w laboratorium, w pakiecie z oznaczeniem stężenia kreatyniny w surowicy krwi.

Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej

Aby dokładniej wyliczyć wielkość przesączania kłębuszkowego GFR, można wykonać także badanie klirensu kreatyniny. Polega ono na oznaczeniu stężenia kreatyniny w dobowej zbiórce moczu i w surowicy krwi, pobranej w dniu zakończenia zbiórki moczu.

Tak jak w przypadku większości badań laboratoryjnych, do wyliczenia eGFR potrzebne jest pobranie próbki krwi. W ten sposób można oznaczyć stężenie kreatyniny.

Kiedy Wykonać Badanie GFR?

Wskaźnik GFR jest jednym z najlepszych wyznaczników funkcji wydalniczej nerek. Takie badanie można wykonać profilaktycznie lub przy monitorowaniu przewlekłych chorób. Za prawidłowy wynik współczynnika filtracji kłębuszkowej, uznaje się wartość ≧90 ml/min/1,73 m2 (zwykle około 120-130 ml/min/1,73 m2). Nieznacznie niższy wynik (czyli niewielkie zmniejszenie GFR) nie musi jeszcze świadczyć o upośledzeniu czynności nerek.

Badanie pozwala określić, w jakim stadium choroby nerek znajduje się pacjent. Wyróżnia się 5 etapów, którym przyporządkowane są przedziały wartości GFR.

Wielkość GFR (wraz z wielkością albuminurii) stanowi podstawowy wskaźnik oceny zaawansowania przewlekłej choroby nerek. Zmniejszenie GFR <60 ml/min/1,73 m2 świadczy o zaburzeniu funkcji nerek i ich niewydolności.

Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów

Pamiętaj, że eGFR to szacunkowo wyliczany wskaźnik przesączania kłębuszkowego w oparciu o stężenie kreatyniny w surowicy krwi. Na jego wynik wpływa wiele czynników, np. masa mięśniowa, odwodnienie, intensywny wysiłek fizyczny czy stosowanie niektórych leków.

Przyczyny Zaburzeń Filtracji Kłębuszkowej

Do przyczyn obniżonego GFR należą:

uszkodzenie nerek w przebiegu cukrzycy lub nadciśnienia,
kłębuszkowe zapalenia nerek,
cewkowo-śródmiąższowe choroby nerek (np. polekowe).

W niektórych sytuacjach wskaźnik filtracji kłębuszkowej może być też nadmiernie wysoki (np. w przebiegu cukrzycy).

Przewlekła Choroba Nerek (PChN) i GFR

Przewlekła choroba nerek (PChN) to wieloobjawowy zespół chorobowy będący skutkiem zmniejszenia liczby czynnych nefronów. Do PChN mogą prowadzić różnorodne procesy chorobowe, wrodzone i nabyte, toczące się w miąższu nerek. W miarę zmniejszania się liczby czynnych nefronów zmniejsza się przesączanie kłębuszkowe (GFR).

Zgodnie z definicją, PChN możemy rozpoznać u każdego chorego wykazującego cechy uszkodzenia nerek. Stwierdza się odchylenia od normy w zakresie czynności i/lub budowy nerek utrzymujące się ≥ 3 miesiące z prawidłową lub upośledzoną filtracją kłębuszkową. Poniżej przedstawiono stadia zaawansowania PChN.

Przeczytaj także: Optymalne rozcieńczenie bimbru

Stadium 1: Uszkodzenie nerek z prawidłowym lub podwyższonym GFR (≥90 ml/min/1,73 m2).
Stadium 2: Uszkodzenie nerek z łagodnym obniżeniem GFR (60-89 ml/min/1,73 m2).
Stadium 3: Umiarkowane obniżenie GFR (30-59 ml/min/1,73 m2).
Stadium 4: Ciężkie obniżenie GFR (15-29 ml/min/1,73 m2).
Stadium 5: Niewydolność nerek (<15 ml/min/1,73 m2 lub dializoterapia).

