Jakość wody pitnej ze studni – normy i współczynniki

Szczegóły: Opublikowano: 05. March 2026

Woda przeznaczona do spożycia zawiera wiele różnych substancji, głównie pochodzenia naturalnego. Mogą się w niej również pojawiać składniki niepożądane, pogarszające parametry organoleptyczne i użytkowe, a także szkodliwe dla organizmu. Woda pitna przeznaczona do spożycia przez ludzi nie może zawierać bakterii chorobotwórczych, związków szkodliwych oraz nadmiernych ilości substancji powszechnie w niej występujących (tj. żelazo w wodzie, mangan, wapń, magnez, chlorki, siarczany, azotany, azotyny).

Jeśli jakość kranówki z sieci wzbudza jakiekolwiek wątpliwości lub użytkowana ciecz pochodzi z prywatnego ujęcia, należy koniecznie zweryfikować jej skład zlecając profesjonalne badania wody. Normy wody pitnej w Polsce reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. (Dz. U. 2017, poz. W rozporządzeniu dokładnie określono wymagania mikrobiologiczne i fizykochemiczne, jakim powinna odpowiadać woda przeznaczona do spożycia.

Jakość wody przeznaczonej do celów spożywczych określają wskaźniki mikrobiologiczne, fizykochemiczne i organoleptyczne, a także stężenie metali ciężkich oraz innych związków szkodliwych dla zdrowia człowieka, tj. Aktualnie obowiązujące normy wody pitnej obejmują szereg wytycznych, jakie powinna spełniać kranówka. Zakres kontroli wody wodociągowej i studziennej jest stosunkowo szeroki i dotyczy zarówno parametrów fizykochemicznych, jak i czystości pod kątem mikrobiologicznym.

Rodzaje studni i potencjalne zanieczyszczenia

Studnia jest stosunkowo tanim i prostym w wykonaniu źródłem wody podziemnej. Rodzaj własnego ujęcia zależy od warunków lokalnych, głównie od głębokości zalegania warstwy wodonośnej, ukształtowania terenu i rodzaju gruntu. Najczęściej spotyka się dwa rodzaje studni.

Studnia kopana najczęściej nie jest zbyt głęboka. Ze względu na technologię wykonania sięga ona kilka metrów (maksymalnie najczęściej do 10 m) pod powierzchnię terenu i ujmuje zazwyczaj wodę z pierwszego, najpłytszego poziomu wodonośnego, który występuje bezpośrednio pod warstwą gleby i nie jest przykryty warstwami nieprzepuszczalnymi. Dlatego do wody takiej mogą przenikać różne zanieczyszczenia chemiczne z powierzchni gleby, np.: azotany - ze stosowanych w rolnictwie nawozów, lub bakteriologiczne pochodzące z odchodów ludzkich i zwierzęcych (fekalia).
Innym rozwiązaniem jest studnia głębinowa, zwana najczęściej - wierconą. Jest ona obecnie najlepszym rozwiązaniem dla gospodarstw domowych, które nie mogą zostać przyłączone do sieci wodociągowej. Studnia taka ujmuje wodę ze znacznie większych głębokości niż ujęcia kopane. Najczęściej są to poziomy wodonośne przykryte grubymi warstwami nieprzepuszczalnego gruntu. Woda ze studni wierconych jest najczęściej lepszej jakości i mniej niż w innych studniach narażona na zanieczyszczenia pochodzące z powierzchniowych warstw gleby.

Mając na uwadze fakt, iż dla wielu gospodarstw studnia jest jedynym źródłem wody pitnej, dlatego problem jakości wody pozyskiwanej z tych ujęć jest nadal bardzo istotny. Jakość wody w studniach w dużym stopniu zależy dodatkowo od utrzymania w odpowiednim porządku i czystości samej studni i najbliższego otoczenia oraz zlokalizowania jej w należytym oddaleniu od źródeł zanieczyszczenia gruntu (np. 15 m od szamba, dołu chłonnego itp.). Zanieczyszczenia mogą przedostać się również do wody z nieszczelnej wierzchniej pokrywy studni, z wadliwego urządzenia do czerpania wody lub z niewłaściwego sposobu korzystania ze studni. Woda zanieczyszczona nie nadaje się, bowiem do picia i na potrzeby gospodarcze, a procesy jej uzdatniania i dezynfekcji są dość skomplikowane i nieopłacalne dla pojedynczego gospodarstwa.

Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?

Parametry fizykochemiczne wody

Do wskaźników fizykochemicznych określanych przez normy wody pitnej należą m.in. przewodność, pH, stężenie jonu amonowego, żelaza i manganu.

Mętność jest odwrotnością przezroczystości. Wyrażana jest w NTU. Woda do picia nie może mieć mętności powyżej 1 NTU. Mętność wody wpływa przede wszystkim na jej wygląd i smak. Wody mętne nie nadają się do picia i celów gospodarczych.
Barwa jest to cecha optyczna wody. Wyrażona jest w mg Pt/l. W rozporządzeniu dotyczącym jakości wody, barwa znajduje się w grupie „wymagania organoleptyczne i fizykochemiczne”, z dopuszczalną wartością - 15 mg Pt/l. Barwa ma głównie znaczenie estetyczne, gdyż nieprzyjemnie korzysta się z wody, która nie jest bezbarwna.
Zapach należy do bardzo ważnych wskaźników jakości wody używanej do spożycia, potrzeb gospodarczych i przemysłu spożywczego. Według aktualnego rozporządzenia dotyczącego wody do picia zapach wody powinien być akceptowalny. Najlepiej, jeśli woda nie posiada żadnego zapachu.
Odczyn pH charakteryzuje odczyn roztworu. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia pH wód naturalnych powinno zawierać się w przedziale od 6,5 do 9,5. Odczyn ma wpływ na smak wody: woda o wartości pH 8 posiada mdły smak, przy wyższym pH dostrzegalny staje się mydlany posmak. Woda posiada orzeźwiający smak, gdy jej wartość pH jest poniżej 7,5.
Żelazo ogólne Jest to najczęstszy pierwiastek występujący w wodach podziemnych. Dopuszczalne maksymalne wartości żelaza w wodzie to 0,200 mg Fe/l. Duża ilość żelaza w wodzie do picia nadaje specyficzny zapach, posmak. Żelazo bardzo brudzi armaturę oraz pranie.
Mangan występuje w wodach naturalnych zwykle obok większych ilości żelaza. Dopuszczalne ilości manganu to 0,05 mg Mn/l. Powoduje brunatne plamy i zacieki tkanin oraz w urządzeniach sanitarnych.
Amoniak/jon amonowy Obecność azotu amonowego (jonu amonowego) może być wynikiem naturalnych procesów rozkładu materii roślinnej lub może świadczyć o zanieczyszczeniu ściekami. Woda do spożycia może maksymalnie zawierać 0,5 mg NH4+/l.
Azotany pojawiają się w wodach podziemnych w rezultacie procesów mineralizacji materii organicznej i procesów nitryfikacji oraz z niektórych łatwo rozpuszczalnych minerałów, a także na skutek intensywnego nawożenia oraz zanieczyszczenia odciekami z szamba. Woda nie może zawierać azotanów więcej niż 50 mg NO3-/l.
Azotyny są produktem przejściowym w cyklu azotowym, zachodzącym w wodach naturalnych. Dopuszczalny poziom parametrów w wodzie do spożycia wynosi 0,5 mg NO2-/l.
Przewodność Jest to wielkość fizyczna charakteryzująca przewodnictwo elektryczne wody. Dopuszczalny zakres wartości dla PEW w wodzie to 2500 μS/cm. Pomiar przewodności wody daje informacje o zawartości w wodzie związków mineralnych.
Twardość ogólna Twarda woda to taka, która zawiera wysokie stężenie soli wapnia i magnezu. Rozporządzenie dotyczące jakości wody do picia podaje zalecaną wartość twardości ogólnej, która mieści się w bardzo szerokich granicach od 60 do 500 mg CaCO3/l.

Parametry mikrobiologiczne wody

Występowanie bakterii w wodzie jest problemem stosunkowo powszechnym. Do namnażania patogenów dochodzi najczęściej w studniach w pobliżu pól, albo nieszczelnych szamb. Warto pamiętać, że bakterie można znaleźć także w uzdatnionej wodzie pitnej. Najczęściej spotykane są patogeny z grupy Coli, Legionella oraz Clostridium perfringens.

