Czystość wody w Pogorii: Aktualny stan i bezpieczeństwo kąpielisk

Szczegóły: Opublikowano: 31. March 2026

Tysiące mieszkańców wypoczywa nad Pogorią III w Dąbrowie Górniczej. Każdego słonecznego weekendu w wakacje nad wodą wypoczywa nawet 10 tys. osób. Piaszczysta plaża przyciąga rodziny nawet z odległych miejscowości.

Pogoria III to jezioro, które od lat przyciąga mieszkańców Dąbrowy Górniczej i okolicznych miejscowości. Niewątpliwą atrakcją jest czysta woda.

Monitoring stanu wody w Pogorii III

Stan wody w Pogorii III jest na bieżąco monitorowany przez sanepid. Najnowsze wyniki badań pochodzą z 22 sierpnia 2024. Okazuje się, że woda ma nieco podwyższoną zawartość bakterii z grupy coli, jednak daleko do przekroczenia norm.

Dostępność i bezpieczeństwo kąpielisk

Należy przy tym zauważyć, że kąpielisko strzeżone przez ratowników nie jest jedynym miejscem, gdzie wypoczywają mieszkańcy. Strzeżone kąpielisko od 22 czerwca do 1 września ma długość zaledwie 300 m. Dodatkowo nad Pogorią I przez cały sezon długość strzeżonego kąpieliska wynosi 50 m. Od poniedziałku do piątku ratownicy dyżurują tam od godz.10 do godz. 18, a w soboty i niedziele do godz.

Charakterystyka zbiornika Pogoria I

Zbiornik Pogoria I (rys. 1, fot. 1-2) jest pierwszym w kaskadzie trzech jezior poeksploatacyjnych (w dawnych wyrobiskach piasków podsadzkowych): Pogoria I, Pogoria II oraz Pogoria III[1], przez które przepływa ciek Pogoria[2]. Zbiornik Pogoria I powstał jako pierwszy w kolejności, po nim oddano do użytku zbiornik Pogoria III i na końcu położony pomiędzy nimi zbiornik Pogoria II. Najstarszym jeziorem kaskady jest Pogoria I, gdyż pochodzi z przełomu lat 30. i 40. XX wieku (lata 1938-1943). Powstanie zbiornika polegało na zalaniu prawie całego dawnego pola eksploatacyjnego, które obecnie funkcjonuje jako misa jeziorna.

Przeczytaj także: Jak rozpoznać twardą wodę?

Pod względem fizycznogeograficznym zbiornik Pogoria I i jego zlewnia, położone są we wschodniej części makroregionu Wyżyny Śląskiej. Z uwagi na swoje usytuowanie w kaskadzie zasadniczo zlewnia zbiornika rozpościera się na obszar mezoregionu Garb Tarnogórski, i znajduje się w granicach mniejszej jednostki - Garb Ząbkowicki. Natomiast misa jeziora lokalizowana jest już właściwie w zasięgu Wyżyny Katowickiej. W tej części dodatkowo wyodrębniono Kotlinę Dąbrowską. W ujęciu historyczno-etnograficznym zbiornik Pogoria I oraz strefa jego zasilania znajdują się na obszarze Zagłębia Dobrowskiego, które stanowi część zachodniej Małopolski[3]. Pod względem administracyjnym tereny te w całości znajdują się w obrębie Dąbrowy Górniczej. Zasadniczo sam zbiornik i jego zlewnia zlokalizowane są praktycznie w środkowej części miasta. Na północy wydzielono tereny dzielnic i osiedli Piła Ujejska i Antoniów, od zachodu Łęknice, od południa Babia Ława i Gołonóg, od południowego-wschodu są to tereny uprzemysłowione Huty Katowice, a na wschodzie znajdują się Ząbkowice.

Obszar zajęty obecnie przez geosystem Pogorii I był miejscem eksploatacji od 1922 do 1943 r., przy czym z historycznych materiałów kartograficznych wynika, że działalność wydobywczą prowadzono najpierw po południowej stronie doliny Pogorii, a dopiero w latach 30. XX w. i podczas okupacji wojennej po stronie północnej. Teren eksploatacji zajmował łączną powierzchnię 82,3 ha. Najprawdopodobniej już od 1938 r. w wyrobisku prowadzono prace przygotowawcze do jego zatopienia. U schyłku okresu pozyskiwania piasku zaprzestano odwadniania najniższych partii wyrobiska, pozwalając na jego wypełnianie się wodami gruntowymi oraz wodami Pogorii. Ostateczne zakończenie prac wydobywczych oraz montaż niewielkiej zastawki piętrzącej odpływ wód z akwenu przesądziły o powstaniu jeziora poeksploatacyjnego o maksymalnej powierzchni 75 ha. Północno-wschodni sektor wyrobiska pozostał niezatopiony ze względu na prowadzenie płytkiej eksploatacji w jego obrębie.