Trudności z postawieniem rozpoznania dotyczą zwłaszcza stadium 1. i 2. Przewlekłą chorobę nerek u chorych z GFR> 60 ml/min/1,73 m2 rozpoznajemy jeśli dodatkowe badania obrazowe lub laboratoryjne wskazują na uszkodzenie nerek. U chorych bez żadnych objawów klinicznych, z wartościami GFR między 60 i 90 ml/min/1,73 m2 można mówić jedynie o obniżeniu filtracji kłębuszkowej.

W codziennej praktyce klinicznej GFR określa się na podstawie wyliczenia klirensu endogennej kreatyniny. Kreatynina powstaje na drodze rozkładu enzymatycznego kreatyny syntetyzowanej w mięśniach. Wydalanie kreatyniny jest więc zależne od masy mięśniowej.

Stosując do oceny GFR wartości klirensu kreatyniny endogennej, należy pamiętać, że w niewydolności nerek zwiększa się istotnie ilość kreatyniny wydalanej drogą cewek nerkowych. Wyliczony więc w tych warunkach klirens kreatyniny przekracza rzeczywiste wartości GFR.

Dane dotyczące stężenia kreatyniny oraz wartości GFR w zależności od wieku powinny ułatwić rozpoznanie lub podejrzenie PChN i spowodować wcześniejsze kierowanie dzieci do wyspecjalizowanych ośrodków.

W przebiegu PChN dochodzi stopniowo do uszkodzenia wszystkich struktur, tj. kłębuszków, cewek i śródmiąższu niezależnie od choroby pierwotnej. Rozwój PChN następuje po zniszczeniu określonej liczby zdrowych nefronów.

Patogeneza Przewlekłej Choroby Nerek

Patogenezę PChN tłumaczą dwie podstawowe teorie: teoria Brickera - teoria nienaruszonego nefronu i teoria Brennera - teoria hiperfiltracji, która wiąże postęp niewydolności nerek z hiperfiltracją w zdrowych nefronach. Po zniszczeniu dużej grupy nefronów (powyżej 50%), pozostałe zaczynają pracować w warunkach zwiększonego obciążenia. Procesy adaptacyjne powodują głównie zwiększenie przepływu przez kłębuszek i zwiększenie filtracji kłębuszkowej pojedynczego nefronu.

Ponieważ spadek oporu w tętniczce doprowadzającej jest większy niż w odprowadzającej, ciśnienie wewnątrz kłębuszka wzrasta i znacznie przekracza wartości ciśnienia w warunkach fizjologicznych. Dochodzi do hiperfiltracji kłębuszkowej, której nasilenie jest pochodną liczby uszkodzonych nefronów.

W kłębuszku na skutek zwiększonego ciśnienia i przepływu dochodzi do zwiększenia przepuszczalności błony podstawnej i pojawienia się białkomoczu. Kłębuszki stopniowo ulegają szkliwieniu na skutek zmian w śródbłonku kłębuszka, uszkodzenia podocytów, rozplemu komórek i macierzy mezangium oraz odkładania się złogów hialinowych pod śródbłonkiem naczyń kłębuszka.

Wzrost ciśnienia w naczyniach kłębuszka powoduje również powstawanie zmian w tkance śródmiąższowej, przenosi się na naczynia okołocewkowe, powodując ich skurcz, a potem stwardnienie. W efekcie dochodzi do przewlekłego niedokrwienia cewek i ich zaniku.

Postęp przewlekłej niewydolności nerek jest najszybszy, a więc najszybciej dochodzi do fazy schyłkowej niewydolności nerek w przypadku glomerulopatii przebiegających z dużym białkomoczem, niepoddających się leczeniu. Podobnie szybko postępuje utrata funkcji nerek w przypadku nefropatii cukrzycowej. Obniżenie GFR wynosi średnio 1-2 ml/min/miesiąc.

Białkomocz i nadciśnienie tętnicze przyspieszają postęp niewydolności zgodnie z mechanizmami patogenetycznymi. Odpowiadają w 35% za postęp PChN. Wielkość białkomoczu bezpośrednio przekłada się na wielkość przefiltrowanego białka, które następnie jest wychwytywane przez komórki cewek oraz przechodzi do śródmiąższu, aktywując procesy zapalne.

