Wody Mineralne Dolnego Śląska: Rodzaje i Właściwości Uzdrowisk
- Szczegóły
W Polsce znajduje się 45 miejscowości, które mają status uzdrowisk, w województwie dolnośląskim jest ich 11. Dzięki źródłom wód mineralnych i korzystnemu mikroklimatowi można tam podreperować zdrowie, odpocząć i nabrać sił. Postanowiłam odszukać miejsca, gdzie biją źródła wód mineralnych i sprawdzić, co pozostało z XIX-wiecznego uroku wyjazdu „do wód” oraz pobytu w modnych kiedyś miejscowościach.
Początki Uzdrowisk
Wszystkie legendy o nich zaczynają się podobnie, gdyż od dawien dawna podejrzewano, że woda źródlana, która ma zapach i smak, musi mieć jeszcze inne właściwości, niż tylko gaszenie pragnienia. Źródło, z którego wypływała, uznawano za „cudowne”.
W czasach pogańskich takie miejsca poświęcano bóstwu - i dlatego z kamienia lub drewna rzeźbiono jego wizerunek, a kapłani nad źródłem i wizerunkiem sprawowali opiekę. W późniejszych wiekach, kiedy Rzymianie rozpropagowali kąpiele lecznicze, znana była już balneologia (dziś jest to dział medycyny zajmujący się badaniem leczniczych właściwości kąpieli i wód mineralnych z naturalnych źródeł).
Rozwój Uzdrowisk w XVIII i XIX Wieku
Od XVIII wieku, kiedy wyjazdy „do wód” dla arystokracji i majętnej części społeczeństwa stały się częścią życia, zdroje i letniska zaczęły stawać się miejscowościami niezwykle urokliwymi. Wyróżniały je ciekawa historia i oryginalna architektura z obowiązkową parkową zielenią. Od połowy XVIII stulecia w dolnośląskich uzdrowiskach rozpowszechniły się „łazienki” - jako osobne, kilkukondygnacyjne budowle z wyodrębnionymi szatniami.
Zabytkowe budynki sanatoryjne otaczały bajecznie kolorowe ogrody i wymuskane parki, które do dziś wiosną rozkwitają feerią barw. W XVIII wieku umowy międzynarodowe chroniły uzdrowiska od działań wojennych - w najgorszym przypadku organizowano w nich lazarety, w których leczono nawet żołnierzy wrogiej armii. W następnym stuleciu w całej Europie powstawały nowe uzdrowiska, a te istniejące zaczęły gwałtownie się rozwijać. Nie były to ani wsie, ani miasta, a szczególny rodzaj miejscowości, w których leczono ciało i ducha.
Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?
By mogły uzyskać status uzdrowiska, musiały dysponować odpowiednimi zabudowaniami: m.in. pijalniami wód, łazienkami, zakładami przyrodoleczniczymi, halami spacerowymi czy inhalatoriami. Nie mogło w nich zabraknąć też budynków pełniących funkcje rozrywkowo-towarzyskie: domów zdrojowych, teatrów, oranżerii, palmiarni, cukierni, kawiarni, bibliotek, muszli koncertowych itp. Uzupełnieniem infrastruktury zdrojowej były hotele, zajazdy, gospody, restauracje, sklepy, apteki, a nawet budki meteorologiczne. Techniczną obsługę uzdrowiska zapewniały zaś kuchnie, pralnie, kotłownie, rozlewnie wód mineralnych oraz wytwórnie naczyń do picia wody.
Na górskich terenach oprócz murowanych budynków stawiano też drewniane „szwajcarki” na wzór alpejski; czasem były to zdobione piękną snycerką pensjonaty dla gości. Nawiązywano do tradycji wiejskich domów, w których podawano proste jedzenie, a także serwowano kąpiele w mleku kozim czy serwatce.
Oprócz zabiegów dla ciała zalecano również kontakty towarzyskie i działalność kulturalno-rozrywkową, co miało stanowić lekarstwo dla ducha. Artyści różnych dziedzin (poeci, pisarze, malarze bądź kompozytorzy) tworzyli w takich miejscach swoje dzieła. Uzdrowiska stawały się miejscem poszukiwania nie tylko zdrowia, ale i uciech. Romanse rozpoczynały się i kończyły w salach koncertowych oraz teatrach.