Jezioro Pogoria I ma kształt trójkąta prostokątnego i jest zbiornikiem nieco wydłużonym. Jego długość wynosi 1,62 km, szerokość średnia osiąga 0,46 km a maksymalna wzrasta do 0,76 km. Linia brzegowa o długości 4 km nawiązuje do wyrównanych krawędzi dawnego pola eksploatacyjnego o takim właśnie kształcie. Przy maksymalnym napełnieniu misy wodą powierzchnia jeziora wynosi 75 ha, a pojemność 3,6 mln m3. Głębokość maksymalna wynosi 7,8 m, a średnia kształtuje się na poziomie 4,8 m.

Podstawowe parametry morfometryczne jeziora Pogoria I

Pozostałe podstawowe parametry i wskaźniki morfometryczne jeziora zestawiono w tabeli nr 1.

Ukształtowanie misy jeziora wyrażone zróżnicowanym układem izobat nawiązuje do sposobów prowadzenia eksploatacji i co za tym idzie plan batymetryczny odznacza się swoistymi parametrami morfometrycznymi. Dno zbiornika Pogoria I opada stromo niemal wzdłuż całego obwodu jeziora, dochodząc do głębokości blisko 8 m. Jedynie w sektorze wschodnim spadek jest wyraźnie mniejszy. Sprawia to, że w przekroju W-E kształt dna przechodzi z paraboidalnego do półkolistego, przy czym jest ono mało urozmaicone morfologicznie. Misa Pogorii I charakteryzuje się przeciętną zwartością i małą podatnością na wpływy zewnętrznych czynników środowiskowych[7].

Przeczytaj także: Poradnik: Lokalizacja i wymiana filtra powietrza Dacia 1.4

Infrastruktura hydrotechniczna

Instalacje hydrotechniczne związane z eksploatacją zbiornika Pogoria I to zasadniczo niewielkie urządzenia wodne. W większości służą one do regulacji poziomu zwierciadła wód w jeziorze oraz umożliwiają przepływ wody potoku Pogoria do i ze zbiornika. W tych miejscach znajdują się obiekty hydrotechniczne w postać różnego rodzaju przelewów, zastawek i przepustów. Elementy hydrotechniczne innego rodzaju i przeznaczenia są mniej liczne. Dopływ wód powierzchniowych do zbiornika odbywa się za pośrednictwem trójstopniowej kaskady (fot. 3), utworzonej w celu zniwelowania spadku pomiędzy krawędzią dawnego pola eksploatacyjnego, a lustrem wody w zbiorniku. U podnóża najniższego progu dodatkowo znajduje się nachylona betonowa rynna, przejmująca spadającą wodę i kierująca ją do jeziora.

Za podstawowy element hydrotechniczny geosystemu jeziora Pogoria I należy jednak uznać regulowany zastawką piętrzącą odprowadzalnik wód do koryta wypływającej Pogorii (fot. 4). Ma on charakter zabudowanego przelewu z odpływem przez żeliwną rurę o długości 56 metrów i średnicy 0,56 m. Od strony jeziora punkt wlotowy jest wyposażony w stalową kratę. Z kolei odpływ do koryta przebiega swobodnie, przy czym wylot rury obmurowano jednometrowej wysokości i szerokości przyczółkiem[8].

Utworzenie zbiornika Pogoria I w istotny sposób zmieniło cechy strukturalne użytkowania terenu wskutek pojawienia się w krajobrazie tafli wody o powierzchni 75 ha. Z kolei zgromadzenie w jego misie 3,6 mln m3 wody wyznaczyło nową skalę retencji powierzchniowej obszaru. Zachodzące od momentu zatopienia wyrobiska zmiany obu tych parametrów, czyli powierzchni i retencji jeziornej, są konsekwencją wahań poziomu wód w zbiorniku. W przypadku tego typu jezior (poeksploatacyjnych) wahania te posiadają znacznie mniejszą amplitudę w porównaniu do rejestrowanej w obrębie zaporowych zbiorników wodnych[9]. W zbiorniku Pogoria I zakres wahań stanów wody jest bardzo niewielki. Zatem amplituda tych zmian zawiera się w przedziale jedynie 0,8 m.

