Wpływ wycinki drzew na wilgotność lasu: Badania i implikacje
- Szczegóły
Wylesianie to problem na coraz większą skalę. W dobie zmian klimatycznych zdolność drzew do łagodzenia negatywnych skutków ocieplenia klimatu, choćby poprzez magazynowanie CO2, jest nieoceniona.
Prof. Bogdan Chojnicki z Pracowni Bioklimatologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, ekspert Komitetu Naukowego Koalicji Klimatycznej, nawiązał do postępujących zmian klimatu. Ostrzegał, że jeśli nie zadziałamy w odpowiedni sposób, np. w kwestii emisji, to temperatura będzie nadal rosła. Dodatkowo ekstremalne zjawiska pogodowe już teraz występują kilkakrotnie częściej niż przed laty.
Lasy mają duży potencjał gromadzenia węgla, ale wiele zabiegów z zakresu gospodarki leśnej dosyć skutecznie go uwalnia. Na przykład już zaczynając od samego orania gleby przed sadzeniem drzew na zrębach - jest to istotne źródło emisji dwutlenku węgla. Te drzewa potem zaczynają rosnąć, jakąś część tego dwutlenku węgla gromadzą, ale potem znaczna część tych drzew, które zostały zasadzone, jest ścinana szybko - kilka, kilkanaście lat po zasadzeniu. No a ostatecznie wszystkie drzewa są ścinane w danym miejscu, ponieważ to jest materiał, który jest głównym produktem gospodarki leśnej, więc on też wyjeżdża z lasu.
Lasy naturalne są lepszym magazynem. Raz zagregowany dwutlenek węgla w lesie raczej krąży i się gromadzi, również w glebie, i na ogół nie ma dużych, nagłych emisji dwutlenku węgla z naturalnego lasu. Sosna, która jest wycinana w wieku 100 lat, mogłaby żyć 300 lat. Czyli mogłaby jeszcze 200 lat trzymać węgiel, z którego jest zbudowana.
Lasy mają cały zestaw cech łagodzący zmiany klimatu. Przykładem może być mocna stabilizacja bilansu wodnego przez drzewa. Lasy chronią także przed silnym wiatrem i falami upałów. Co bardzo ważne - są ostoją bioróżnorodności. Powierzchnia zadrzewiona przyczynia się do retencji wody, co stymuluje opady deszczu w głębi lądu.
Przeczytaj także: Jakość powietrza wewnątrz budynków
Istnienie lasu to nie jest nasze „widzimisię”, ale ma bezpośredni wpływ na dostępność wody w głębi lądu. Lasy poprawiają retencję, co zwiększa efektywne parowanie wody, czyli parowanie przez rośliny, pozwalając im na rozwój.
Lasy spowalniają dodatkowo tempo topnienia śniegu wiosną, co chroni infrastrukturę i gospodarkę w dole rzeki. Tereny leśne redukują prędkość wiatru nawet o 40 proc, chroniąc nas przed stratami podczas wichur. Dzięki temu paruje również mniej wody z pól, co jest ochroną przed suszą.
W związku ze zmianami klimatu, gospodarka wodna będzie narażona na duże naprężenia. Lasy łagodzą skutki fal upałów, zmniejszają amplitudy temperatur. Podwyższają wilgotność i poprawiają komfort naszego życia. Drzewa zacieniają powierzchnię redukując temperaturę odczuwalną nawet o kilka stopni, co jest szczególnie ważne dla seniorów.
Jeżeli więc z ekosystemu wyciągamy martwe drzewa, to szereg gatunków z niego od razu znika i nie będzie tych gatunków w tym lesie. To jest szczególnie istotne w takich lasach, jakie dominują w Polsce, które nie różnią się niczym od plantacji. I w takich miejscach pojedyncze suche drzewa pełnią szczególnie ważną rolę. Bo jeżeli wywieziemy trochę martwego drewna z lasu naturalnego, to organizmy znajdą inne miejsca, bo tych martwych drzew jest tam jeszcze na ogół dosyć dużo. Natomiast czyszczenie plantacji z resztek martwych drzew szczególnie zubaża ten ekosystem i wtedy naprawdę zostaje w nim bardzo niewiele organizmów.
W efekcie zmniejszania się różnorodności biologicznej w lasach mamy zwiększone, jak rozumiem użycie środków chemicznych w części szkodliwych dla człowieka. Następnie to drewno ma być spalane w piecach elektrowni jako „zielona” energia.
