Wybór Najkorzystniejszej Oferty: Procedura Odwrócona Krok po Kroku

Szczegóły: Opublikowano: 06. March 2026

Wraz z czerwcową nowelizacją przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych (dalej: PZP), ustawodawca wprowadził w art. 24aa nowy sposób prowadzenia postępowania, tzw. procedurę odwróconą. W ślad za dyrektywą klasyczną.

Głównym celem procedury odwróconej jest usprawnienie i skrócenie czasu prowadzenia postępowania i tym powinien kierować się zamawiający, analizując zasadność zastosowania powyższej regulacji w konkretnym postępowaniu.

Procedura odwrócona, dzięki której zamawiający może najpierw dokonać oceny merytorycznej ofert a dopiero później poddać najwyżej ocenionego wykonawcę (i tylko jego!) weryfikacji w zakresie podstaw wykluczenia z postępowania, jest już z nami od wielu lat. Zasadnicza regulacja dotycząca procedury odwróconej została zawarta w art. 139 ust. 1 ustawy pzp, gdzie uregulowany jest podstawowy jej wariant.

Procedura odwrócona została uregulowana w art. 139 ustawy - Prawo zamówień publicznych.

Kiedy Zamawiający Może Zastosować Procedurę Odwróconą?

Formalnie, zamawiający może zastosować procedurę odwróconą w przypadku każdego postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego, jeżeli przewidział to w SIWZ lub w ogłoszeniu o zamówieniu. Należy jednak pamiętać, że jeżeli zamawiający planuje postępować w sposób „odwrócony”, powinien przewidzieć to w SWZ lub w ogłoszeniu o zamówieniu.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia ścieków: na co zwrócić uwagę?

Zamawiający, który planuje jej zastosowanie musi w tym celu zamieścić informację w Specyfikacji Warunków Zamówienia lub ogłoszeniu o zamówieniu. Oznacza to, że jeżeli zamawiający nie zamieścił informacji o zamiarze skorzystania z omawianego trybu, to po wszczęciu postępowania nie może już zmienić decyzji.

Z kolei w drugą stronę, zamawiający nie jest zobligowany stosować procedury odwróconej, nawet jeżeli zawarł taką informację w SIWZ lub w ogłoszeniu o zamówieniu. Przykładowo, jeżeli w toku postępowania przetargowego zamawiający uzna, że jest to niecelowe, może odstąpić od stosowania procedury z art.

Zamawiający może zastosować procedurę odwróconą wyłącznie wówczas, gdy przewidział to w SWZ lub w ogłoszeniu o zamówieniu. Zastosowanie procedury odwróconej nie jest jednak w takim przypadku jego obowiązkiem, a uprawnieniem. Zamawiający może nie stosować procedury odwróconej, mimo że jej zastosowanie zakładał na etapie projektowania postępowania.

Na Czym Polega Procedura Odwrócona?

Procedura odwrócona sprowadza się do odwrócenia procesu analizy oferty. Zwykle zamawiający najpierw sprawdza, czy wykonawca spełnia warunki udziału w postępowaniu, a następnie dokonuje badania i oceny oferty.

Istotą procedury odwróconej jest to, że badanie i ocena ofert następuje przed weryfikacją, czy oferty zostały złożone przez wykonawców spełniających warunki udziału w postępowaniu i niepodlegających wykluczeniu. W procedurze odwróconej badanie i ocena ofert następuje przed weryfikacją, czy oferty zostały złożone przez wykonawców spełniających warunki udziału w postępowaniu i niepodlegających wykluczeniu.

Przeczytaj także: Bieruńsko-Lędziński: Aktualne Oferty Pracy

W procedurze odwróconej badanie i ocena ofert następuje przed weryfikacją, czy oferty zostały złożone przez wykonawców spełniających warunki udziału w postępowaniu i niepodlegających wykluczeniu. Stosując procedurę odwróconą, zamawiający rozpoczyna od badania podstaw odrzucenia oferty.

