Zanieczyszczenia Wody Pitnej: Rodzaje, Skutki i Zapobieganie
- Szczegóły
Czy wiesz, że co trzeci człowiek nie ma dostępu do bieżącej wody, a każdego roku ok. 3,5 mln osób umiera w następstwie braku wody pitnej lub spożycia zanieczyszczonej wody? Eksperci są zdania, że do 2050 roku aż 7 mld ludzi w 60 krajach będzie cierpieć z powodu niedoboru wody. To zatrważające dane, a mimo to może się wydawać, że temat zanieczyszczenia wody wciąż jest marginalizowany w społeczeństwie.
Kiedy mówimy o zanieczyszczeniu wód?
Mówiąc o zanieczyszczeniach wód, na myśli trzeba mieć sytuację, w której pod wpływem działania różnych czynników dochodzi do wystąpienia niekorzystnych zmian w obszarze ich właściwości bakteriologicznych, chemicznych i fizycznych. Taki stan może być spowodowany wprowadzeniem substancji organicznych, nieorganicznych (w stanie gazowym, płynnym lub stałym) i radioaktywnych. Naruszenie prawidłowego składu fizykochemicznego wód może być też spowodowane działaniem ciepła.
Konsekwencją procesów, o których mowa, jest całkowite uniemożliwienie lub tylko częściowe ograniczenie możliwości wykorzystania wody do celów spożywczych, bytowych i gospodarczych.
Rodzaje zanieczyszczeń wody
Zanieczyszczenia wód ujmuje się w kilkunastu różnych klasyfikacjach, które uwzględniają m.in. ich pochodzenie, zakres wpływu na organizmy żywe, źródło i trwałość. Podstawowe kryterium, według którego dzielone są zanieczyszczenia, uwzględnia przede wszystkim ich pochodzenie. W tym kontekście należy rozróżniać:
- Zanieczyszczenia pochodzenia naturalnego - do wystąpienia tego rodzaju zanieczyszczeń dochodzi w następstwie kontaktu wody z czynnikami naturalnymi, m.in. z substancjami rozkładu gleb i skał i obumierającymi organizmami wodnymi. Zanieczyszczenia naturalne pochodzą też z domieszek zawartych w wodach powierzchniowych i gruntowych. W tym miejscu należy wskazać m.in. na zanieczyszczenie związkami żelaza i zasolenie;
- Zanieczyszczenia sztuczne - to zanieczyszczenia pochodzenia antropogenicznego. Ich obecność wynika ze szkodliwej działalności człowieka.
Zanieczyszczenia wód są powszechnie klasyfikowane także w kontekście ich trwałości. Pod tym względem wyróżnia się:
Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?
- Zanieczyszczenia trwałe - w tej grupie klasyfikowane są wszelkie zanieczyszczenia, które tylko w niewielkim stopniu ulegają rozkładowi i pozostają w wodzie przez długi czas;
- Zanieczyszczenia nierozkładalne - zawierają substancje niepodlegające procesowi rozkładu;
- Zanieczyszczenia rozkładalne - zawierają substancje wywierające negatywny wpływ na organizmy żywe, ale podlegające procesom rozkładu.
Źródła zanieczyszczeń wody
Powyższy podział podpowiada, że do zanieczyszczenia wód nie zawsze dochodzi w następstwie działalności człowieka. To prawda, różne czynniki naturalne mogą doprowadzić do zmian w obszarze fizykochemicznych właściwości wody. Dla organizmów żywych najbardziej niebezpieczna jest woda zanieczyszczona związkami fluoru i arsenu. W Indiach, Chinach i Meksyku, gdzie wodę czerpie się z głębokich stref wodnych, choroby wywołane nadmiarem fluoru nie są niczym niezwykłym.
Nie ulega jednak wątpliwości, że do zanieczyszczenia wód w największym stopniu przyczyniają się czynniki antropogeniczne. Wymieniając ich najczęstsze źródła, należy wskazać na:
- Zanieczyszczenia komunalne,
- Zanieczyszczenia przemysłowe,
- Zanieczyszczenia rolnicze.