Liczba bakterii grupy coli W Polsce są przyjęte jako wskaźnik zanieczyszczenia wód pod względem sanitarnym. Bakterie grupy coli nie mogą być obecne w 100 ml badanej wody.
Liczba Escherichia coli Należy do rodziny Enterobacteriaceae. Według rozporządzenia bakterie E. coli nie mogą być obecne w 100 ml badanej wody.
Enterokoki kałowe Posiadają dużą odporność na warunki środowiska. Według rozporządzenia Ministra Zdrowia bakterie te nie mogą być obecne w 100 ml badanej wody.
Clostridium perfringens (dla wód powierzchniowych) Są częścią ludzkiej i zwierzęcej flory jelitowej. Szczególnie niebezpieczne jest użycie skażonej wody do przygotowania potraw.

Badania wody ze studni

Badanie wody ze studni to proces wymagający precyzji i przestrzegania ściśle określonych procedur, by uzyskane wyniki były wiarygodne. Analizę składu chemicznego wody można przeprowadzić w stacji sanitarno-epidemiologicznej (Sanepid) lub na uczelniach wyższych. Badane są podstawowe wizualne parametry roztworu, czyli mętność, barwa, zapach i smak oraz dokonuje się analizy chemicznej, określając odczyn i zawartość poszczególnych pierwiastków i związków chemicznych w wodzie.

W celu określenia jakości wód podziemnych na terenach rolniczych okolic Leszna, w 2003 i 2004 roku przebadano 30 studni należących do indywidualnych odbiorców, dla których woda ze studni jest jedynym lub alternatywnym źródłem wody pitnej. Badania obejmowały podstawową analizę fizyczno-chemiczną (18 parametrów) i bakteriologiczną (3 parametry) wody. Uzyskane wyniki badań interpretowano w oparciu o Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 listopada 2002 r. w sprawie wymagań dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. Nr 203, poz. 1718). Na podstawie uzyskanych wyników badań stwierdzono, że aż w 90 % przypadków woda ze studni nie spełniała wymagań stawianych wodzie do picia.

Wyniki badań wody ze studni - przykład

Tabela przedstawia wyniki badań wody uzdatnionej ze Stacji Uzdatniania Wody przy ul. Padlewskiego 89 w Mławie.

Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach

Wskaźnik	Jednostka miary	Wartość przeprowadzonego pomiaru	Dopuszczalna norma
Amoniak	mg/l NH4	poniżej 0,05	0,50
Antymon	μg/l Sb	poniżej 1,0	5
Arsen	μg/l As	poniżej 1,0	10
Azotany	mg/l NO3	poniżej 4,50	50
Azotyny	mg/l NO2	poniżej 0,03	0,50
Barwa	mg/l Pt	poniżej 5,0	15
Bor	mg/l B	poniżej 0,05	1,0
Chlorki	mg/l Cl	28,8	250
Chrom	μg/l Cr	poniżej 4,0	50
Cyjanki ogólne	μg/l CN	poniżej 15	50
Fluorki	mg/l F	0,18	1,5
Glin	μg/l Al	poniżej 10,0	200
Indeks nadmanganianowy	mg/l O2	1,43	5
Jon amonowy	mg/l NH4	poniżej 0,05	0,50
Kadm	μg/l Cd	poniżej 0,3	5
Smak		akceptowalny	akceptowalny
Zapach		akceptowalny	akceptowalny
Mangan	μg/l Mn	poniżej 4,0	50
Miedź	mg/l Cu	poniżej 0,002	2,0
Mętność	NTU	0,31	1
Nikiel	μg/l Ni	poniżej 5,0	20
Odczyn pH		7,3	6,5-9,5
Ołów	μg/l Pb	poniżej 1,0	25
Przewodność elektryczna właściwa	µS/cm	572,0	2500
Selen	μg/l Se	poniżej 2,0	10
Siarczany	mg/l SO4	115,0	250
Twardość	mg/l CaCO3	345,0	60-500
Sód	mg/l Na	15,0	200
Żelazo ogólne	μg/l Fe	poniżej 60	200

Uzdatnianie wody ze studni

Jeśli fizykochemiczna lub mikrobiologiczna analiza wody wykaże jakiekolwiek nieprawidłowości, a w szczególności bakterie w wodzie, trzeba niezwłocznie sięgnąć po odpowiednie metody uzdatniania. Optymalnym rozwiązaniem tego problemu są centralne stacje uzdatniania wody oraz dodatkowo filtry kuchenne działające w oparciu o membranę kapilarną lub osmotyczną.

Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety

tags: #woda #pitna #ze #studni #współczynnik #7