Filtracja kłębuszkowa: fizjologia i znaczenie
- Szczegóły
Nerki pełnią funkcje zewnątrz- i wewnątrzwydzielnicze. Czynności zewnętrzno wydzielnicze to wydalanie azotowych produktów przemiany materii oraz innych związków, które są zbędnych i mogą być szkodliwe dla organizmu, a także nadmiaru soli i wody, co jest związane z tworzeniem moczu. Czynności wewnątrzwydzielnicze wiążą się z wytwarzaniem reniny, która działa na α-globulinę osocza.
W każdej nerce znajdują się tysiące drobnych struktur nazywanych kłębuszkami nerkowymi. Kłębuszki nerkowe są rodzajem filtrów (sączków) oczyszczających krew. Wydolność tych filtrów świadczy o wielkości filtracji kłębuszkowej. Określenie filtracja kłębuszkowej najdokładniej określa stopień funkcji wydalniczej nerek.
Pierwszy proces zachodzi w nefronie na skutek różnicy ciśnień między kłębuszkiem naczyń włosowatych a torebką Bowmana. Dostający się do torebki płyn to tzw. mocz pierwotny. W dalszej części nefronu odbywa się resorpcja kanalikowa. Kanaliki kręte I rzędu zapewniają wchłaniane w całości m.in. aminokwasów i glukozy. W dalszej części nefronu, tzw. Kanaliki kręte II rzędu zapewniają wchłanianie wody oraz Na+ zależnie od bieżących potrzeb organizmu. W kanalikach może też zachodzić proces odwrotny do resorpcji - tzw. sekrecja kanalikowa.
Regulacja filtracji kłębuszkowej
Wielkość filtracji kłębuszkowej - objętość moczu pierwotnego (GFR) jest regulowana przez aparat przykłębuszkowy. Gruby odcinek ramienia wstępującego pętli leży bezpośrednio w sąsiedztwie ciałka między tętniczką doprowadzającą a odprowadzającą. Komórki jego ściany, przylegające do tętniczki doprowadzającej, są wysokie i wąskie - jest to tzw. plamka gęsta, w tym miejscu są komórki przykłębuszkowe, syntetyzujące i wydzielające reninę. Komórki plamki gęstej i przykłębuszkowe tworzą aparat przykłębuszkowy regulujący przepływ przez kłębuszki, poprzez reninę ogólne ciśnienie tętnicze i równowagę wodno- elektrolitową.
Sygnałem regulacyjnym są jony chloru. Duża objętość płynu powoduje zwężenie tętniczki doprowadzającej i spadek filtracji. Mechanizm utrzymujący równowagę między objętością płynu przepływającego a wielkością filtracji to - sprzężenie zwrotne kanalikowo - kłębuszkowe. Wielkość filtracji kłębuszkowej zależy od wartości efektywnego ciśnienia filtracyjnego (EFP) i od współczynnika filtracji kf - jest on wykładnią przepuszczalności błony filtracyjnej i zarazem jej aktualnej powierzchni filtracyjnej. GFR = kf * EFP = CIN.
Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej
GFR nie jest wartością stałą, wykazuje wahania dobowe i zmiany związane z natężeniem metabolizmu. Na GFR wpływ mają czynniki hormonalne i humoralne - glikokortykoidy i hormony tarczycy. EFP powinno kształtować się proporcjonalnie do przemiany materii. GFR wynosi ok. 125 - 130 mL/min, wartość ta zależy od płci i wieku.
Normy GFR (przeciętny człowiek - 1,73m2):
- Kobieta: GFR = 110mL/min/1,73m2
- Mężczyzna: GFR = 125mL/min/1,73m2
- U osób starszych: GFR = 80-90mL/min/1,73m2
Znaczenie filtracji kłębuszkowej dla zdrowia
Substancje te w stanie zdrowia usuwane są drogą nerek. Są to substancje które gromadzą się we krwi chorych z niewydolnością nerek. Jakkolwiek same te substancje nie są toksyczne to jednak podwyższony ich poziom w sposób bardzo dokładny określa stopień upośledzenia tak zwanej filtracji kłębuszkowej a tym samym wydolności nerek.
Im mniej kłębuszków (zniszczonych przez chorobę nerek) tym mniejsza filtracja kłębuszkowa i wyższe stężenie kreatyniny.
Choroby nerek i filtracja kłębuszkowa
Choroby nerek występują częściej niż się powszechniej uważa. Ocenia się, że obecnie dotyczą około 10% populacji. Liczba ta będzie wzrastać, ponieważ nerki częściej uszkodzone są u osób z chorobami cywilizacyjnymi (cukrzyca, nadciśnienie) i u osób starszych. Wszystkie choroby nerek mają swoją specyfikę i charakterystyczny, często wieloletni przebieg. Nie wszystkie prowadzą do niewydolności nerek, aczkolwiek chorób, które nigdy do PNN nie prowadzą jest mało (np. glukozuria nerkowa). Obecny postęp nefrologii powoduje, że przebieg coraz większej liczby chorób można zahamować. Dzięki temu wileu chorych można ustrzec przed rozwojem zaawansowanej PNN.
Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów
W cukrzycy i nadciśnieniu pierwszym badaniem, które wskazuje na chorobę nerek jest tzw. albuminuria czyli obecność nadmiernej ilości białka - albuminy w moczu. Obniżenie GFR i wzrost kreatyniny są typowe dla niewydolności nerek.
Rozpoznanie PCHN stawia się na podstawie obniżonego wskaźnika GFR i/lub obecności białka w moczu. Zawsze rozpoznanie to stawia lekarz. Wynika to z faktu, że oba badania mogą dać tzw. wyniki fałszywie dodatnie. To znaczy: obniżony GFR, może być wynikiem tego, że badana osoba znajduje się w innym przedziale wieku i/lub wagi niż statystyczny chory. Dla osób szczupłych, otyłych, dzieci i osób w podeszłym wieku GFR powinien obliczyć lekarz, a nie laboratorium.
W przypadku rozpoznania przewlekłej niewydolności nerek - czyli stwierdzenie obniżonego wskaźnika filtracji kłębuszkowej nie ma możliwości powrotu funkcji nerek do normy. Wynika to z faktu, że filtracja kłębuszkowa zależy od ilości czynnych kłębuszków nerkowych. Liczba kłębuszków nerkowych z wiekiem maleje i nigdy nie powstają nowe kłębuszki.
Diagnostyka chorób nerek
Najprostsze badania przesiewowe w chorobach nerek to badanie ogólne moczu, oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy krwi i badanie USG jamy brzusznej. Mocz do badania ogólnego moczu musi być pobrany rano, po spoczynku nocnym, po starannym umyciu się.
Badanie oceniającym zdolność wydalniczą nerek jest ocena wskaźnika filtracji kłębuszkowej (GFR). PNN można rozpoznać jeśli obniżony jest wskaźnik GFR, najczęściej towarzyszy temu wzrost kreatyniny i mocznika. W niektórych laboratoriach zamiast mocznika określa się stężenie BUN - skrót ten oznacza w języku polskim „azot mocznika krwi”. Ten skrót pochodzi z języka angielskiego i oznacza wartość filtracji kłębuszkowej. Osoby zdrowe mają GFR powyżej 60 ml/min.
Przeczytaj także: Optymalne rozcieńczenie bimbru
Niezależnie od przyczyny skierowania do nefrologa na pierwsza wizytę powinno przynieść się CO NAJMNIEJ: wynik badania USG jamy brzusznej oraz wyniki badań laboratoryjnych - przede wszystkim stężenie kreatyniny i badanie ogólne moczu. Należy także zabrać wszystkie dotychczasowe karty wypisowe ze szpitali, wykonywane wcześniej badania oraz kartkę z wpisanymi WSZYSTKIMI lekami jakie się przyjmuje. Wiele bowiem jest chorób oraz leków, które w sposób bezpośredni lub pośredni wpływają na nerki.
Przede wszystkim badania które nefrolog zlecił na pierwszej wizycie. W przypadku wykonanego badania obrazowego nerek (USG, urografia, TK) należy przynieść ksero wyniku - zaoszczędzi to lekarzowi czas na jego przepisywanie. Ponadto dobrze jest przygotować zeszyt z zanotowanymi wartościami ciśnienia tętniczego, ilością przyjmowanych płynów oraz oddawanego moczu a także kartę z wypisanymi wszystkimi lekami.
Postępowanie w przypadku choroby nerek
Każda choroba nerek może ulec zaostrzeniu, dlatego przede wszystkim należy unikać sytuacji, w których nerki mogą zostać dodatkowo uszkodzone. Zawsze należy przekazać lekarzowi informację, że cierpi się na chorobę nerek, m.in. Ważne jest by leczyć szybko każdą infekcje, gdyż nie wyleczone zakażenie przyczynia się do postępowi PCHN. Należy unikać odwodnienia - w czasie upałów, chorób przebiegających z gorączką, upałów. Należy unikać urazów okolicy nerek.
Podwyższony poziom glukozy w nerkach jest toksyczny dla nerek. Przede wszystkim uszkodzone są kłębuszki nerkowe - czyli flitry, które przesączają krew tak, by powstał mocz. Kłębuszki nerkowe, które są podstawową strukturą w nerkach i odpowiadająca za ich wydolność są siecią drobnych naczyń. Te drobne naczynia uszkadzane są jeśli przepływa przez nie krew pod zbyt dużym ciśnieniem tętniczym. Stąd stan w którym to ciśnienie jest stale podwyższone (nadciśnienie tętnicze) uszkadza nerki. O obecności nadciśnienia tętniczego mówimy wówczas, jeśli ciśnienie tętnicze przekracza wartość 140/90 mmHg.
Nie ma sposobu by wspomóc pracę nerek. Nie należy wierzyć w cudowne działanie ziół, wód mineralnych czy środków „naturalnych”. W chorobach nerek ważne jest by „nie zmuszać” ich do nadmiernej pracy. Warto ograniczyć spożycie białka, nie przyjmować zbędnych leków, szybko leczyć zakażenia.
tags: #filtracja #klebuszkowa #fizjologia