Nadciśnienie tętnicze w sposób bezpośredni wpływa na ciśnienie wewnątrzkłębuszkowe i nasila hiperfiltrację, która z kolei jest podstawowym mechanizmem uszkadzającym w PChN.

Tabela: Wartości GFR w zależności od wieku

Wiek	GFR (ml/min/1,73 m2)
1-7 dni	18,7 ± 5,5
8-14 dni	35,4 ± 13,4
15-19 dni	46,9 ± 12,5
1-3 mies.	85,3 ± 35,1
4-6 mies.	87,4 ± 22,3
7-12 mies.	96,2 ± 12,2
1-3 dni	20,8 ± 5,0
3-4 dni	39,0 ± 15,1
4-14 dni	36,8 ± 7,2
1-2 lata	105,2 ± -
3-4 lata	111,2 ± -
5-6 lat	114,1 ± -
7-8 lat	111,3 ± -
9-10 lat	110,0 ± -
11-12 lat	116,4 ± -
13-15 lat	117,2 ± -
16,2-34 lata	112 ± -

Kłębuszkowe Zapalenie Nerek (KZN)

Kłębuszkowe zapalenia nerek to grupa chorób charakteryzujących się zajęciem przez proces zapalny kłębuszków nerkowych, co z kolei jest przyczyną nieprawidłowej pracy nerek, a z czasem może prowadzić do niewydolności nerek.

Kłębuszkowe zapalenie nerek rozwija się, gdy z jakiegoś powodu (może nim być zakażenie, np. zapalenie gardła lub skóry, nowotwór lub lek, np. przeciwzapalne) układ odpornościowy zaczyna atakować własne nerki, co pobudza prawidłowe komórki kłębuszka do namnażania się (rozplemu).

Jeżeli choroba dotyczy tylko nerek, mamy do czynienia z tzw. pierwotnym kłębuszkowym zapaleniem nerek. Jeżeli występuje wtórne kłębuszkowe zapalenie nerek, to zwykle występują również objawy choroby, która stanowi przyczynę zapalenia nerek.

Na podstawie zgłaszanych dolegliwości, nieprawidłowości w badaniu fizykalnym oraz obecności w moczu białka i erytrocytów (niekiedy również wałeczków) lekarz wstępnie rozpoznaje chorobę nerek, pierwotną lub wtórną. Konieczne jest wykonanie dalszych badań z próbek krwi, aby ocenić, czy nie ma niewydolności nerek (stężenie kreatyniny i mocznika), zaburzeń metabolicznych (stężenie sodu, potasu, glukozy itp.) oraz w celu możliwie najbardziej dokładnego określenia rodzaju choroby (różne badania immunologiczne).

Tylko zbadanie fragmentu nerki różnymi technikami mikroskopowymi pozwala na pewne rozpoznanie kłębuszkowego zapalenia nerek, a zwłaszcza na stwierdzenie - z jakiego typu kłębuszkowym zapaleniem nerek mamy do czynienia u danego pacjenta. Aby uzyskać fragment nerki wykonuje się biopsję.

Biopsja nerki nie zawsze jest konieczna i często, zwłaszcza w przypadku wtórnego zapalenia nerek, można rozpocząć odpowiednie leczenie na podstawie wyników innych badań.

Leczenie Kłębuszkowego Zapalenia Nerek

Sposób leczenia kłębuszkowego zapalenia nerek zależy od tego, czy jest to zapalenie ostre, czy przewlekłe, od przyczyny w przypadku zapalenia wtórnego, ciężkości choroby oraz obecności powikłań. Zasadnicze znaczenie w każdym przypadku ma leczenie nadciśnienia tętniczego, które często rozwija się w chorobach nerek.

W przypadku ostrego kłębuszkowego zapalenia nerek, które wystąpiło po zapaleniu gardła, skóry lub w przebiegu innego zakażenia, leczenie polega na eliminacji zakażenia, obniżaniu ciśnienia krwi, ograniczeniu soli w diecie oraz unikaniu wysiłku fizycznego.