W praktyce sprowadza się to do tego, że zamawiający musi ocenić oferty nawet tych wykonawców, w stosunku do których posiada wiedzę, że nie spełniają oni warunków udziału w postępowaniu, niemniej jednak na tym etapie procedury nie może ich wykluczyć.

W fazie początkowej postępowania zamawiający nie wzywa wykonawców do uzupełnienia lub złożenia wstępnych oświadczeń, nawet składanych w formie jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia czy też zobowiązania podmiotu trzeciego. Nie ma więc tutaj zastosowania art. 26 ust. 3 PZP, zobowiązujący zamawiającego do wezwania do złożenia, uzupełnienia lub poprawienia, czy też udzielenia wyjaśnień dotyczących wymaganych dokumentów i oświadczeń.

Obowiązek ten powstaje dopiero w stosunku do wykonawcy, którego oferta uplasowała się na najwyższej pozycji w rankingu ofert. Należy jednak podkreślić, że nie oznacza to, że wykonawcy nie składają wraz z ofertą wymaganych przepisami dokumentów lub oświadczeń.

W tym przepisie określone zostały w sposób wyczerpujący zasady postępowania zamawiającego w przypadku jej stosowania. Zgodnie z art. 139 ust. 1 ustawy pzp stosując procedurę odwróconą zamawiający najpierw dokonuje badania i oceny ofert a następnie dokonuje kwalifikacji podmiotowej wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona.

Przeczytaj także: Zakłady "Boruta" - Historia i Praca

Ustawodawca wyróżnił więc w sposób wyraźny dwa kroki.: W kroku pierwszym zamawiający zobowiązany jest m.in. dokonać weryfikacji podpisów, zgodności treści oferty z wymaganiami zawartym w dokumentach zamówienia, dokonać badania w zakresie rażąco niskiej ceny, dokonać weryfikacji przedmiotowych środków dowodowych. W tym kroku zamawiający wykonuje badanie w stosunku do wszystkich złożonych ofert.

W kroku drugim zaś czynności wykonywane są wyłącznie wobec wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona. „[…] po dokonaniu formalnej weryfikacji poprawności złożonych ofert, zamawiający przechodzi do ich badania pod kątem wystąpienia przesłanek odrzucenia, a następnie ocenia oferty niepodlegające odrzuceniu przez pryzmat ustalonych kryteriów i wyłania ofertę najwyżej ocenioną, najlepszą. Po tym etapie dokonuje się oceny podmiotowej, ale tylko wykonawcy najlepszego.

Zamawiający, stosując procedurę odwróconą najpierw dokonuje oceny ofert - w tym co relewantne ustala ranking złożonych ofert spośród tych, które nie podlegają odrzuceniu dokonując weryfikacji i przyznając punkty w kryteriach oceny ofert - a następnie bada, czy wykonawca, którego oferta uzyskała najwięcej punktów nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu (ocenia jego sytuację podmiotową weryfikując podmiotowe środki dowodowe złożone na wezwanie zamawiającego w trybie art. 26 ust.

Jednolity Europejski Dokument Zamówienia (JEDZ) w Procedurze Odwróconej

Co istotne w podstawowym, uregulowanym w art. 139 ust. 1 pzp, wariancie procedury ustawowej wszyscy wykonawcy zobowiązani są do złożenia wraz z ofertami oświadczeń JEDZ. W art. 139 ust. 1 pzp nie zmieniono bowiem ogólnej zasady składania JEDZ określonej w art. 125 ust. 1 pzp.

Nieco inaczej będzie wyglądać procedura odwrócona jeżeli zamawiający skorzysta z możliwością jaką daje mu art. 139 ust. 2 ustawy pzp. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 [a więc przewidzenia stosowania procedury odwróconej - przyp. PW], wykonawca nie jest obowiązany do złożenia wraz z ofertą oświadczenia, o którym mowa w art. 125 ust. art. 139 ust.

