Zawartość Pierwiastków Promieniotwórczych w Wodzie Mineralnej

Szczegóły: Opublikowano: 20. March 2026

Pojęciem wody mineralnej określa się od 2011 roku każdą wodę wydobywaną spod ziemi, charakteryzującą się brakiem zanieczyszczeń. Nie każda woda mineralna jest jednak polecana do stosowania w codziennej diecie. Producenci określają oferowane przez siebie wody różnymi nazwami, dlatego w sklepach można spotkać się z takimi określeniami, jak woda mineralna, źródlana, stołowa czy lecznicza. Niezależnie od nazwy, wody te mają pewne wspólne cech. Wszystkie podlegają rygorystycznej kontroli pod względem czystości oraz wszystkie powstały na skutek wieloletniego przepływu wody przez skały i warstwy osadowe, prowadzącego do wypłukiwania pierwiastków mineralnych.

Natomiast w zależności od źródła i rodzaju skał lub osadów, wody te różną się składem chemicznym i zastosowaniem. Niektóre z nich poddawane są również dodatkowym procesom, zmieniającym ich właściwości. Dlatego warto poznać ich poszczególne rodzaje.

Rodzaje Wody Mineralnej

Woda Wysokozmineralizowana

Woda wysokozmineralizowana zawiera od 1500 do 4000 mg składników mineralnych na litr. Z tego względu należy zachować ostrożność w jej stosowaniu oraz wystrzegać się zbyt częstego spożywania. Może ona spowodować niekorzystną kumulację biopierwiastków, prowadzącą do zaburzenia pracy nerek (ze względu na nadmiar wapnia), wzrostu ciśnienia krwi i obrzęków (na skutek nadmiaru chlorku sodu, powodującego zatrzymywanie wody).

Wody tego rodzaju nie należy podawać dzieciom i niemowlętom oraz wykorzystywać w zastępstwie wody wodociągowej np. do gotowania lub prania. Natomiast taka woda mineralna polecana jest sportowcom lub osobom ciężko pracującym fizycznie - dzięki niej można uzupełnić utracone wraz z potem elektrolity i sole mineralne, zwłaszcza w czasie upałów.

Część wód wysokozmineralizowanych w handlu określanych jest jako wody lecznicze, które powinny być stosowane pod ścisłą kontrolą lekarską. Do takich należy na przykład woda mineralna alkaliczna o zawartości wodorowęglanów powyżej 600 mg/l. Działa ona pomocniczo w leczeniu nadkwasoty żołądka, oraz cukrzycy, obniżając poziom cukru we krwi i moczu. Wodami leczniczymi są również te, które zawierają pierwiastki promieniotwórcze.

Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?

Woda Średniomineralizowana

Ta woda mineralna charakteryzuje się zawartością pierwiastków od 500 do 1500 mg na litr i jest najbardziej polecaną wodą do stosowania na co dzień. Zawiera kationy wapniowe, magnezowe, sodowe, potasowe i aniony wodorowęglanowe, siarczanowe, fluorkowe, chlorkowe. Może zawierać dwutlenek węgla.

Stężenie jonów wapnia i magnezu powinno zaspokoić od kilku do kilkudziesięciu procent dziennego zapotrzebowania na te pierwiastki. Rozpuszczone w wodzie minerały regulują też przebieg metabolizmu komórkowego, gospodarki wodnej i hormonalnej oraz redukują toksyczność metali ciężkich. Spożycie wody mineralnej odpowiedniej jakości pomoże utrzymać właściwy poziom nawilżenia skóry i opóźni procesy jej starzenia.

Woda Mineralna Bardzo Nisko i Nisko Zmineralizowana

Woda mineralna tego typu dostarcza stosunkowo najmniej składników mineralnych - poniżej 500 mg na litr , a w związku z tym jest najbardziej uniwersalna. W handlu wody mineralne tej klasy są najtańsze, określane często jako „woda źródlana”. Pod względem ilości niezbędnych organizmowi pierwiastków ustępują znacznie wodom o średnim i wysokim stopniu mineralizacji. Mogą jednak stanowić alternatywę dla często zbyt twardej wody wodociągowej, przy przygotowywaniu posiłków dla niemowląt czy osób starszych, tym bardziej, że z reguły poddaje się je dodatkowej filtracji.

Na bazie wód nisko i bardzo nisko zmineralizowanych powstaje często tzw. woda stołowa. Aby poprawić jej smak i właściwości, producenci dodają do niej pierwiastki mineralne, głównie wapń i magnez. Spotkać można też wody wzbogacone sztucznymi aromatami, co generuje niepotrzebne kalorie w napoju.