Gdy zapalenie kłębuszków ma charakter wtórny, jego leczenie polega na leczeniu przyczyny (zakażenia, raka, białaczki, choroby autoimmunologicznej) lub jej usunięciu (zaprzestanie przyjmowania leków).

U niektórych osób przewlekłe kłębuszkowe zapalenie ma przebieg łagodny i powolny, a zmiany w moczu są niewielkie. Zwykle postępowanie polega wtedy na leczeniu nadciśnienia tętniczego i okresowym wykonywaniu badań moczu i krwi.

Niektóre typy kłębuszkowego zapalenia nerek mają cięższy przebieg, ilość białka w moczu jest duża, a czynność nerek się pogarsza. W takich przypadkach konieczne może się okazać leczenie immunosupresyjne (hamujące układ odpornościowy), początkowo zwykle z użyciem steroidów.

Ostre kłębuszkowe zapalenie nerek zwykle ustępuje całkowicie, a w lekkich przypadkach często nawet nie zostaje rozpoznane. Przewlekłe wtórne kłębuszkowe zapalenie nerek bardzo często całkowicie ustępuje po wyleczeniu przyczyny.

Objawy Kłębuszkowego Zapalenia Nerek

Objawy towarzyszące tej chorobie nerek zależą od przyczyny, która mogła wywołać zapalenie. Zazwyczaj pierwszym sygnałem, że coś jest nie tak, jest nieprawidłowy wynik badania moczu, które wykonywane było rutynowo lub z innego powodu. I przy okazji analizy wyniku, lekarz może zauważyć:

krwiomocz - obecność większej liczby czerwonych krwinek w moczu. Jego zabarwienie jest wówczas jasno lub ciemnobrązowe;
białkomocz - obecność białka w moczu.

Do objawów zaliczyć można również:

podwyższone ciśnienie krwi (więcej niż 130/80 mmHg);
obrzęki - spowodowane zatrzymaniem nadmiaru płynów w organizmie (obrzęk stóp, dłoni, twarzy, brzucha);
zmęczenie (z powodu niewydolności nerek lub niedokrwistości - za dużo czerwonych krwinek jest wydalanych z moczem);
rzadkie oddawanie moczu, zmniejszenie jego objętości;
pieniący się mocz (przy dużej ilości białka);
nieprawidłowy kolor moczu;
czasem ból w okolicy nerek.

Rodzaje Zapalenia Kłębuszkowego Nerek

Zespół nerczycowy - to taki stan, kiedy u pacjenta pojawia się białkomocz. Zdrowy człowiek w ciągu doby wydala mniej niż 150mg białka, a zwykle jest to 50mg. Przy białkomoczu może to być nawet >3,5g/1,73 m² . Wraz z postępem tego rodzaju zapalenia, funkcjonowanie nerek może znacząco się pogorszyć. W przypadku, gdy zespół nerczycowy rozwija się powoli, najpierw mogą pojawić się takie objawy, jak: zmęczenie, osłabienie, ból głowy i brzucha, nudności, utrata łaknienia, zaburzenia miesiączkowania, pienienie się moczu. Powyższe symptomy często pojawiają się przed wystąpieniem obrzęków. Miękkie obrzęki np. twarzy pojawiają się z rana. Wieczorem wystąpić mogą obrzęki stóp i podudzi. Pojawiają się one symetrycznie po obu stronach ciała. Dzieje się tak, na skutek zatrzymania zbyt dużej ilości wody w organizmie. U 10-40% chorych może pojawić się zakrzepica żył nerkowych.

Zespół nefrytyczny - głównym symptomem tej odmiany choroby nerek jest krwiomocz. Przy łagodniejszej odmianie może występować w moczu wyłącznie krew, bez obecności białka i upośledzenia czynności nerek. Często jest tak, że osoba cierpiąca na kłębuszkowe zapalenie nerek nie jest świadoma tego, że na to choruje. Może nie mieć żadnych objawów. Chorobę wykryć może dopiero analiza próbki z rutynowego badania moczu. W przypadku bardziej zaawansowanego stadium, mogą pojawić się: nadciśnienie tętnicze, zmniejszenie objętości wydalanego moczu, obrzęki.