Temperatura i natlenienie wód

Wyniki badań temperatury wód wskazują, że zbiornik Pogoria I należy klasyfikować jako stratyfikowane, należące do jezior strefy umiarkowanej. Ustrój termiczny charakteryzuje się następowaniem w ciągu roku czterech układów termiki toni wodnej (homotermią[10] wiosenną, anotermią[11], homotermią jesienną i katotermią[12]), charakterystycznych dla jezior naturalnych naszej strefy klimatycznej, a pojawiających się wskutek zmian termicznych powierzchniowej warstwy wód (o miąższości około 2 m), wywołujących zarówno stagnację, jak i konwekcyjne mieszanie gęstościowe. W zbiorniku pojawiają się wyraźne sezonowe układy termiczne wód, przy czym najpełniejszy obraz stratyfikacji wykształca się w miejscach najgłębszych (rys. 2). Średnia temperatura wód Pogorii I w połowie lat 90. XX w. wynosiła 10,0 °C, przy czym jej wartość dla wód powierzchniowych była równa 10,9 °C, a dla wód przydennych 8,7 °C.

Głębokość toni wodnej miała również istotny wpływ na rozkład i zmienność stratyfikacji termicznej. Jednym z czynników oddziałujących na przedstawione warunki termiczne wód zbiornika są niewątpliwie denne wypływy (źródła) wód podziemnych. Na ich obecność w misie Pogorii I wskazywały już archiwalne raporty administratorów piaskowni oraz późniejsze analizy środowiskowe geosystemu jeziora[13]. Niezależnie od głębokości akwenu na jego powierzchni sezonowo występują zjawiska lodowe. Najbardziej spektakularnym ich przejawem jest pokrywa lodowa, która występuje zwykle na całej powierzchni zbiornika (fot. 5). W czasie łagodnych zim wolne od lodu pozostają niewielkie fragmenty zbiornika np.

Przeczytaj także: Woda destylowana: charakterystyka

Natlenienie wód w Pogorii I nawiązywało do opisanej wyżej stratyfikacji termicznej. Wynika to z faktu, że zasoby rozpuszczonego w wodzie tlenu powstają w płytkiej strefie przenikania promieni słonecznych w procesach fotosyntezy oraz w wyniku dyfuzji z atmosfery[14], a dopiero dynamika toni wodnej, czyli falowanie, przepływ prądów, a zwłaszcza cyrkulacja konwekcyjna będąca następstwem zmian termicznych, decydują o jego dostarczaniu do warstw głębszych. W najgłębszych sektorach zbiornika, w okresie późnej jesieni, natlenienie całej masy wód wskutek ich mieszania było zbliżone lub równe stanowi tzw. pełnego nasycenia (100% O2). Również zimą pojawiał się stan bliski homooksygenii z pełnym nasyceniem, choć zauważalny był spadek natlenienia na większych głębokościach, na ogół charakterystyczny ze względu na zahamowanie dyfuzji tlenu i promieniowania słonecznego przez pokrywę lodową.

Dynamika warunków tlenowych w płytszych sektorach jeziora Pogoria I cechuje się podobną zmienność w układzie sezonowym, jak w przypadku stref najgłębszych. Pojawiają się jednak duże różnice stopnia natlenienia wód pomiędzy poszczególnymi sektorami jeziora. Mimo różnic w natlenieniu toni wodnej określonych sektorów jeziornych stopień nasycenia tlenem wód w strefach płytszych był wyższy od tych w sektorach głębokich[16].

Pojawiające się lokalne deficyty tlenowe w hypolimnionie zbiornika Pogoria I są niekorzystne w świetle wytycznych oceny jakości wód jeziornych[17]. Jednocześnie deficytom tym towarzyszyło przesycenie tlenem epilimnionu, co może wskazywać na rozwój procesów eutrofizacyjnych powierzchniowej warstwy wody.

Przewodność i zawartość zawiesin

Przewodność właściwa wód jeziora Pogoria I dla okresu od marca 1994 r. do października 1995 r. średnio wyniosła 579 µS/cm. W tym czasie maksimum osiągnęło 640 µS/cm. Woda powierzchniowa charakteryzowała się przewodnością na średnim poziomie wynoszącym 577 µS/cm, a przy dnie parametr ten był nieco wyższy i wynosił 587 µS/cm[19]. Wartość średnia przewodności właściwej wód w Pogorii I w 1999 r. kształtowała się na poziomie 567 µS/cm, w 2000 - 608 µS/cm a w 2001 r.