Składniki Mineralne w Wodzie

W organizmie człowieka występuje około 60 pierwiastków, przy czym 14 z nich nie zawsze. W naukach o żywieniu określa się je mianem składników mineralnych i stanowią około 4% masy ciała dorosłego człowieka. Woda w stanie naturalnym jest związkiem niejednorodnym, a zawarte w niej minerały mają także wpływ na jej właściwości takie jak odczyn (pH), który może wahać się od 6,5 do nawet 9,5 (np. naturalna woda alkaliczna Java). Naturalną cechą jest obecność w wodzie także związków i pierwiastków toksycznych takich jak rtęć, kadm, glin (aluminium), arsen azotany, azotyny, THM (trihalometany np. chloroform), pierwiastki promieniotwórcze.

Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach

Związki te są obecne zarówno w wodach butelkowanych (choć nie znajdziemy ich na etykiecie butelki) jak i w wodzie wodociągowej. Woda w swojej strukturze mineralnej zawiera głównie makroelementy (wapń, magnez, sód, potas). W przypadku niektórych wód głębinowych można odnaleźć także zwiększoną zawartość mikroelementów np. żelaza, manganu czy związków fluoru lub siarki. Struktura wody jest zawsze cechą indywidualną dla danego jej źródła, skąd jest wydobywana.

Jak widać głównym składnikiem mineralnym wody nie są konkretne pierwiastki, a związek w postaci wodorowęglanu, który w zależności od rodzaju wody może stanowić ponad 2/3 składu mineralnego wody. Wody wodociągowe w zależności od ujęcia i zastosowanego systemu uzdatniania posiadają ogólną mineralizację na poziomie od 300 do nawet 700 mg/litr. Ze względu na relatywnie dobry poziom mineralizacji (zbliżony do wód butelkowanych), wodę wodociągową warto rozważać w kontekście wody pitnej, szczególnie, że jej koszt jest około 100 krotnie niższy niż wody butelkowanej.

Technologie Oczyszczania Wody

Odwrócona osmoza - to technologia, której funkcją celu zastosowania jest dogłębne oczyszczenie wody. W sposób fizyczny, poprzez usunięcie do kanalizacji usuwa do 99,9% wszystkich metali ciężkich zawartych w wodzie (rtęć, ołów, kadm, arsen, glin). Niestety nie jest to technologia selektywna, co oznacza, że wraz z usunięciem pierwiastków i związków toksycznych, usuwane jest także znaczna część minerałów. Stąd nowoczesne systemy odwróconej osmozy wyposażone są we wkłady mineralizujące, które wtórnie wprowadzają minerały do uprzednio oczyszczonej wody.

Dzięki wkładom mineralizującym uzyskuje się dodatkową łączną mineralizację sięgająca nawet do 200 mg/l, przy jednoczesnym bardzo głębokim oczyszczeniu, co stawia tę technologię jako dobrą alternatywę dla wód butelkowanych, szczególnie przy zastosowaniu wody dla niemowląt i dzieci, gdzie zalecane są wody o niskim stopniu mineralizacji. Do tego w odróżnieniu od wód butelkowanych, w nowoczesnych systemach filtrujących nie stosuje się szkodliwych związków np.

Jonizacja wody - jonizacja wody nie jest stricte technologią służącą oczyszczaniu wody. Niemniej ma ona bardzo istotny wpływ na strukturę jonową wody i jej charakterystykę. Wodą pitną uzyskaną w procesie elektrolizy jest woda alkaliczna, którą charakteryzuje wyższe o około 30-50% (w zależności od mocy jonizacji) stężenie pierwiastków alkalicznych, aniżeli w wodzie wejściowej, zasilającej urządzenie. To pozwala na osiągnięcie w wodzie alkalicznej (przygotowanej na bazie wody kranowej) stężeń wapnia i magnezu porównywalnych do wód średnio mineralizowanych, butelkowanych (około 100 mg/l jonów wapnia oraz 20 mg/jonów magnezu). Woda alkaliczna posiada także inne wartościowe cechy jak obniżony potencjał przeciwutleniania (w przeciwieństwie do wody kranowej, czy butelkowanej jest antyoksydantem), lepsza struktura, czy niższe napięcie powierzchniowe oraz większa zawartość tlenu.

Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety

Makroelementy w Wodzie

Wapń (Ca2+) - to główny makroelement stanowiący około 20% składu mineralnego wody. W organizmie jest głównym budulcem kości. Odpowiada także za uszczelniające działanie naczyń krwionośnych. Jako pierwiastek alkaliczny jest wykorzystywany przez organizm do utrzymania równowagi kwasowo - zasadowej. Zalecane dzienne spożycie wynosi 1000 mg/dzień (dla dorosłego mężczyzny) i wzrasta wraz z wiekiem. W wodzie stężenia wapnia wynoszą od 20 mg/l (wody butelkowane stołowe/źródlane) do nawet 400 mg/l w wodach bardzo wysoko mineralizowanych. Wapń z wody charakteryzuje się dobrą wchłanialnością i przyswajalnością przez organizm.

Magnez (Mg2+) - to minerał niezbędny do prawidłowej pracy mięśni serca i układu sercowo - naczyniowego. Pełni też ważne role regulacyjne systemu neurologicznego. Odgrywa ważną rolę w wytwarzaniu i magazynowaniu energii w postaci wysokoenergetycznych związków. Wpływa w ten sposób na poprawę koncentracji, pamięci oraz nastroju. Zalecane dzienne spożycie wynosi 400 mg/dzień (dla dorosłego mężczyzny). W wodzie stężenia wapnia wynoszą od 5 mg/l (wody butelkowane stołowe/źródlane) do nawet 100 mg/l w wodach bardzo wysoko mineralizowanych. W procesie absorpcji wapnia i magnezu przez organizm występuje wzajemna zależność od proporcji tych dwóch minerałów. Jako właściwą przyjmuje się proporcję 2:1 jonów wapnia do jonów magnezu.

Minerały występujące w wodzie stanowią niewielki odsetek wszystkich niezbędnych organizmowi pierwiastków. Z powyższego wynika, że jedynym makroelementem, na którego suplementacje może mieć wpływ woda jest wapń. Przy spożyciu 1 litra wody o mineralizacji 110 mg/l wapnia, uzupełniane może być do 11% rekomendowanego dziennego spożycia (RDS). Aby w pełni zrealizować RDS dla wapnia należałoby spożyć aż 9 litrów wody, a dla magnezu aż 21 litrów. Przede wszystkim woda nie dostarczy organizmowi ważnych składników odżywczych, takich jak białka, aminokwasy, węglowodany, witaminy, tłuszcze, a także niektórych ważnych minerałów (np. Stąd ważne jest zastosowanie zrównoważonej diety ukierunkowanej na uzupełnienie pierwiastków z pożywienia. Zawartość makropierwiastków w pożywieniu jest znacząco większa, aniżeli spotykana w wodzie.

Zgodnie z aktualnym Rozporządzeniem Ministra Zdrowia minimalny próg mineralizacji wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi wynosi 60 mg/l. Taka ilość minerałów nie przyczynia się do zaburzeń równowagi wodno - elektrolitowej ani do wypłukiwania pierwiastków z organizmu, ponieważ nerki - organ zarządzający m.in. gospodarką wodno - elektrolitową - mają zdolność regulacji ilości wydalanych elektrolitów. Z przedstawionych danych wynika, że w zakresie suplementacji makroelementów woda raczej nie jest ich kluczowym źródłem dla zaopatrywania organizmu. Z kolei przyjmując głębokie oczyszczenie jako nadrzędną funkcję systemu filtracji, najlepszym rozwiązaniem będzie system odwróconej osmozy z mineralizacją wykonany w technologii BPA FREE.

Woda dla dzieci powinna spełniać szczególne wymagania. Dla niemowląt i dzieci do 3 roku życia rekomendowana jest woda niskomineralizowana (ogólna zawartość soli mineralnych nie jest większa niż 500 mg/l), niskosodowa (zawartość sodu niższa od 20 mg/l), niskosiarczanowa (zawartość siarczanów niższa niż 20 mg/l).

Pierwiastki Promieniotwórcze w Wodzie Mineralnej

Woda mineralna i źródlana są często kojarzone z właściwościami zdrowotnymi, ale niewielu ludzi zdaje sobie sprawę, że zawierają one wiele elementów z tablicy Mendelejewa, w tym substancje promieniotwórcze, takie jak uran i rad. Nastawia się pytanie, czy te pierwiastki można znaleźć w butelkowanej wodzie i czy stanowią one zagrożenie dla naszego zdrowia?

Badania 13 wód zlecone akredytowanym laboratoriom wykazały najwyższy poziom izotopu radu 226 w wodzie Staropolanka 2000 (0,616 bekereli na litr [Bq/l]). Przyjmując, że dziennie pijemy 1,5 l Staropolanki 2000, w ciągu roku przekroczymy o 30 proc. dawkę napromieniowania przyjętą przez naukowców za bezpieczną dla zdrowia.