Odstąpienie od żądania złożenia JEDZ wraz z oferta możliwe jest więc wyłącznie, jeżeli w sposób wyraźny zostało to przewidziane przez zamawiającego. Jasno wskazuje na to zastrzeżenie „, jeżeli zamawiający przewidział w SWZ możliwość żądania tego oświadczenia wyłącznie od wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona”.

Jest to więc dodatkowe zastrzeżenie oprócz wymaganego zgodnie z ust. 1. Innymi słowy samo zawarcie w SWZ informacji o stosowaniu procedury odwróconej nie zwalnia automatycznie wykonawcy z obowiązku złożenia wraz z oferta JEDZ. Aby wykonawca był zwolniony ze złożenia JEDZ wraz z ofertą a zamawiający nie był zobowiązany do wezwania do uzupełnienia w tym zakresie musi w treści SWZ pojawić się zastrzeżenie zgodnie z art. 139 ust.

„W celu uelastycznienia i odformalizowania tej procedury w art. 139 ust. 2 Pzp przyjęte zostało, że wykonawca nie będzie obowiązany do złożenia wraz z ofertą oświadczenia, o którym mowa w art. 125 ust. H. Nowak, M. Winiarz (red.) Prawo zamówień publicznych. Komentarz.

Odrębnym problemem proceduralnym jest jednak sytuacja, gdy wykonawca pomimo zastosowania przez zamawiającego art. 139 ust. 2 pzp i tak złożył wraz z ofertą JEDZ. O sposobie postępowania z takim wykonawcą wypowiadała się KIO w wyroku z 9.12.2021 r. w sprawie sygn.

Aby skutecznie zastosować procedurę odwróconą zamawiający musi więc wprowadzić do SWZ stosowną informację. Tak jak wspomniałem wyżej nie oznacza to zwolnienia wykonawców z obowiązku złożenia oświadczeń JEDZ zgodnie z dyspozycją art. 125 ust. 1 pzp.

Aby wprowadzić takie zwolnienie konieczne jest dodanie do SWZ dodatkowego zastrzeżenia, które może brzmieć np. „Wykonawca nie jest zobowiązany do złożenia wraz z ofertą oświadczenia, o którym mowa w art. 125 ust. 1 ustawy.

Co istotne ustawa Pzp nie zawiera żadnych szczegółowych wymagań wobec treści SWZ przy stosowaniu art. 139 ust. 1 i 2. Stąd też wydaje się, że za prawidłowe należy uznać postanowienie każdej treści, która będzie w sposób jasny wskazywała na zastosowanie czy to art. 139 ust. 1 czy też art. 139 ust.

Zamawiający, który błędnie odczyta art. 139 ust. 1 i 2 uznając, że samo zamieszczenie informacji o stosowaniu procedury odwróconej oznacza brak obowiązku złożenia JEDZ wraz z ofertą może popełnić błąd na etapie formułowania wezwania z art. 128 ust. 1 ustawy pzp.

Pamiętać bowiem należy, że takie wezwanie ma charakter jednorazowy. Jeżeli więc JEDZ nie został złożony wraz z ofertą to tylko raz można wezwać o jego uzupełnienie. Jeżeli jednak miał zastosowanie art. 139 ust. 2 to wówczas pierwszym krokiem jest wezwanie do jego złożenia na podstawie art. 126 ust. 1 w zw. z art. 139 ust. 2 pzp (po raz pierwszy!) a w braku wykonania wezwania krokiem drugim jest wystosowanie wezwania na podstawie art. 128 ust. 1 pzp. Jeżeli natomiast JEDZ musiał być złożony wraz z ofertą to wówczas zamawiający może zastosować jednokrotnie wyłącznie art. 128 ust.

Co Dalej, Gdy Wykonawca z Najwyżej Ocenioną Ofertą Nie Spełnia Warunków?

W wyniku badania sytuacji podmiotowej wykonawcy najwyżej ocenionego może powstać konieczność jego wykluczenia z postępowania i odrzucenia złożonej przez niego oferty. Wówczas zastosowanie mieć będzie regulacja zawarta w art. 139 ust.