Krwinkomocz bezobjawowy z białkomoczem lub bez - to stan, kiedy u pacjenta występuje stały lub czasowy krwinkomocz, a gdy przychodzi zaostrzenie choroby, nawet krwiomocz. W badaniu moczu również może występować białko, jednak w takich ilościach, które nie przekraczają norm nerczycowych. Innych objawów choroby nie ma we wczesnym stadium, później jednak mogą zacząć się rozwijać objawy charakterystyczne dla przewlekłej choroby nerek.

Ostre KZN - pierwotne ostre zapalenie kłębuszków jest chorobą występującą nagle, po przebyciu zakażenia paciorkowcem. Rozwój ostrego zapalenia kłębuszków nerkowych pojawia się w okresie 1-3 tygodni po zakażeniu gardła paciorkowcem. Do podstawowych objawów zalicza się: obrzęki (85%) są niewielkie, głównie pod oczami, rzadko uogólnione; nadciśnienie (60-80%), zmiany w moczu (głównie krwinkomocz). Poza tymi trzema głównymi symptomami, wystąpić mogą również ogólne dolegliwości, jak: złe samopoczucie, niekiedy nudności i wymioty, utrata łaknienia, skąpomocz lub zanik moczu. Jednak dużo częściej występują przypadki bezobjawowe, jest ich 4-5 razy więcej niż tych z objawami.

Przewlekłe KZN - jest to postępująca przewlekła choroba nerek, która jest spowodowana wieloletnim chorowaniem na nie zdiagnozowane wcześniej kłębuszkowe zapalenie nerek. Bezobjawowe zapalenie kłębuszków, nie wykryte w odpowiednim czasie doprowadziło do trwałych zmian w nerkach, które są nieodwracalne.

Gwałtownie postępujące KZN - to stan związany z zespołem nefrytycznym, któremu towarzyszy bardzo szybko postępująca choroba nerek prowadząca do ich niewydolności.

Diagnostyka Kłębuszkowego Zapalenia Nerek

Początkowo, aby rozpoznać czy pacjent choruje na zapalenie kłębuszków nerkowych, wykonuje się podstawowe badania moczu i krwi. Na podstawie wyników można też zlecić inne, takie jak biopsja nerki czy badania obrazowe. Dodatkowa diagnostyka może pomóc w wykryciu konkretnego rodzaju choroby.

Badanie moczu - mocz sprawdza się pod kątem obecności białka (wskazuje to na uszkodzenie kłębuszków nerkowych), czerwonych krwinek (ich obecność świadczy, że może istnieć zapalny stan kłębuszków lub o ich uszkodzeniu), białych krwinek (wskazują na stan zapalny).
Badanie krwi - sprawdza się poziom kreatyniny i azotu mocznikowego, jeśli ich poziom wzrasta, świadczy to o uszkodzeniu nerek i ich nieprawidłowym filtrowaniu. Dodatkowo, wyniki badania krwi mogą naprowadzić na przyczynę powstania choroby kłębuszków, jeśli wywołała ją cukrzyca, toczeń lub jakaś infekcja.
Badania obrazowe - w przypadku podejrzewania zapalenia kłębuszków nerkowych, często zaleca się badanie USG nerek. Pomaga to wykluczyć inne możliwe przyczyny nieprawidłowej pracy nerek czy pojawienia się w moczu krwi. W czasie badania USG specjalista może zrobić pomiar nerek, co może częściowo pomóc w diagnozie tyczącej się czasu trwania choroby.
Biopsja nerki - jeżeli badania krwi, moczu i wykonana diagnostyka obrazowa nie dają jednoznacznych odpowiedzi, wtedy potrzebny jest kolejny krok. Wykonuje się wówczas biopsję nerki, której wynik będzie potrzebny aby ostatecznie ustalić przyczynę zapalenia nerek. Biopsja jest jedynym pewnym sposobem rozpoznania choroby. Zwykle wykonuje się ją dopiero, gdy w ciągu 6 tygodni nie nastąpi poprawa stanu zdrowia pacjenta lub nasili się niewydolność nerek.

tags: #filtracja #klebuszkowa #przyczyny #leczenie