Wpływ Transportu Drogowego na Jakość Powietrza w Aglomeracjach Miejskich w Polsce
- Szczegóły
W polskich miastach jakość powietrza od lat stanowi poważny problem zdrowotny i środowiskowy. Transport drogowy - zwłaszcza pojazdy z silnikami spalinowymi - przyczynia się istotnie do emisji szkodliwych zanieczyszczeń, takich jak pyły zawieszone PM10 i PM2.5 oraz tlenki azotu (NOx). Według danych Europejskiej Agencji Środowiska co roku około 45 tysięcy Polaków umiera przedwcześnie z powodu chorób wywołanych zanieczyszczeniem powietrza, głównie pyłem zawieszonym.
Przyczyny Smogu i Zanieczyszczeń Komunikacyjnych
Smog pojawia się w określonych warunkach pogodowych, kiedy zanieczyszczenia w powietrzu, głównie dym i spaliny, mieszają się z zimną, wilgotną mgłą. Wyraz „smog” powstał z połączenia angielskich słów smoke (dym) i fog (mgła).
Smog typu londyńskiego w naszej strefie klimatycznej występuje zimą. Spowodowany jest przede wszystkim niską emisją. Nazwa nawiązuje do gigantycznego smogu w grudniu 1952 roku w Londynie; z powodu komplikacji zdrowotnych zmarło wtedy w sumie 12 tys. ludzi.
Smog typu Los Angeles zwany jest też fotochemicznym lub komunikacyjnym. Powstaje głównie w miesiącach letnich, zazwyczaj w strefach subtropikalnych, wskutek dużej ilości spalin samochodowych.
Za smog w Polsce w 82-92,8 proc. odpowiada tzw. niska emisja, w 5,4-7 proc. zanieczyszczenia komunikacyjne, w 1,8-9 proc. przemysł. Około 7 proc. zanieczyszczeń komunikacyjnych pochodzi „z rur wydechowych” aut. Kolejne kilkanaście procent to drobinki z opon i klocków hamulcowych. Reszta, czyli ok. 80 proc., to pył z jezdni wzbijany przez przejeżdżające samochody. Dlatego ulice - poza sezonem zimowym - powinny być regularnie czyszczone i myte.
Przeczytaj także: Fontanny miejskie: prawda o wodzie
Emisje z Transportu Drogowego
W 2020 roku NIK przygotował raport o wpływie transportu drogowego na jakość powietrza w miastach i eliminowaniu z ruchu drogowego samochodów nadmiernie emitujących substancje szkodliwe. Spaliny to głównie tlenki azotu i najdrobniejsze pyły Pm2,5 i PM10. Do tego pył wzbijany z jezdni - brud i piasek - a także starte opony i klocki hamulcowe.
NIK podkreśla, że zła jakość powietrza w miastach jest także efektem powszechnego usuwania w autach z silnikami Diesla filtrów DPF. Są to filtry montowane w układach wydechowych silników, ich zadaniem jest oczyszczenie gazów spalinowych z cząstek stałych. W internecie można znaleźć setki ogłoszeń oferujących „wycięcie” filtra DPF, a serwisy samochodowe stosują wyrafinowane metody, włącznie z pozostawieniem atrapy filtra i modyfikacją oprogramowania komputerowego pojazdu.
W 2019 roku Kraków przeprowadził zdalne pomiary emisji dwutlenku i tlenku węgla, tlenków azotu, cząsteczek stałych PM oraz węglowodorów za pomocą teledetekcji, czyli bez zatrzymywania pojazdów do kontroli. Wykonano ponad 100 tys. pomiarów. Za największą emisję zanieczyszczeń odpowiadają pojazdy z silnikiem Diesla o normie Euro 5 i poniżej oraz te z silnikiem benzynowym niespełniające normy Euro 4. Największymi trucicielami powietrza są busy i autokary prywatnych przewoźników - np. tlenku azotu emitują 40-krotnie więcej niż pojazdy krakowskiej komunikacji miejskiej.
Ponad 75 proc. samochodów w Polsce ma więcej niż 10 lat, powyżej 20 lat ma aż 35 proc.
Skutki Zanieczyszczenia Powietrza
3 tys. osób zginęło na polskich drogach w 2019 roku. Z powodu zanieczyszczenia powietrza rocznie umiera ponad 40 tys.
Przeczytaj także: Kwestie własności Oczyszczalni Choszczno
Pył zawieszony i tlenki azotu powodują lub zaostrzają choroby układu oddechowego (astma, przewlekłe zapalenie oskrzeli), przyczyniają się do chorób układu krążenia, a nawet zwiększają ryzyko nowotworów płuc. W Polsce z powodu zanieczyszczonego powietrza co roku przedwcześnie umiera dziesiątki tysięcy osób.