Kluczowe jest tutaj dostrzeżenie, iż ustawodawca nie dopuszcza automatycznego wyboru kolejnego wykonawcy, ale wymaga przeprowadzenia ponownej oceny ofert. Ranking może więc, po eliminacji dotychczasowego nr 1, ulec zmianie.

Może więc okazać się, że badanie sytuacji podmiotowej zostanie przeprowadzone nie w stosunku do wykonawcy, którego oferta była na drugiej pozycji, ale innego którego oferta okazała się najwyżej ocenioną przy ponownej ocenie ofert.

Jeżeli wobec wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona, zachodzą podstawy wykluczenia, wykonawca ten nie spełnia warunków udziału w postępowaniu, nie składa podmiotowych środków dowodowych lub oświadczenia w formie JEDZ, potwierdzających brak podstaw wykluczenia lub spełnianie warunków udziału w postępowaniu, zamawiający dokonuje ponownego badania i oceny ofert pozostałych wykonawców.

Procedura Odwrócona w Nowym Prawie Zamówień Publicznych

Procedura odwrócona funkcjonuje w świecie zamówień publicznych od 2016 r. Stare pzp nie zawierało jednak przepisu pozwalającego na zwolnienie wykonawców z obowiązku złożenia JEDZ wraz z ofertami. W nowym pzp możliwość taką daje art. 139 ust. 2. Nie możne jednak utożsamiać procedury odwróconej z brakiem obowiązku złożenia JEDZ przez wykonawców.

Art. 263 nowego Pzp stanowi odpowiednik art. 24aa ust. 2 aktualnie obowiązującej ustawy. Już na pierwszy rzut oka widać, że regulacja dotycząca procedury odwróconej zawarta w nowym Pzp jest bardziej kompleksowa.

Ustawodawca w uzasadnieniu projektu ustawy - Prawo zamówień publicznych wskazuje, iż: (…) W ustawie proponuje się doprecyzowanie w przepisach właściwych dla przetargu nieograniczonego regulacji stanowiącej o tzw. procedurze odwróconej, dopuszczalnej jedynie dla tego trybu (obecnie unormowanej w art. 24aa ustawy Pzp).

Owo uszczegółowienie jest widoczne już w samej konstrukcji przepisu, który otrzymał dwa dodatkowe ustępy w stosunku do art. W dalszej części wskazano, iż: (…) w celu uelastycznienia i odformalizowania tej procedury projektuje się zgodnie z art. 139 ust. 2 projektu ustawy, że wykonawca nie będzie obowiązany do złożenia wraz z ofertą oświadczenia, o którym mowa w art. 125 ust.

Jedną z podstawowych różnic jest usunięcie elementu trybu przetargu nieograniczonego z art. 139 nowego Pzp. Kolejna ze zmian to wyłączenie obowiązku składania wraz z ofertą oświadczenia w formie JEDZ przez wykonawców, których oferty zostały sklasyfikowane na liście rankingowej poniżej pierwszego miejsca, jeżeli zamawiający przewidział w SWZ możliwość żądania tego oświadczenia wyłącznie od wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona.

W art. 139 ust. 4 nowego Pzp wprowadzono regulację, która wyjaśnia wątpliwości przedstawicieli doktryny dotyczące powtarzania procedury wobec wykonawców, którzy zostali sklasyfikowani na liście rankingowej na miejscach niższych niż drugie, w przypadku gdyby także drugi wykonawca uchylał się od podpisania umowy lub nie wnosił wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy.

Jeśli chodzi o art. 263 nowego Pzp, to stanowi on odpowiednik art. 24aa ustawy Pzp. Zmiana polega na rozszerzeniu katalogu wykonawców, wobec których zamawiający może dokonać ponownego badania i oceny ofert. Zmiany wprowadzone przez ustawodawcę w nowym Pzp należy ocenić pozytywnie.

