Woda Mineralna o Niskiej Zawartości Wapnia i Szczawianów: Przegląd i Zalecenia
- Szczegóły
Częstość występowania kamicy nerkowej na całym świecie wzrasta. Przypadłość ta wiąże się ze zwiększonym ryzykiem przewlekłej i schyłkowej niewydolności nerek. Najważniejszym problemem związanym z tą chorobą jest wysoki odsetek nawrotów po usunięciu kamieni oraz stale rosnąca liczba nowych przypadków.
Skład diety odgrywa kluczową rolę w powstawaniu kamieni nerkowych. Dodatkowo, niewystarczająca podaż płynów jest głównym dietetycznym czynnikiem ryzyka kamicy nerkowej. Ocena żywieniowych czynników ryzyka jest istotnym elementem specyficznej terapii dietetycznej. Odpowiednio dobrana dieta może przyczynić się do skutecznej profilaktyki nawrotów kamicy nerkowej. Może także zmniejszyć obciążenie związane z inwazyjnymi zabiegami chirurgicznymi.
Najczęściej spotykane kamienie to: szczawian wapnia, fosforan wapnia, kwas moczowy, struwit, cystyna. Tworzenie się kamieni nerkowych jest procesem wieloczynnikowym. Mogą się do niego przyczynić zaburzenia metaboliczne, czynniki genetyczne, nieprawidłowości anatomiczne i funkcjonalne. Przy czym kluczową rolę odgrywa odżywianie. Skład diety może wpływać na skład moczu i przesycenie solami tworzącymi kamienie, co może zwiększać ryzyko powstawania kamicy nerkowej.
Rzetelna analiza kamienia jest niezbędnym warunkiem wstępnym zastosowania określonego schematu leczenia. Czynniki ryzyka powstawania kamieni w układzie moczowym różnią się w zależności od ich rodzaju. Ponadto wymagana jest dokładna ocena metaboliczna pacjenta z kamicą, obejmująca szczegółowy wywiad, przegląd diety oraz analizę laboratoryjną krwi i moczu.
Mała objętość moczu spowodowana niewystarczającym spożyciem płynów lub nadmierną ich utratą jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka powstawania kamieni nerkowych. Liczne stany fizjologiczne i patologiczne mogą prowadzić do odwodnienia, które modyfikuje zapotrzebowanie na wodę. Czynniki te obejmują nadmierną potliwość spowodowaną ekspozycją na ciepło, stresem psychicznym, dużą aktywnością fizyczną, pracą, a także przewlekłą biegunkę w przebiegu złego wchłaniania tłuszczów z powodu różnych zaburzeń żołądkowo-jelitowych.
Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?
Odpowiednie spożycie płynów jest najważniejszym środkiem żywieniowym zapobiegającym nawrotom kamieni nerkowych, niezależnie od rodzaju kamieni oraz indywidualnych czynników ich powstawania. Przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów zwiększa rozcieńczenie moczu, zmniejszając w ten sposób stężenie składników litogennych. Ułatwia również wydalanie kryształów poprzez skrócenie czasu przejścia przez kanaliki nerkowe. Zgodnie z wytycznymi, dotyczącymi kamicy nerkowej, w przypadku większości rodzajów kamieni zaleca się przyjmowanie dużej ilości płynów na poziomie co najmniej 2,0-2,5 l/24 h. W zapobieganiu nawrotom kamicy u pacjentów z cystynurią ogromne znaczenie ma odpowiednie rozcieńczenie moczu.
Składniki różnych płynów mogą wpływać na skład moczu, a w konsekwencji na ryzyko tworzenia się kamieni. Skład wody pitnej, głównie zawartość dwuwartościowych kationów wapnia i magnezu, różni się znacznie w zależności od regionu geograficznego w tym samym kraju. Twarda woda z kranu, posiadająca stężenie wapnia powyżej 120 mg/l może przyczyniać się do przekroczenia zalecanego dziennego spożycia wapnia w diecie.
W przeciwieństwie do wody kranowej, wodorowęglan jest naturalnym składnikiem wody mineralnej, obok wapnia, magnezu i innych jonów. Spożycie wodorowęglanów zwiększa zdolność buforową organizmu i jest silnym środkiem alkalizującym. Woda mineralna bogata w wodorowęglany może wspomagać terapię kamicy i przyczyniać się do hamowania powstawania kamieni poprzez zwiększenie pH moczu i wydalanie cytrynianów. Jednak w tym wypadku więcej wapnia wydala się z moczem. Dlatego też, alkalizacja moczu jest ważnym środkiem żywieniowym w leczeniu pacjentów z kamieniami szczawianu wapnia, kwasu moczowego i cystynowymi. Nie jest jednak wskazana w kamicy fosforanowo wapniowej i struwitowej.