Lepsze powietrze w miastach to wymierne korzyści zdrowotne: mniej zaostrzeń astmy u dzieci, rzadsze hospitalizacje z powodu niewydolności oddechowej czy zawałów serca, a także niższa śmiertelność ogółem. Cząstki PM2.5 skracają życie statystycznego Europejczyka o blisko rok, zatem ich redukcja oznacza dłuższe życie i lepszą jego jakość. Ponadto pojazdy elektryczne przyczyniają się do zmniejszenia hałasu miejskiego, co także poprawia komfort i zdrowie psychiczne mieszkańców.
Według szacunków zewnętrzne koszty zdrowotne smogu w Polsce sięgają nawet 111 mld zł rocznie, więc każda redukcja emisji dzięki elektryfikacji transportu pomaga te koszty obniżyć.
Rozwiązania na Rzecz Poprawy Jakości Powietrza
Rozwój elektromobilności - czyli upowszechnienie pojazdów elektrycznych - jest postrzegany jako jedno z kluczowych działań na rzecz poprawy jakości powietrza i zdrowia publicznego w Polsce. Zastąpienie aut spalinowych pojazdami elektrycznymi pozwala drastycznie zmniejszyć te emisje bezpośrednio w miejscu użytkowania. Samochody elektryczne nie posiadają rury wydechowej, dzięki czemu nie emitują żadnych spalin podczas jazdy. To oznacza zerową emisję tlenków azotu i cząstek sadzy w miastach z tych pojazdów.
Elektryczne autobusy miejskie również odgrywają tu ważną rolę, eliminując emisje spalin w komunikacji publicznej. Warszawa wprowadziła już ponad 160 elektrobusów i jest krajowym liderem zeroemisyjnego transportu zbiorowego.
Przeczytaj także: Technologie oczyszczania powietrza
Działania na rzecz elektromobilności - takie jak upowszechnienie aut elektrycznych, autobusów na prąd czy dostawczych „elektryków” - ograniczają narażenie mieszkańców na te szkodliwe czynniki.
Strefy Czystego Transportu (SCT)
W stutysięcznych miastach, w których Główny Inspektor Ochrony Środowiska stwierdzi średnioroczne przekroczenie poziomu zanieczyszczeń dwutlenkiem azotu, obowiązkowo mają powstawać Strefy Czystego Transportu mogą być zresztą tworzone już teraz, niezależnie od wielkości miejscowości. Niestety, pilotażowy program strefy na Kazimierzu w Krakowie funkcjonował jedynie przez parę miesięcy w 2019 roku.
Tymczasem SCT z powodzeniem są wprowadzane i rozwijane w miastach za granicą. W Londynie i Paryżu najstarsze diesle mają zakaz wjazdu do ścisłego centrum. Podobnie w Brukseli - w 2025 roku już tylko samochody z silnikiem wysokoprężnym spełniające normy Euro 6 będą mogły wjeżdżać do miasta. W Barcelonie granicą na razie jest norma Euro 4. Od 2016 roku prawie wszystkie niemieckie miasta wpuszczają tylko pojazdy z zieloną naklejką (spełniające najwyższe normy).
W raporcie z 2020 roku NIK stwierdza, że w Polsce nadal brakuje kluczowych rozwiązań prawnych, które umożliwiłyby ograniczanie użytkowania najbardziej szkodliwych dla środowiska samochodów i obniżenie zanieczyszczenia tlenkami azotu, występujące szczególnie w dużych miastach, przy głównych arteriach komunikacyjnych.
Przykłady Inicjatyw Miejskich
- Elektryczne Autobusy Miejskie: Warszawa dysponuje flotą ok. 160 autobusów elektrycznych (stan na 2025) i pozostaje liderem w Polsce.
- Elektryczne Pojazdy Dostawcze: Polska firma kurierska InPost dysponuje flotą blisko 1300 elektrycznych vanów dostawczych.
- Strefy Czystego Transportu: Kraków jako pierwsze miasto w Polsce uchwalił wprowadzenie SCT, która ma objąć całe miasto od 1 lipca 2025 r.
Konieczność Integracji Elektromobilności z Planowaniem Urbanistycznym
Rozwój elektromobilności silnie wiąże się z planowaniem urbanistycznym i zarządzaniem przestrzenią miejską. Po pierwsze, miasta muszą zapewnić odpowiednią infrastrukturę ładowania dla rosnącej liczby pojazdów elektrycznych. Po drugie, elektromobilność wymusza integrowanie jej z szerszą strategią transportową miasta. Eksperci podkreślają, że pojazdy elektryczne to środek do celu, jakim jest czystszy i bardziej zrównoważony transport - a nie cel sam w sobie.
tags: #aglomeracje #miejskie #wpływ #transportu #drogowego #na