Przegląd Uzdrowisk Dolnośląskich
Lądek-Zdrój
Lądek-Zdrój to najstarsze uzdrowisko w Polsce, a jednocześnie jedno z najstarszych w Europie. Położone u podnóża Gór Złotych otoczone jest kompleksem lasów. Panuje tu łagodny klimat, a wody lecznicze wypływają z kilku źródeł. Przyjmuje się, że leczenie uzdrowiskowe w Lądku-Zdroju podejmowano już ok. 1241 roku. W XVI wieku w budynku wokół źródła zainstalowano wanny z podgrzewaną wodą. Do dziś prowadzącej do niego bramie widnieje płaskorzeźba przedstawiająca świętego, który lancą zabija smoka. Przebudowana pod koniec XVI stulecia murowana kaplica do dziś stoi ponad źródłem. Wzniesiony w 1498 roku zakład przyrodoleczniczy, kilkukrotnie przebudowywany, zwany jest obecnie Starym Jerzym. To najstarszy budynek kąpielowy.
Wyjątkowym zabytkiem Lądka-Zdroju jest neobarokowy gmach zdroju Wojciech. To jeden z piękniejszych budynków uzdrowiskowych w Polsce, a może i w Europie, zbudowany w latach 1678-1680 z inicjatywy zarządcy hrabstwa kłodzkiego Zygmunta Hoffmanna. Temperatura wody wynosi 29,6°C. Jest to woda słabo zmineralizowana.
Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach
W imponującym okrągłym pomieszczeniu, nakrytym kopułą, mieści się piękny basen. Ściany pokryte są glazurą ze zdobieniami, a z galerii wokół niego można spojrzeć na kąpiących się kuracjuszy. Budynek wokół niego jest połączony z barokową pijalnią wód mineralnych.
Duszniki-Zdrój
Przy starym trakcie kupieckim prowadzącym do Czech, który wije się wzdłuż Bystrzycy Dusznickiej, pośród lasów rozrosły się Duszniki-Zdrój. Pierwszy budynek łazienek powstał w latach 1797-1800, był to drewniany domek z 6 łazienkami. Tam w podgrzewanej wodzie kąpali się pierwsi kuracjusze. W XIX wieku wzniesiono nowy gmach z łazienkami i natryskami w pobliżu Letniego Źródła. Zainstalowano w nim urządzenia do różnych rodzajów kąpieli wodnych i parowych. Na wyższych piętrach znajdowały się pokoje gościnne.
Hala spacerowa o długości ok. 150 m powstała pod koniec XIX wieku. Jej zadaniem była ochrona kuracjuszy przed deszczem i wiatrem, choć początkowo nie była oszklona. Kuracje oparte są głównie na pięciu leczniczych wodach mineralnych zalecanych w wersji zimnej i podgrzanej. Naprzeciw pijalni dziś znajduje się amfiteatr.
W Dusznikach-Zdroju odwiedziłam dawną restaurację Ziegenhaus, znajdującą się na dzisiejszej Koziej Hali - położonej na wysokości ok. 700 powyżej centrum miasta. Tu w 1800 roku na zachodnią modłę zapoczątkowano stosowanie kuracji mlecznej i żętycowej. Kuracja mleczna i żętycowa stała się specjalnością Dusznik. Produkty mleczne spożywano najczęściej jako mieszankę z wodami mineralnymi.
Kudowa-Zdrój
Odkrycie źródeł mineralnych w Kudowie nastąpiło ok. 1580 roku. Początkowo zdrój ten był znany pod nazwami Lipolitov, a następnie Čermenské Lázně. Choć już w XVII stuleciu była szeroko znane, to pierwsze urządzenia zdrojowe wzniesiono dopiero pod koniec XVIII wieku. W 1813 roku założono park i promenadę, a w 1820 roku wybudowano pawilon do kąpieli gazowych. W połowie XIX stulecia Kudowę odwiedziło już 300 kuracjuszy. Dokładne zbadanie właściwości leczniczych tamtejszych wód nastąpiło dopiero w 1850 roku.
Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety
Pijalnię wód mineralnych z początku XX wieku ozdobiono freskami, które przedstawiają sceny z życia ówczesnych mieszkańców Dolnego Śląska. Obecnie dostępne są wody pięciu rodzajów. Najstarszym ujęciem w zdroju jest Jędrzej Śniadecki - początek jego eksploatacji przypada na ok. 1587 rok. Część wód przeznaczonych jest do picia i kąpieli, inne wyłącznie do kąpieli. Zdrój Gazowy służy z kolei do pobierania… dwutlenku węgla - dostarcza on prawie czysty CO2 do specjalnych łazienek, w których można zażywać suchych kąpieli kwasowęglowych. Bardzo ciekawe jest wyeksponowanie podświetlonego źródła wody mineralnej w parku zdrojowym - przez szklane tafle można zajrzeć do wnętrza studni i źródła.
Najpiękniejszym hotelem zdrojowym wydaje mi się obecny Szpital Uzdrowiskowy „Polonia” (dawny Fürsten Hof, który wzniesiono w 1906 roku) - to największy hotel w mieście, który charakteryzuje się asymetryczną bryłą. Górne piętra wybudowano w konstrukcji szkieletowej, charakterystycznej dla górskich miejscowości. Obiekt posiadał 120 pokoi i salę teatralno-widowiskową dla 900 osób. Na każdym piętrze znajdowały się „łazienki mineralne”. Luksusowy jak na tamte czasy budynek mieścił wiele atrakcji, np. restauracje, czytelnie, sale bilardowe i palarnie, a nawet klub nocny.