Rad to pierwiastek promieniotwórczy posiadający 30 izotopów. Cztery z nich - rad 223, 224, 226 i 228 - występują naturalnie w środowisku, przy czym najczęściej spotykane i najbardziej radiotoksyczne są dwa ostatnie. Okres połowicznego rozpadu radu 226 wynosi 1,6 tys. lat, a radu 228 - 5,7 lat. Rad przenika ze skorupy ziemskiej do powietrza, wody, roślin, zwierząt, a następnie do naszych organizmów. Znajduje się przede wszystkim w naszych kościach i zębach oraz w mniejszym stopniu w skórze. Rad jest wydalany z organizmu w 80% przez kał, a 20% gromadzi się w naszych ciałach. Przekazuje się również do płodu za pośrednictwem krwi matki, ponieważ łożysko nie stanowi dla niego bariery ochronnej. Skutki jego działania mogą jednak pojawić się dopiero po wielu latach.

Jak informuje miesięcznik „Świat Konsumenta" (nr 6/2008), zawartość uranu była natomiast we wszystkich zbadanych wodach niższa od bezpiecznego limitu podawanego przez WHO (15 mikrogramów na litr [µg/l]). Najwięcej tego pierwiastka znajdowało się w Ustroniance (1,02 µg/l), nieco mniej w Staropolance (0,6 µg/l) i Dobrawie (0,48 µg/l). W czterech wodach (Cisowianka, Żywiec Zdrój z ujęcia w Cięcinie oraz z ujęcia w Jeleśni i Nałęczowianka) poziom uranu był poniżej granicy oznaczalności.

Drugi badany pierwiastek to uran - metal ciężki o właściwościach radioaktywnych, który naturalnie występuje w wodzie, niektórych rodzajach gleb i skał (zwłaszcza granitowych). Może on trafiać do naszych organizmów poprzez jedzenie, picie wody i wdychanie powietrza. Uran może mieć negatywny wpływ na zdrowie ze względu na swoje promieniowanie i toksyczność.

Badania wykazały, że zawartość uranu w testowanych wodach jest różna, ale nie przekracza ona limitów bezpieczeństwa ustanowionych przez WHO (15 µg/l). Najwięcej tego pierwiastka znaleziono w Ustroniance (1,02 µg/l), trochę mniej w Staropolance 2000 (0,6 µg/l) i Dobrawie (0,48 µg/l).

Producentom nie nakłada się obowiązku umieszczania informacji o zawartości radu i uranu na etykietach. Naukowcy są jednak zgodni co do tego, że im mniej substancji promieniotwórczych zawiera woda, tym jest ona bezpieczniejsza dla zdrowia, zwłaszcza dzieci. Z drugiej strony, niektórzy argumentują, że umieszczanie takich informacji na etykietach mogłoby wywołać niepotrzebny strach wśród konsumentów. Może lepszym rozwiązaniem byłoby umieszczanie ostrzeżeń na butelkach, informujących, że danej wody nie powinno się pić w ilości większej niż litr czy półtora litra dziennie oraz że nie jest ona zalecana dla małych dzieci i kobiet w ciąży.

Badania zostały przeprowadzone na zlecenie organizacji „Świat Konsumenta” przez akredytowane laboratoria.

Regulacje Prawne

Prawo w Polsce dotyczące pierwiastków promieniotwórczych w wodzie jest nieprecyzyjne i nie chroni konsumentów skutecznie. Konsumenci nie są informowani, których wód nie zaleca się pić w ilości większej niż np.

Problem bezpieczeństwa zdrowotnego wody w Polsce reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. (Dz. U. 2017, poz. 2294) w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, uwzględniające przepisy Dyrektywy Rady Unii Europejskiej 98/83/WE.

Woda do spożycia zawiera wiele różnych substancji, głównie składniki mineralne pochodzenia naturalnego, które są wręcz nieodzowne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Woda przeznaczona do spożycia przez ludzi musi być wolna od substancji szkodliwych, bakterii chorobotwórczych oraz nadmiernych ilości powszechnie występujących w niej składników (żelaza, manganu, chlorków, siarczanów azotanów, azotynów, wapnia i magnezu).

Specjaliści zapewniają, że wszystkie produkowane wody butelkowane są pod stała kontrolą odpowiednich służb sanitarnych dopuszczających je do konsumpcji z uwzględnieniem kryteriów bezpieczeństwa zdrowotnego. Dopuszczalna zawartość pierwiastków i związków w litrze wody przeznaczonej do picia i do celów gospodarczych jest ściśle określona odpowiednimi normami, które są przestrzegane i żadna woda przekraczająca normy nie zostanie dopuszczona do sprzedaży.