Cel regulacji, jakim jest uszczegółowienie mechanizmu procedury odwróconej, zdaje się osiągnięty. Racjonalne zdaje się także wyjaśnienie części wątpliwości, na które zwracają uwagę przedstawiciele doktryny, m.in. w zakresie dopuszczalności ponownego badania oraz oceny pozostałych w postępowaniu wykonawców w przypadku uchylania się wykonawców składających oferty ocenione najkorzystniej.

Zapamiętać należy, iż procedura odwrócona nie jest dostępna w postępowaniach o wartości mniejszej niż progi unijne (szerzej na ten temat P. Wójcik [w:] A. Gawrońska-Baran, E. Wiktorowska, A. Wiktorowski, P. Wójcik, Prawo zamówień publicznych. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 11 min.

Podsumowanie Kluczowych Aspektów Procedury Odwróconej

Procedura odwrócona uregulowana w art. 24aa ustawy - Prawo zamówień publicznych została wprowadzona do polskiego systemu prawnego na mocy ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy Pzp oraz niektórych innych ustaw1, stanowiąc jednocześnie implementację art. 56 ust.

Celem, który przyświecał ustawodawcy, gdy wprowadzał do ustawy Pzp instytucję procedury odwróconej, było skrócenie czasu trwania postępowania przetargowego poprzez zwolnienie zamawiającego z obowiązku weryfikacji wszystkich złożonych ofert. Jak wskazuje się w doktrynie, wdrożenie przez ustawodawcę procedury odwróconej do polskiego systemu zamówień publicznych jest spełnieniem jednego z częściej podnoszonych postulatów w zakresie uelastyczniania procedury3.

Obecne uregulowania stanowią także wyraz transpozycji dyrektywy w sprawie zamówień, która nakazuje, by w przypadku stosowania mechanizmu procedury odwróconej instytucje zamawiające zapewniały bezstronne oraz przejrzyste sprawdzenie niewystępowania podstaw wykluczenia i weryfikację spełnienia warunków kwalifikacji.

Zgodnie ze stanowiskiem doktryny procedura odwrócona stanowi przeciwieństwo klasycznego trybu prowadzącego do wyboru najkorzystniejszej oferty. P. (I) etap wstępny (m.in.

Zgodnie z aktualnie obowiązującą treścią art. 24aa ust. Z powyższego wynika, że procedura odwrócona odnosi się do sposobu oceny ofert, ale wyłącznie w postępowaniu prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego.

W toku badania zamawiający dokonuje m.in. oceny ważności oferty, jej zgodności z SIWZ, wyjaśnienia rażąco niskiej ceny czy uzupełnienia pełnomocnictwa. Następnie oferty, które nie zostały odrzucone, podlegają ocenie na podstawie kryteriów oceny ofert wskazanych w SIWZ. Badanie rozpoczyna się od weryfikacji oświadczeń, które zostały złożone razem z ofertą.

Krajowa Izba Odwoławcza w swoim orzecznictwie podkreślała niejednokrotnie, iż określenia użyte w art. 24aa ustawy Pzp, tj. „oferta oceniona jako najkorzystniejsza” nie może być utożsamiane z pojęciem „najkorzystniejszej oferty”, o którym mowa w art. 93 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp. Zwrot „oferta oceniona jako najkorzystniejsza” - zdaniem Izby - powinien być rozumiany jako oferta, która w wyniku wstępnej oceny została oceniona przez zamawiającego najwyżej.

Zgodnie z art. 24aa ust. 2 ustawy Pzp, jeżeli wykonawca uchyla się od zawarcia umowy lub nie wnosi wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy, zamawiający może zbadać, czy nie podlega wykluczeniu oraz czy spełnia warunki udziału w postępowaniu wykonawca, który złożył ofertę najwyżej ocenioną spośród pozostałych ofert.

KIO wielokrotnie nawiązywała w swoim orzecznictwie do art. 24aa ust. 2 ustawy Pzp. Ustawodawca dopiero na tym etapie postępowania dopuszcza możliwość zweryfikowania następnego w kolejności wykonawcy, który uzyskał najwyższą ocenę spośród pozostałych ofert.

tags: #wybór #najkorzystniejszej #oferty #procedura #odwrócona #krok