Szczawno-Zdrój
Dawne niemieckie Bad Salzbrunn to dzisiejsze Szczawno-Zdrój. Choć położone bardzo blisko Wałbrzycha, bardzo się różni od tego przemysłowego miasta. Pierwsze wzmianki o leczniczych wodach mineralnych w Bad Salzbrunn pochodzą z końca XVI wieku, ale to rok 1601 uważa się za początek działalności zdroju - wtedy to wykonano pierwsze analizy wód i określono ich właściwości lecznicze. Uzdrowisko w Szczawnie-Zdroju od początków XIX stulecia zaczęło się szybko rozwijać.
W Szczawnie Zdroju występują trzy żródła wód mineralnych których używa się do kuracji pitnej są to: "Mieszko", "Dąbrówka" i "Młynarz". Do inhalacji stosuje się wyłącznie wodę "Mieszko". Do kąpieli leczniczych, które niekiedy stosuje się w schorzeniach alergicznych skóry, używa się mieszaniny mieszaniny ze wszystkich wód mineralnych. Woda "Dąbrówka" spośród wymienionych jonów nie zawiera kwaśnego węglanu baru, ponadto posiada mniejsze stężenie jonów Na o CI. Fe SO4 , i wolnego CO2. Ogólna charakterystyka tych wód jest następująca: ze względu na zawartość bezwodnika kwasu węglowego oraz podanych składników wody te zaliczamy do szczaw alkalicznych, alkaliczno-ziemnych, siarczanowych i hipotonicznych. Woda "Dąbrówka" i "Młynarz" w odróżnieniu od wody "Mieszko", są szczawami lekko siarczanowymi, ponieważ zawierają stosunkowo mniejsze stężenie jonów SO4.
Woda "Mieszko" posiada najstarsze tradycje w dziedzinie wskazań leczniczych. Do niektórych z tych właściwości możemy na pewno zaliczyć : Pobudza apetyt, usuwa słabośc żołądka i uwalnia go od złych soków, pomaga przy zaflegmieniu, ułatwia trawienie, usuwa zaburzenia nerek i ułatwia trawienie, przyspiesza mocz i usuwa kamienie. Główne wskazania do leczenia woda "Mieszko" to na pewno przewlekły i alergiczny nieżyt dróg oddechowych, rozedma płuc abturacyjna bez objawów niewydolności oddechowej i krążenia, stany po przebytym zapaleniu płuc, pylica płuc i dychawicy oskrzelowej. Korzystny wpływ wody "Mieszko" obserwuje się także w przewlekłych nieżytach żołądka, jelit i dróg żółciowych, głównie ze względu na dużą zawartość składników alkalicznych.
Źródło wody "Dąbrówka" wytryska w piwnicy sanatorium "Korona Piastowska". Źródło to dużego rozgłosu nabrało w latach 1880-1890. Od 1840 roku właścicielem tego potoku i źródła był Karol Hauptmann. Własnościami leczniczymi źródła "Dąbrówka" zainteresował lekarz jeden z jego późniejszych właścicieli Hermann Scheumann. W 1909 roku. Książę von Pless odkupił od Scheumanna hotel wraz ze źródłem i włączył do ogólnej puli wód mineralnych uzdrowiska. Woda "Dąbrówka" ma w odróżnieniu od wody "Mieszko" nieco ziższe stężenie siarczanów. Dlatego bardziej nadaje się do leczenia schorzeń urologicznych, jak kamica nerkowa, stany nieżytowe dróg moczowych, stany po zabiegach chirurgicznych pęcherza lub dróg moczowych. Najbardziej skutecznie działa ona w przypadku kamicy dróg moczowych.
Źródło "Młynarz" wypływa w piwnicach Zakładu Przyrodoleczniczego. Nazwa ta pochodzi od tartaku i młyna który istniał w 1800 roku w miejscu wypływu źródła (miejsce to jest zaznaczone kamieniem młyńskim). Zakres świadczeń uzdrowiska nie ogranicza się do kuracji za pomoca wymienionych wód mineralnych. W Zakładzie Przyrodoleczniczym oraz w sanatoriach stosuje się liczne zabiegi. Leczenie odbywa się także fizykoterapia która jest wyposażona w nowoczesną aparaturę i obejmuje: diatermię, światłolecznictwo, galwanizację, jontoforezę, kapiele czterokomorowe i ultradźwięki. Leczenie uzdrowiskowe daje niewątpliwie duży efekt u większości kuracjuszy. Możemy to zauważyć zwłaszcza w chorobach dróg oddechowych. W atmie oskrzelowej uzyskuje się niejednokrotnie kilkumiesięczne remisje po przebytym leczeniu. Urolodzy notują bardzo dobre efekty lecznicze po kuracji pitnej u chorych z kamica nerkową i nieżytami dróg moczowych.