W wodach Pogorii I (w okresie III 1994 - X 1995) stwierdzono średnią zawartość zawiesin na poziomie 4,0 mg/dm3. Wody zbiornika były bardziej obciążone zawiesinami w strefie przydennej, gdzie ich średnia ilość wynosiła 4,9 mg/dm3 wobec 3,2 mg/dm3 w strefie powierzchniowej. Może to być efektem wspominanej wcześniej obecności licznych podziemnych źródeł w misie jeziora, prawdopodobnie powodujących unoszenie osadów dennych.

Z ilością zawiesin bezpośrednio koreluje wskaźnik dotyczący przezroczystości wody. W przypadku Pogorii I w analogicznym okresie wody charakteryzowała średnia przezroczystość wynosząca 2,6 m, przy czym w profilach głębszych średnio wynosiła 2,7-2,8 m, natomiast w płytszym sektorze południowo-wschodnim około 2,3 m[21].

Odczyn i twardość wody

W okresie od marca 1994 r. do października 1995 r. odczyn wód jeziora Pogoria I zmieniał się w zakresie 7,37-9,24 pH. Wartość średnia dla wód powierzchniowych była równa 8,30, a dla wód przydennych 7,98, przy średniej dla całego zbiornika na poziomie 8,14 pH[22]. Podane wartości wskazują na występowanie wód o odczynie określanym jako obojętny, słabo alkaliczny, alkaliczny oraz silnie alkaliczny[23]. Najczęściej występowały wody słabo alkaliczne. Wyższą alkalicznością odznaczały się wody powierzchniowe, co wskazuje na intensywniejsze zużywanie w tej strefie ewentualnych zasobów wolnego dwutlenku węgla w procesie fotosyntezy oraz przez organizmy autotroficzne. Potwierdza to obniżanie się odczynu wód w okresie chłodnym, kiedy to znacznie zahamowany jest rozwój życia biologicznego. Średni odczyn wód Pogorii I w miesiącach od października 1994 roku do marca 1995 roku wynosił 7,89 pH[24].

W wodach Pogorii I pomiędzy marcem 1994 r. a październikiem 1995 r. występowała znaczna zmienność stężeń wapnia, która zawierała się w przedziale 30,0-152,0 mg/dm3 przy średniej 79,8 mg/dm3. W Pogorii I występowały wody średnio twarde i twarde, o czym świadczą wskaźniki zmieniające się w zakresie od 220 do 380 mg CaCO3/dm3 (średnio 282 mg CaCO3/dm3)[26].

Stężenia jonów i zasolenie

Stężenia chlorków w wodach Pogorii I w okresie marzec 1994 - październik 1995 zmieniały się w zakresie 40,5-56,1 mg/dm3 i odznaczały się stabilnością wartości[27]. Podobny poziom koncentracji tych jonów (średnio 51,6 mg/dm3) był charakterystyczny dla późniejszych lat 1999-2001[28]. Większa rozpiętość stężeń właściwa była dla siarczanów, które zmieniały się w przedziale 75,8-242,0 mg/dm3 przy średniej 115,8 mg/dm3. Wartości średnioroczne dla lat 1999-2001 wynosiły od około 80 mg/dm3 do niespełna 110 mg/dm3, co może wskazywać na nieznaczną poprawę jakości wód zbiornika.

Zasolenie wód Pogorii I, które warunkowane jest głównie przez obecność wymienionych jonów (Cl-, SO42-, Na+ i K+), osiągało średnio poziom około 180-190 mg/dm3. Obecność azotanów i fosforanów, pierwiastków w główniej mierze decydujących o żyzności wód powierzchniowych, w wodach zbiornika najczęściej notowana była na poziomie poniżej 4,4 mg NO3-.

Lista kąpielisk w województwie śląskim zdatnych do kąpieli

Bałtyk - Adriatyk Częstochowa
Gminne Kąpielisko Wodnik Kuźnia Raciborska
Kamień Rybnik
Kąpielisko "Hubertus" Mysłowice
Kąpielisko "Park Słupna" Mysłowice
Kąpielisko Czechowice Gliwice
Kąpielisko Ośrodka Rekreacji i Sportów Wodnych w Kaniowie
Kąpielisko Ośrodka Wypoczynkowego "OLZA" Olza
Kąpielisko Łysina Bieruń
Morawa
Ośrodek Sportów Wodnych w Łące Pszczyna
Plaża nad Sosiną 2 Jaworzno
Pniowiec Rybnik
Pogoria I Dąbrowa Górnicza
Pogoria III Dąbrowa Górnicza
Śmieszek Żory
Stawiki Sosnowiec
Słoneczna Plaża Niewiesze
Zakrzew Kłobuck

Pogoria IV (Kuźnica Warężyńska)

Pogoria IV (Kuźnica Warężyńska) to z jeden z największych zbiorników wodnych na południu Polski, ma on powierzchnię ponad 5 kilometrów kwadratowych i obwód około 13 kilometrów. W upalne weekendy ściągają tutaj tłumy ludzi z całego Śląska i Zagłębia. Zbiornik jest stosunkowo nowy, powstał w 2005 roku wskutek zalania kopalni piasku „Kuźnica Warężyńska” (stąd jego nazwa).