Zanieczyszczenia komunalne
Zanieczyszczenia komunalne (ścieki) to ciecz, która w wyniku obróbki przez ludzi staje się niezdatna do ponownego użycia bez poddania jej procesom neutralizacji. Powstają w gospodarstwach domowych, obiektach użyteczności publicznej i we wszystkich miejscach, które korzystają z sieci kanalizacyjnej. Mówiąc o zanieczyszczeniach komunalnych, na myśli trzeba mieć przede wszystkim ścieki miejskie, wytworzone w wyniku bytowej i gospodarczej działalności ludzi. Składają się na nie nie tylko fizjologiczne wydaliny, ale także odpady gospodarcze, szpitalne i pochodzące z zakładów przemysłowych.
Zanieczyszczenia przemysłowe
Zanieczyszczenia przemysłowe, jak wskazuje na to sama nazwa, pochodzą z przemysłowej działalności człowieka. Pod tym pojęciem kryją się odpady powstałe w następstwie realizowanych procesów produkcyjnych. Ta grupa należy do najniebezpieczniejszych zanieczyszczeń, co wynika z potencjalnej zawartości szkodliwych związków, m.in. kwasów i zasad mineralnych, szkodliwych związków pochodzenia organicznego (barwników, składników ropy naftowej i fenoli) i cyjanków. Nie tylko skład chemiczny i fizyczny ścieków pochodzących z zakładów przemysłowych stanowi poważne zagrożenie dla środowiska naturalnego i organizmów żywych. Istotnym problemem jest też ich temperatura. Po wpuszczeniu do dowolnego zbiornika wodnego, ogrzana do wysokiej temperatury woda wywiera silnie negatywny wpływ na funkcjonowanie danego ekosystemu.
Zanieczyszczenia przemysłowe powstają przede wszystkim w procesach wydobycia i uszlachetnienia surowców, oczyszczania półproduktów, zasilania hydraulicznych urządzeń transportowych, schładzania maszyn, flotacji, filtracji i destylacji.
Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach
Zanieczyszczenia rolnicze
Do znacznego zanieczyszczenia wód przyczynia się też produkcja rolna, w której dominuje trend zwiększania ilości stosowanych nawozów i środków służących ochronie roślin. Substancje zawarte w pestycydach i nawozach są wypłukiwane z gleby, a następnie trafiają do wód gruntowych i zbiorników wodnych. W konsekwencji tego zachodzi proces eutrofizacji (przeżyźnienia). W zanieczyszczeniach rolniczych dominują przede wszystkim azotany, siarczany, chlorki i fosforany. Każda z tych substancji jest wysoce szkodliwa dla środowiska.
Kraje z najbardziej zanieczyszczoną wodą
Polska dysponuje zasobami wody typowymi dla naszej strefy klimatycznej, jednak istotnym problemem jest sama jej jakość. Jak wskazują dane Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, 60 proc. polskich rzek ma stan ekologiczny umiarkowany, 30 proc. - zły lub słaby, a zaledwie 10 proc. dobry lub bardzo dobry. Inne raporty wskazują, że aż 88 proc. jezior w naszym kraju jest w stanie złym. Na tle Europy wypadamy słabo, bo prawie 40 proc. wód powierzchniowych w Unii ma stan dobry lub bardzo dobry.
Są jednak kraje, które zmagają się z jeszcze większymi problemami w tej kwestii. Zły stan wód dotyczy m.in. Argentyny, Bangladeszu, Filipin, Indonezji, Chin i Indii. Zanieczyszczenia wód nie dotyczą wyłącznie krajów słabo rozwiniętych i pozaeuropejskich. Z dużym problemem smagają się też Włochy - rzeka Sarno należy do najbardziej zanieczyszczonych w Europie.
Skutki zanieczyszczenia wód
Skutki zanieczyszczenia wód mają charakter wielowymiarowy i zależą przede wszystkim od źródła ich występowania. Gdy mowa o zanieczyszczeniach komunalnych, wymienić należy zmianę barwy, smaku oraz zmętnienie. Nie można pominąć także obumierania wielu organizmów wodnych.