Referencyjne spożycie wapnia w diecie wynoszące od 1000 do 1200 mg dziennie można już osiągnąć przy spożyciu 2 l wody bogatej w wapń. Efekt, jaki soki owocowe wywierają na układ moczowy zależy przede wszystkim od zawartości w nich cytrynianów alkalicznych. Cytryniany zawarte w diecie są wchłaniane w przewodzie pokarmowym i metabolizowane do wodorowęglanów, co może zwiększać pH moczu i wydalanie cytrynianów. Soki cytrusowe, takie jak sok z cytryny, z pomarańczy i grejpfruta dostarczają dużych ilości kwasu cytrynowego i mogą stanowić dietetyczną alternatywę dla farmakoterapii środkami alkalizującymi. W porównaniu z sokiem pomarańczowym, soki z cytryny i limonki mają wyższe stężenie cytrynianów.
Soki owocowe i warzywne mogą być dodatkiem do diety w kamicy nerkowej, jednak należy zwrócić uwagę na stężenie szczawianów w poszczególnych napojach. Kawa i herbata to jedne z najczęściej spożywanych napojów. Wykazano, że działanie moczopędne podczas spożywania dużych ilości kofeiny wywiera korzystne działanie na układ moczowy i może częściowo niwelować efekt hiperkalciurii. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności uznaje, że zwyczajowe spożycie kofeiny w wysokości do 400 mg/dobę (ok. 4 filiżanki kawy parzonej) jest ilością bezpieczną dla zdrowych osób dorosłych (z wyjątkiem kobiet w ciąży). W przypadku herbaty, działanie ochronne przypisuje się zawartości polifenoli. Jednak należy zwrócić uwagę na obecność szczawianów. Herbata czarna i zielona zawierają różne ilości szczawianów, w zależności od pochodzenia, jakości, czasu zbiorów i przygotowywania. Herbaty ziołowe i owocowe mają niewielką ich ilość. Zawartość szczawianów w kawie jest niska.
Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach
Zalecane spożycie białka dla dorosłych wynosi od 0,8 do 1,0 g na kg masy ciała na dobę. Wysokie spożycie białka w diecie ma potencjalnie szkodliwy wpływ na czynniki ryzyka powstawania kamieni nerkowych. Może dojść do zwiększenia poziomu wapnia w moczu oraz zmniejszenia pH oraz wydalania cytrynianów. Jest to czynnik ryzyka powstawania kamieni wapniowych. Jednak uważa się, że jest ono związane z wyższym spożyciem produktów o charakterze kwaśnym, a nie tylko z samym białkiem. Dlatego też bardziej wiarygodnym wskaźnikiem ryzyka powstawania kamieni może być proporcja spożywanych warzyw i owoców w porównaniu do spożycia białka. Warzywa i owoce mają wyraźny potencjał alkalizujący i mogą neutralizować ładunek protonów, wytwarzany metabolicznie ze spożytego białka.
U pacjentów z kamicą hipocytraturyczną wprowadzenie warzyw i owoców zwiększa pH moczu i wydalanie cytrynianów oraz zmniejsza względne przesycenie szczawianem wapnia i kwasem moczowym. Obniżone pH moczu i wydalanie cytrynianów, wynikające z wysokiego ładunku protonów w diecie lub wysokiej kwasowości pożywienia, są czynnikami ryzyka kilku rodzajów kamieni moczowych, szczególnie tych najczęściej występujących, tj. szczawianu wapnia i kwasu moczowego. Im wyższe pH moczu, tym większe wydalanie cytrynianów hamujących powstawanie kamieni i zdolność wiązania wapnia oraz mniejsze wydalanie wapnia z moczem.
Hiperkalciuria jest kluczowym czynnikiem ryzyka powstawania kamieni wapniowych. Zbilansowane spożycie wapnia w diecie, pochodzącego zarówno z nabiału, jak i innych, wywiera działanie zapobiegawcze przeciwko tworzeniu się kamieni moczowych. Należy zadbać o odpowiednią ilość wapnia w diecie, ponieważ jego niedobór może powodować utratę masy kostnej i spowodować nadmierne wchłanianie oraz nadmierne wydalanie szczawianów. Ograniczenie wapnia w diecie zmniejsza ilość wapnia w jelitach, co zwiększa wchłanianie szczawianu oraz jego wydalanie z moczem. W przypadku idiopatycznych kamieni wapniowych zaleca się całkowite spożycie wapnia w diecie wynoszące 1000 - 1200 mg/ dzień.