Eksperci przyznają, że na etykietach wód przedstawiane są zawartości tylko niektórych pierwiastków w litrze wody. W ich ocenie konsumenci, którzy interesują się całkowitym składem wód, powinni mieć dostęp do pełnej analizy oraz aktualnych norm. "Zapobiegnie to próbom manipulacji oraz niezdrowym sensacjom” - twierdzą.

Reakcja Środowiska Naukowego

Rada Naukowa programu „Woda dla zdrowia” wraz z ekspertami radiologii i atomistyki protestuje przeciwko publikowaniu niesprawdzonych informacji na temat wód mineralnych i źródlanych. Naukowcy apelują do mediów o włączenie się w kampanię edukacyjną społeczeństwa o prawdziwych wartościach wód, które mogą służyć zdrowiu człowieka.

Dr hab. Zofia Pietrzak-Flis z Zakładu Higieny Radiacyjnej Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej była zaskoczona niektórymi stwierdzeniami padającymi w tekście "Bombowa woda" opublikowanym w czerwcowym "Świecie Konsumenta".

"Oświadczam, że picie wód mineralnych wymienionych w tekście jest bezpieczne i nie przyniesie niepożądanych konsekwencji zdrowotnych - przynajmniej jeżeli chodzi o pierwiastki promieniotwórcze w nich zawarte. Wody te zawierają takie ilości radu i uranu, że z pewnością pozwoliłabym pić je moim wnuczkom" - powiedziała.

Prof. dr hab. Zbigniew Jaworowski, członek Rady Naukowej Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej, przedstawiciel Polski w Komitecie Naukowym ONZ ds. Skutków Promieniowania Atomowego (UNSCEAR) wyjaśnił, że stężenie radu-226 w wodzie pitnej wynoszące 0.616 Bq/l, przy konsumpcji 1.5 l/dzień = 337 Bq/rok, odpowiada dawce 1 E-1 mSv/rok, czyli jest 10 razy poniżej limitu dawki promieniowania jonizującego dla ludności wynoszącego 1 mSv/rok.

"Ponieważ zawartość radu-226 w środkach pokarmowych i wodzie stanowi część wielu innych radionuklidów dostających się do naszego organizmu, a te wnikające do nas radionuklidy dają tylko część ogólnej dawki promieniowania, dla tych radionuklidów arbitralnie ograniczono limit do 0.1 mSv/rok. Te ograniczenia są ogromnie przesadzone i odnoszą się do dawek powyżej naturalnego tła promieniowania naturalnego, które średnio na świecie wynosi 2.4 mSv/rok, ale w wielu rejonach sięga ok. 250 mSv/rok a nawet około 700 mSv/rok" - powiedział ekspert.

Dodał, że radionuklidy w wodach źródlanych i mineralnych należą do naturalnych źródeł promieniowania, z którymi ludzkość i cały świat żywy stykają się od czasów niepamiętnych. Jak przypomniał, gdy powstawało na Ziemi życie, poziom promieniowania naturalnego był wielokrotnie wyższy niż jest obecnie i do tego wyższego poziomu przystosował się świat żywy.

"Straszenie konsumentów woda mineralna jest może celowe z punktu widzenia dobra redakcji Świata Konsumenta, podnosi bowiem nakład pisma. Natomiast nie ma sensu z punktu widzenia dobra publicznego" - ocenił Jaworowski.

Tabela 1. Znaczenie makro- i mikroskładników w diecie człowieka

Tabela przedstawia znaczenie wybranych makro- i mikroskładników w diecie człowieka.

Składnik	Znaczenie w organizmie
Wapń (Ca)	Budowa kości i zębów, praca mięśni, przesyłanie sygnałów nerwowych, krzepnięcie krwi, regulacja pracy serca.
Magnez (Mg)	Budowa kości i komórek, równowaga systemu nerwowego, budowa enzymów.
Sód (Na)	Równowaga kwasowa w żołądku i jelitach, ciśnienie osmotyczne w komórkach, wymiana wody między komórkami.
Potas (K)	Regulacja poziomu wody w komórkach, przesyłanie impulsów nerwowych, skurcze mięśni, równowaga płynów.
Żelazo (Fe)	Procesy utleniania, składnik hemoglobiny i mioglobiny.
Fluor (F)	Składnik kości i zębów, wzmacnia szkliwo.

tags: #woda #mineralna #pierwiastki #promieniotwórcze #zawartość