Zalew w dwóch miejscach na zachodnim brzegu połączony jest z wodami Czarnej Przemszy, ma też od południa połączenie rurociągowe z pobliską Pogorią III (obie „Pogorie” teoretycznie leżą obok siebie, ale ich główne plaże oddalone są od siebie o niemal 10 kilometrów). Ponadto od wschodu i północy zalew opływa niewielka rzeka Trzebyczka (wpadająca do Czarnej Przemszy kawałek dalej). Pogoria IV jest podłużnym zbiornikiem, a główna plaża znajduje się na jego północnym-wschodzie (od strony Wojkowic Kościelnych).

Woda w Pogorii IV jest bardzo czysta- bezapelacyjnie numer jeden w województwie (jednakże wraz z upływem czasu woda jest coraz mniej przejrzysta, w porównaniu z rokiem 2005, gdy była wręcz krystaliczna). Zbiornik jest dość głęboki i pojemny, miejscami jego głębokość przekracza 20 metrów.

Wokół Pogorii IV można pojeździć rowerem. Ścieżka wokół jeziora dzieli się na dwa rodzaje (patrz fotografie poniżej). Od wschodu mamy kilka kilometrów pięknego, równego asfaltu, wolnego od ruchu samochodowego (asfalt prowadzi od Pogorii III do głównej plaży na północnym brzegu Pogorii IV). Można tam pojeździć również na rolkach.

Z drugiej (zachodniej) strony Pogorii IV również jest ścieżka. Jest to jednak całkiem inny, nieutwardzony, typowo leśny klimat, więc nieodzowny będzie rower górski, albo przynajmniej trekkingowy (szosówki odpadają). Jest tu dużo piasku, kamieni, wystające korzenie. Ścieżka ta ma swój urok, panuje w niej piękny zapach lasu iglastego, są też liczne oznakowania. Wschodnia ścieżka nie prowadzi nad samym brzegiem, nie widać wody, sporo też jest odnóg, które prowadzą „w maliny”, więc warto zwracać uwagę na drogowskazy.

Zasady bezpiecznego wypoczynku nad wodą

Pamiętajmy, że nawet na najczystszym kąpielisku ważne są podstawowe zasady bezpieczeństwa: nie wchodzimy do wody po alkoholu, dzieci kąpią się tylko pod opieką dorosłych, a pływanie w miejscach niestrzeżonych zawsze niesie większe ryzyko. Bezpieczny wypoczynek to nie tylko kwestia czystej wody, ale też zdrowego rozsądku.

Jak sprawdzić czystość wody w kąpieliskach?

Główny Inspektorat Sanitarny uruchomił Serwis Kąpieliskowy www.sk.gis.gov.pl. Właśnie tam można sprawdzić jakość i czystość wód w kąpieliskach położonych na terenie Polski - zarówno w górach, nad morzem, jak i w naszym regionie.

Oficjalny sezon kąpielowy w Polsce trwa od 1 czerwca do 30 września. W tym czasie akweny wodne, w których można się kąpać, są regularnie badane. Badania realizowane są zgodnie z ustalonym harmonogramem pobierania próbek, który obejmuje jedno badanie nie wcześniej niż 10 dni przed otwarciem sezonu kąpielowego danego kąpieliska oraz nie mniej niż trzy próbki w sezonie kąpielowym (lub dla kąpielisk w którym sezon kąpielowy nie przekracza 8 tygodni nie mniej niż dwie próbki), w okresie funkcjonowania kąpieliska, tak aby przerwa między badaniami nie przekraczała miesiąca - zaznaczono w komunikacie wydanym przez GIS.

Należy dodać, że woda badana jest pod kątem występowania przekroczeń zanieczyszczeń mikrobiologicznych (Escherichia coli, enterokoki) oraz obecności w wodzie zakwitu sinic(smugi, kożuch, piana), rozmnożenia się makroalg lub fitoplanktonu morskiego lub obecność innych zanieczyszczeń, takich jak materiały smoliste, szkło, tworzywa sztuczne, guma oraz inne odpady.

tags: #czystość #wody #Pogoria