Spożycie chlorku sodu w diecie jest związane nie tylko z nadciśnieniem tętniczym, ale także zwiększa ryzyko tworzenia się kamieni ze względu na jego skłonność do zwiększania wydalania wapnia z moczem. Dzieje się tak poprzez hamowanie wchłaniania zwrotnego wapnia w kanalikach nerkowych w wyniku wywołanego przez sód wzrostu objętości płynu pozakomórkowego. Dieta w kamicy nerkowej powinna zawierać niską zawartość soli i powinna skutecznie zmniejszać wydalanie wapnia z moczem. Zalecane spożycie sodu w diecie przy kamicy nerkowej wynosi < 2300 mg lub 6 g chlorku sodu na dobę. Jedna łyżeczka soli kuchennej zawiera 2325 mg sodu. Jeśli u pacjenta występują kamienie szczawianowe lub fosforanu wapnia, należy ograniczyć podaż sodu w diecie. Interwencja ta jest konieczna nawet u pacjentów zażywających leki zapobiegające powstawaniu kamieni nerkowych.
Modyfikacja diety jest skuteczną metodą korygowania czynników ryzyka powstawania kamieni nerkowych w moczu. Terapia dietetyczna powinna być dostosowana do każdego pacjenta zgodnie ze specyficznym dla niego profilem ryzyka biochemicznego i dietetycznego. Szczegółowa ocena odżywienia jest niezbędnym elementem oceny i głównym warunkiem skutecznej terapii dietetycznej pacjenta z kamieniami. Siedmiodniowy zapis diety uważany jest za najdokładniejszą technikę oceny zwyczajowego spożycia diety.
Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety
Różnorodne czynniki dietetyczne, w tym spożycie płynów, białko w diecie, węglowodany, szczawiany, wapń i chlorek sodu, mogą modulować profil ryzyka związanego z powstawaniem kamieni. Ryzyko występowania kamicy nerkowej jest powiązane ze zwiększonym spożyciem białka zwierzęcego, mniejszym spożyciem potasu, zmniejszonym spożyciem płynów i zmniejszonym spożyciem wapnia. Do grupy ryzyka zalicza się także zwiększone spożycie fruktozy. Czynniki dietetyczne w dużej mierze wpływają na zmianę składu moczu. Przesycenie moczu oraz ryzyko wystąpienia kamieni jest niższe u osób, których spożycie żywności jest zbliżone do diety DASH. Charakteryzuje się ona dużą zawartością owoców, warzyw, umiarkowaną zawartością niskotłuszczowych produktów mlecznych oraz niską zawartością białka zwierzęcego.
Dieta jest kluczowym czynnikiem łączącym otyłość z kamieniami. U mężczyzn i kobiet z wyższym BMI obserwuje się zwiększone stężenie szczawianu, kwasu moczowego, sodu, fosforanów w moczu. Otyłość i insulinooporność są powiązane z niższym pH moczu oraz zwiększonym ryzykiem wystąpienia kamieni. Szczególną rolę pełni także ograniczenie spożycia sodu. Występuje on w wielu gotowych produktach, fast foodach. Można spotkać go również w wielu przyprawach oraz produktach mięsnych. Ograniczeniu podlega również białko zwierzęce. Szczególnie wołowinę, drób, wieprzowinę, podroby. Ale także jaja, ryby i skorupiaki, produkty nabiałowe. Należy jednak pamiętać, że organizm potrzebuje odpowiedniej ilości białka. Dlatego też białko zwierzęce należy zastąpić częściowo białkiem roślinnym (fasola, groch, soczewica) o niskiej zawartości szczawianów. Ważne również, by pozyskiwać odpowiednią ilość wapnia z produktów roślinnych o niskiej zawartości szczawianów (napoje roślinne fortyfikowane, płatki zbożowe, pieczywo, niektóre warzywa oraz rośliny strączkowe).