Wody Lecznicze - Definicja i Właściwości
Podstawowa różnica między wodą leczniczą a powszechnie dostępnymi w sklepach spożywczych wodami mineralnymi leży w jej specyficznym składzie chemicznym. Tego typu woda posiada znacznie więcej zdrowych składników mineralnych, zazwyczaj od około 2 do nawet 24 g/l. Przede wszystkim musi to być woda wydobywana z odpowiednio wyselekcjonowanych źródeł podziemnych oraz dokładnie zweryfikowana pod kątem zawartości minerałów i pierwiastków. Woda lecznicza posiada przebadany przez odpowiednie instytucje skład i jest bogata w korzystne dla ludzkiego zdrowia związki i pierwiastki. Stosowana jest jako terapia po konsultacjach lekarskich w uzdrowiskach lub samodzielnie w domu zgodnie z zaleceniem lekarskim. Niemniej woda mineralna uzyskuje status leczniczy dopiero po minimum 3 letnich, wielokrotnych badaniach laboratoryjnych. Przed tymi badaniami mogą być one określane jedynie jako wody potencjalnie lecznicze. Jeden lub kilka składników wody leczniczej wyraźnie dominują, a ich stężenie pozwala osiągnąć efekty terapeutyczne. Kolejną istotną cechą wody leczniczej jest jej pierwotna czystość i brak szkodliwych zanieczyszczeń, wynikające z odpowiedniego sposobu wydobycia z głębokich warstw wodonośnych.
Rodzaje Wód Leczniczych w Polsce
Wody lecznicze występujące i wydobywane na terenie Polski dzieli się według dwóch typologii. Pierwsza z nich wyodrębnia ich typ chemiczny. Są to wody wodorowęglanowe, siarczanowe oraz chlorkowe. W zależności od dominujących jonów, możemy wyróżnić m. in. wody żelaziste, fluorkowe, siarczkowe czy krzemowe. W przypadku podziału ze względu na zawartość swoistych składników, można wymienić:
- Wody kwasowowęglowe i szczawy - występują na obszarze Sudetów i Karpat, zawierają zwiększoną ilość magnezu, wapnia i sodu;
- Wody siarczkowe - obok zwiększonej zawartości siarki nierzadko charakteryzują się także większą ilością chlorku sodu;
- Wody żelaziste;
- Wody jodkowe;
- Wody fluorkowe;
- Wody krzemowe.
Właściwości Wód Leczniczych
Dzięki zawartości określonych minerałów i składników chemicznych, spożywanie wód leczniczych może mieć istotny wpływ na stan ludzkiego organizmu. To między innymi zakwaszenie lub zneutralizowanie zawartości pH żołądka, co z kolei odzwierciedla się w pracy całego układu trawiennego. Wody lecznicze przyspieszają metabolizm i pracę jelit, a także poprawiają samopoczucie i wzmacniają po intensywnych terapiach czy zabiegach. Wody tego typu stosowane są przy konkretnych dolegliwościach np. kamicy nerkowej, w schorzeniach układu pokarmowego, nadmiernej pobudliwości, stresie, nerwicy, jak również przy problemach z układem oddechowym.
Wody lecznicze, choć są dostępne dla każdego, nie nadają się do gaszenia pragnienia czy serwowania podczas posiłków, choćby ze względu na swój specyficzny smak. Dobrze jest posiadać w domu również w odpowiedniej ilości wodę mineralną średniozmineralizowaną. Działają jak lekarstwo i powinno się je pić po konsultacji z lekarzem. W zależności od typu schorzenia wybieramy odpowiedni jej rodzaj - toteż najpierw musimy być świadomi naszych potrzeb, aby dobrać odpowiedni typ wód.
| Nazwa wody | Główne składniki | Wskazania lecznicze |
|---|---|---|
| Mieszko | Wodorowęglany sodu, wapnia i magnezu, dwutlenek węgla | Przewlekły i alergiczny nieżyt dróg oddechowych, rozedma płuc, stany po zapaleniu płuc, nieżyty żołądka, jelit i dróg żółciowych |
| Dąbrówka | Siarczany (nieco wyższe stężenie niż w Mieszko) | Schorzenia urologiczne, kamica nerkowa, stany nieżytowe dróg moczowych, stany po zabiegach chirurgicznych pęcherza lub dróg moczowych |
| Młynarz | - | Informacje niedostępne |
tags: #woda #mineralna #Dolny #Śląsk #rodzaje #właściwości