Przeczytaj także: Wpływ mas powietrza na klimat
Martwe, stojące świerki nie zwiększają zagrożenia pożarowego, co więcej nadal - mimo że już są martwe - pomagają utrzymywać specyficzny mikroklimat dna lasu. Zwiększają trochę zacienienie, zmniejszają trochę ruch wiatru, zmniejszają nasłonecznienie. A jak się przewrócą, to robią to jeszcze efektywniej, ponieważ leżące martwe drzewa dosyć szybko chłoną wilgoć od gruntu i tę wilgoć utrzymują.
Natomiast dużym zagrożeniem pożarowym jest przede wszystkim biomasa drewna drobnego: gałęzi, kory, które na ogół powstają w wyniku wycinki drzew. To wszystko jest na ogół bardzo przesuszone - po prostu gotowe ognisko. W takich miejscach występuje rzeczywiście duże ryzyko pożaru. Czyli wycinka tych świerków tak naprawdę zwiększa tylko ryzyko pożarowe, a nie zmniejsza.
Do wytworzenia pełnowartościowych nasion drzewom potrzebna jest równowaga: wystarczająca ilość światła, wody, składników mineralnych i energii zgromadzonej w poprzednim sezonie. W ocieplającym się klimacie ten rytm zaczyna się rozstrajać.
Coraz częściej drzewa kwitną, ale nie w tym samym czasie, a przy tym z różną intensywnością. Zapylenie staje się mniej skuteczne, nasion jest mniej, a część z nich nie jest w pełni wykształcona. Efekt? Coraz więcej lat z umiarkowanym kwitnieniem, ale coraz mniej obfitych sezonów, które dostarczają pełnowartościowych nasion potrzebnych do naturalnych odnowień i pracy szkółek leśnych. Zmiany te powoli rozstrajają cały mechanizm odnowienia lasu.
W warunkach suszy i wysokiej temperatury większe nasiona lepiej utrzymują wilgoć i dają silniejsze siewki, podczas gdy mniejsze szybciej tracą wodę i obumierają jeszcze przed kiełkowaniem.
Przeczytaj także: Spalanie w silniku i jakość filtra
Gatunki różnią się zatem nie tylko tempem wzrostu, ale i sprawnością „fabryk nasion”. Drzewa nie reagują jednakowo na stres. Każdy gatunek wykształcił własną strategię przetrwania i rozrodu.
Konsekwencje pożarów w lasach bywają złożone, a niektóre gatunki mogą na nich wręcz skorzystać. W miejscach, w których ogień zniszczył część drzew, na pewien czas zmieniają się warunki. Do pozostałych po pożarze, nadpalonych, martwych drzew ciągną gatunki związane z martwym drewnem lub terenami półotwartymi.
W spalonym miejscu bogactwo gatunkowe na poziomie alfa, a także zagęszczenia chrząszczy - były wyższe, niż w takim samym lesie niedotkniętym pożarem. Ale różnica dotyczyła też różnorodności gamma. Lasy są niszczone ze względu na potrzeby globalnego systemu żywnościowego, pod pastwiska i pola roślin pastewnych, co jest wygodną i łatwą walutą władz państw, które ułatwiają przedsiębiorstwom wylesianie.
W tabeli przedstawiono przykłady typów dźwięków w lesie i ich znaczenie dla badania ekosystemu:
| Typ dźwięku | Źródło | Znaczenie dla badania |
|---|---|---|
| Śpiew ptaków | Ptaki | Indykator różnorodności |
| Szum liści | Roślinność | Zdrowie ekosystemu |
| Głos owadów | Owady | Indykator zmiany pór roku |
Dzięki takim zjawiskom, las staje się nie tylko miejscem bogatym w bioróżnorodność, ale także pełnym życia dźwiękowego, które warto poznawać i badać.
Przedstawione powyżej badania wskazują na niezwykłą złożoność procesów wymiany węgla między lasami, a atmosferą. Jednocześnie należy pamiętać, że obecna zmiana klimatu poprzez swoją dynamikę stała się wielkim wyzwaniem zarówno dla funkcjonowania, jak i stabilności ekosystemów leśnych na całym świecie.
Ważny jest także aspekt finansowy występowania drzew. Ceny nieruchomości przy terenach parkowych i lesistych są wyższe nawet o kilkanaście procent. Z badań wynika, że kontakt z naturą poprawia naszą kondycje psychiczna i fizyczną. Jak tłumaczył prof. Chojnicki, dzięki przebywaniu w lesie spada poziom hormonów stresu. Tereny zadrzewione są dla nas odpowiednim środowiskiem z perspektywy zbieracza-łowcy.
tags: #wpływ #wycinki #drzew #na #wilgotność #lasu