Prawdopodobieństwo wystąpienia kamicy fosforanowo - wapniowej wzrasta podczas zwiększonego spożycia sodu. Również ograniczenie spożycia białka zwierzęcego może zmniejszyć ryzyko występowania kamieni tego rodzaju. Kluczowe znaczenie ma w tym przypadku ograniczenie białka pochodzenia zwierzęcego i zastąpienie go produktami roślinnymi o wysokiej zawartości białka. Picie wystarczającej ilości płynów, głównie wody, to najważniejsza zmiana stylu życia, jaką można wprowadzić, aby zapobiec powstawaniu kamieni cystynowych.
Jak powszechnie wiadomo woda jest bardzo istotna dla naszego organizmu, stanowi od ok. 55-60% masy ciała, wchodzi w skład każdej komórki organizmu, warunkuje prawidłowe krążenie krwi, potrzebna jest do trawienia i wchłaniania, regulacji ciepłoty ciała, wydalania produktów przemiany materii. Niemal każdy wie, że wodę pić należy, lecz mało kto wie, że woda wodzie nierówna i nie każda nadaje się do codziennego picia. Na półkach sklepowych stoi mnóstwo różnorodnych butelek z wodą i do końca nie wiadomo po którą sięgnąć.
Za minimalną ilość wody, którą człowiek dorosły musi bezwzględnie otrzymać uznano 0,8-1 l/24h, ale przeciętnie, łącznie z napojami i pokarmem stałym powinniśmy spożyć 2-2,5 l/24h (ok. 20% pokrywa woda z pokarmów). Można też przedstawić tę ilość jako 1 l wody na 1000 spożytych kcal. Przy bardzo intensywnym wysiłku fizycznym, wysokiej temperaturze otoczenia lub niektórych stanach chorobowych (np. gorączki, biegunki, wymioty) spożycie może wzrosnąć nawet do 3-4 l/24h.
Eksperci zalecają, by czysta woda stanowiła ok. 70% całkowitego spożycia płynów. Wodę należy pić w ciągu całego dnia małymi porcjami (100-150 ml), gdyż nerki są w stanie przefiltrować około 1 l płynów na godzinę, jeżeli w ciągu tego czasu wypijemy zdecydowanie więcej, wówczas można doprowadzić do niewydolności nerek. Skutkiem niedoboru wody mogą być bóle i zawroty głowy, wysychanie jamy ustnej, niska produkcja śliny, zaburzenia ciśnienie tętniczego oraz zaburzenia elektrolitowe. Na niedobór szczególnie narażone są niemowlęta i osoby cierpiące na biegunki. Ubytek wody o wartości 20% masy ciała prowadzi do zgonu.
Nadmierne spożycie płynów o małej zawartości elektrolitów powoduje również zaburzenia elektrolitowe, osłabienie, nudności, brak apetytu, obniżenie ciśnienia krwi, w skrajnych wypadkach może prowadzić do hiponatremii, czyli zatrucia wodnego (zmniejszonej zawartości sodu). Zatrucie wodne objawia się osłabieniem, nudnościami, wymiotami, brakiem apetytu, obniżeniem ciśnienia krwi. Nadmierne spożycie płynów o dużej zawartości elektrolitów może przyczynić się z kolei do odwodnienia organizmu, ponieważ powoduje odpływ wody z krwiobiegu do przewodu pokarmowego. Niekorzystne skutki nadmiernego spożycia płynów u osób zdrowych występują bardzo rzadko.
Wybór odpowiedniej wody mineralnej
Na naszym rynku dostępnych jest wiele wód, zarówno mineralnych jak i źródlanych. Wody wysokozmineralizowane polecane są dla osób o dużej aktywności fizycznej, nie nadają się jednak do gotowania, gdyż wytrąca się z nich dużo kamienia. Wody te także można pić przy niedoborach określonych składników mineralnych. Wody średniozmineralizowane nadają się do codziennego picia, jednak według zaleceń Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego nie są odpowiednie dla dzieci poniżej 3 roku życia. Wody średniozmineralizowane mogą u osób dorosłych spełniać funkcję profilaktyczną, wspomagając naszą dietę w utrzymaniu odpowiedniego poziomu składników mineralnych w organizmie. Wody nisko- i bardzo niskozmineralizowane, którymi są wody źródlane idealne są do przygotowywania posiłków dla dzieci i niemowląt, można je gotować i stosować w razie wątpliwej czystości wody wodociągowej.
Wody mineralne pochodzą z jednego złoża, mają stały i stabilny skład. Wody stołowe, także dostępne w naszych sklepach (np. Aquarel, Primavera, Celestynka) to mieszaniny o zmodyfikowanym składzie. Są produkowane z naturalnych wód źródlanych, do których dodaje się wody bogate w minerały lub wzbogaca je samymi solami mineralnymi zgodnie z recepturą.