Zanieczyszczenia rolnicze prowadzą do rozwoju groźnych dla ludzi i zwierząt mikroorganizmów (zanieczyszczenie nawozami), przeżyźnienia wody (zanieczyszczenie pestycydami, nawozami sztucznymi i gnojowicą), w wyniku czego rozwijają się w niej bakterie glony i sinice.
Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety
W skali środowiskowej oznacza to zaburzenie równowagi ekosystemów wodnych - spadek ilości tlenu, rozwój sinic, śnięcie ryb, degradację naturalnych siedlisk. Wody bogate w azotany i fosforany powodują eutrofizację, czyli nadmierny rozrost roślinności, co prowadzi do „zaduszenia” życia pod wodą. Z kolei obecność toksyn i metali ciężkich w wodach gruntowych może mieć wpływ na jakość gleby i upraw, a nawet trafić do łańcucha pokarmowego człowieka.
Związki chemiczne mogą przyspieszać korozję rurociągów, zatykać przewody, obniżać efektywność urządzeń i wymuszać częstsze serwisowanie. Osady, tłuszcze i zawiesiny nie tylko skracają żywotność instalacji, ale też znacznie zwiększają koszty eksploatacyjne oczyszczalni czy przepompowni.
Jak zapobiegać zanieczyszczeniom wód?
W obecnej sytuacji zapobieganie zanieczyszczeniom wód staje się koniecznością. W tym celu rządy poszczególnych państw wprowadzają coraz bardziej rygorystyczne normy dla zakładów przemysłowych i gospodarstw domowych. Zwłaszcza tych, w których wciąż korzysta się z podziemnych zbiorników, do których odprowadzane są ścieki. Coraz większy udział w produkcji rolnej mają gospodarstwa ekologiczne, w które w mniejszym stopniu zanieczyszczają wody gruntowe i powierzchniowe (mniejszym, nie zerowym). Warto pamiętać, że odpowiedzialność za czystość wód spoczywa nie tylko na centralnych organach władzy, ale na każdym z nas. Decyzje, które podejmujemy każdego dnia, w sposób pośredni lub bezpośredni wpływają na jakość wody, z której korzystamy. Właśnie dlatego ważne jest krzewienie postaw ekologicznych.
By skutecznie ograniczyć ilość i szkodliwość ładunku zanieczyszczeń w wodzie, stosuje się:
- Separację tłuszczów i olejów przy źródle (np. w restauracjach czy zakładach spożywczych),
- Retencjonowanie i oczyszczanie wód opadowych (np. zbiorniki retencyjne z filtracją),
- Biologiczne oczyszczanie (złoża biologiczne, osady czynne),
- Chemiczne procesy neutralizacji i koagulacji,
- Filtracja mechaniczna i sorpcyjna (np. przez piasek, żwir, węgiel aktywny).
Tabela 1. Dopuszczalne wartości wskaźników zanieczyszczeń wody
| Wskaźnik | Opis | Dopuszczalna wartość |
|---|---|---|
| BZT₅ | Biochemiczne zapotrzebowanie tlenu - aktywność mikroorganizmów | ≤ 20 mg/l |
| ChZT | Chemiczne zapotrzebowanie tlenu - ilość substancji utlenialnych | ≤ 125 mg/l |
| Zawiesina ogólna | Stałe cząstki fizyczne zawieszone w wodzie | ≤ 35 mg/l |
| Fosfor ogólny | Nadmiar może prowadzić do eutrofizacji | ≤ 2 mg/l |
Źródło: Dane z pomiarów Inspekcji Ochrony Środowiska
Warto również wspomnieć o konieczności ograniczenia dostawania się do środowiska plastiku i mikroplastików. Ważny jest również recykling i edukacja w zakresie zrównoważonego gospodarowania odpadami. Właściwa klasyfikacja materiału przeznaczonego do utylizacji (odpady przemysłowe, komunalne, gospodarcze) jest pomocna w traktowaniu odpadów zgodnie ze stopniem ich zanieczyszczenia oraz rodzajem substancji, którą należy usunąć.
tags: #woda #pitna #zanieczyszczenia #rodzaje #skutki