Czasami na etykietach butelek widnieją różne informacje np. woda niskosodowa - woda o niskiej zawartości sodu, do 20 mg/l. Informacja istotna dla osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze i obrzęki, woda hipoosmotyczna - woda o stężeniu minerałów (głównie sodu) niższym niż w płynach ustrojowych, czyli nisko zmineralizowana.
Co najmniej jeden swoisty składnik zawarty w takiej wodzie powinien działać leczniczo lub profilaktycznie. Można ją pić systematycznie tylko po konsultacji z lekarzem. Tu przytoczę wypowiedź dr n. med. Agnieszki Jarosz ekspertki Instytutu Żywności i Żywienia „Przyswajalność pierwiastków z wody jest korzystna - na przykład w przypadku wapnia na poziomie porównywalnym do przyswajalności tego pochodzącego z produktów mlecznych - wynosi około 25-30%. W przypadku magnezu przyswajalność wynosi około 50%, a chlorków - nawet 80 %. W przypadku wód o wysokiej mineralizacji, a zwłaszcza wód o udowodnionym działaniu leczniczym, duże znaczenie ma stan naszego zdrowia. Wynika to z tego, że takie wody zawierają niektóre składniki w ilościach mogących mieć znaczenie fizjologiczne dla organizmu i dla jednych mogą być korzystne, a dla innych - przeciwnie. I tak na przykład wody z zawartością wapnia > 150 mg/l wypijane w ilości 0,75 - 1 l dziennie przez okres co najmniej 1 miesiąca, uzupełnią bilans tych pierwiastków w organizmie. Jednak dla osoby ze skłonnością do kamicy nerkowej, gdzie to właśnie wapń jest głównym składnikiem kamieni, taka woda absolutnie nie jest zalecana i mogłaby przynieść skutki odwrotne od zamierzonych.”
Jak wynika z powyższego cytatu, nie wolno przesadzać z piciem tych wód gdyż ich codzienne spożywanie może doprowadzić do np. do kamicy nerkowej. Woda z dużą zawartością wodorowęglanów powyżej 600 mg/l definiuje się jako alkaliczną, jest bardzo korzystna dla osób cierpiących na nadkwasotę żołądkową, gdyż neutralizują kwas żołądkowy. Wspomagają trawienie - środowisko jelit jest alkaliczne. Są również polecane w hiperglikemii i początkowych stadiach cukrzycy - obniżają poziom glukozy we krwi i moczu, wpływają korzystnie na wydzielanie insuliny.
Woda z dużą zawartością siarczanów (250-650 mg/l) pobudza perystaltykę jelit, zatem jest dobra dla osób skarżących się na zaparcia i problemy trawienne. Dwutlenek węgla zawarty we wodzie ułatwia trawienie, bo drażniąc śluzówkę żołądkową, nasila wydzielanie soków trawiennych. Jednorazowe spożycie większej ilości wody z gazem przyspiesza przesuwanie się treści pokarmowej w jelitach. Mechaniczny ucisk na ściany żołądka i jelit powoduje przekrwienie, co sprzyja przyswajaniu pokarmu. Obecność dwutlenku węgla jest zatem korzystna od czasu do czasu, zwłaszcza po zbyt obfitym posiłku, a także dla osób z niedokwasotą. Może jednak zaostrzać objawy nadkwasoty i choroby wrzodowej.
„Nigdy nie wiadomo, kiedy z kranu wypływa woda zdatna do picia. Zanim dopłynie do odbiorcy pobierana jest przeważnie z różnych otwartych zbiorników, narażonych na zanieczyszczenie, a jeżeli nawet pochodzi z pokładów podziemnych, to jest uzdatniana (przeważnie chlorem) aby mogła płynąć wiele kilometrów rurami, często starymi, do odbiorców. Wody butelkowane jako środki spożywcze podlegają przepisom ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Natomiast woda wodociągowa podlega przepisom ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków” - wyjaśniał specjalista Tadeusz Wojtaszek, prezes Krajowej Izby Gospodarczej "Przemysł Rozlewniczy" i od 30 lat członek Polskiego Towarzystwa Magnezologicznego. Należy wziąć pod uwagę możliwość zanieczyszczenia wody kranowej przez stare instalacje wodociągowe.
tags: #woda #mineralna #o #niskiej #zawartości #wapnia
