Wilgotność Względna a Zagrożenie Pożarowe Lasu
- Szczegóły
Czynniki meteorologiczne wpływają na stan wilgotności pokrywy ściółkowej, który decyduje o możliwości powstania pożaru lasu. Im bardziej rośnie wartość temperatury powietrza, a jego wilgotność maleje, im dłużej nie występują opady, tym większe jest zagrożenie pożarowe.
Wpływ Warunków Pogodowych na Powstawanie Pożarów
Temperatura powietrza powyżej 24°C, wilgotność względna powietrza poniżej 40%, brak opadów atmosferycznych i brak zachmurzenia lub zachmurzenie małe są parametrami, które określają tzw. pogodę pożarową. Jest tak, gdy temperatura powietrza jest większa niż 24 st. C, wilgotność względna powietrza jest niższa od 40 proc. i nie ma opadów, a wilgotność ściółki wynosi poniżej 12 proc.
Wilgotność ściółki wynosząca 30% jest progiem granicznym, powyżej którego powstanie pożaru w lesie od punktowych źródeł ciepła i jego rozprzestrzenianie się jest mało prawdopodobne. Ściółka oraz typowe leśne składniki pokrywy gleby zapalają się łatwo, gdy ich wilgotność względna jest niższa niż 20%. Następuje wówczas reakcja szybkiego i całkowitego spalania.
Zdecydowana większość (90%) pożarów lasów wybucha w dni, gdy wilgotność ściółki jest niższa niż 15% (dlatego zakaz wstępu do lasu wprowadza się przy trzecim stopniu zagrożenia pożarowego, jeżeli przez kolejnych pięć dni wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9:00 jest niższa niż 10%).
Dr hab. Ryszard Szczygieł z Instytutu Badawczego Leśnictwa (IBL) zaznaczył, że „pogoda sprzyja powstawaniu pożarów, ale 99 proc. wszystkich powstaje z winy umyślnej bądź nieumyślnej człowieka”.
Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu
Rola Ściółki Leśnej w Rozprzestrzenianiu Się Ognia
Ściółka (dno lasu, martwa pokrywa gleby) warunkuje możliwość inicjacji większości pożarów i wpływa na ich dalsze rozprzestrzenianie się. Ściółka oraz typowe leśne składniki pokrywy gleby zapalają się łatwo, gdy ich wilgotność względna jest niższa niż 20%. Następuje wówczas reakcja szybkiego i całkowitego spalania.
Istotnym elementem składowym ściółki są drobne gałązki, złuszczona korowina i szyszki. Dojrzałe, otwarte szyszki, z licznymi płaskimi łuskami, mają rozległą powierzchnię styku z powietrzem. Dzięki temu łatwo przesychają. Ich wilgotność jest niższa niż igliwia znajdującego się w ściółce. Dodatkowo w szyszkach występują łatwopalne związki żywiczne, powodujące ich gwałtowny zapłon.
O właściwościach pożarowych wszystkich materiałów roślinnych decyduje procentowy udział celulozy i ligniny. W skład suchych gałęzi, szyszek, a także korowiny, czyli podstawowych składników ściółki, wchodzi ponad 65% tych polimerów. Martwe igły sosnowe są głównym składnikiem ściółki właściwej. Jej wilgotność waha się od 6 do 66%.
Rodzaje Ściółki a Zagrożenie Pożarowe
- Igliwie: Płonące igliwie to doskonały nośnik ognia, wydzielający ciepło, szybko przesuszające sąsiedni materiał roślinny.
- Szyszki: Dodatkowo w szyszkach występują łatwopalne związki żywiczne, powodujące ich gwałtowny zapłon.
- Liście Bukowe: Wówczas nagromadzona i nierozłożona warstwa martwych liści staje się doskonałym materiałem palnym.
Roślinność Leśna a Pożary
W drzewostanie każdy pożar rozpoczyna się od pokrywy gleby. O jego dalszym rozwoju decyduje jej rodzaj, stopień pokrycia oraz poziomy i pionowy rozkład substancji palnych. Przy słabym wietrze, wiejącym z prędkością 1 m/s, intensywność rozprzestrzeniania się pożaru zależy przede wszystkim od ilości i rodzaju materiałów palnych pokrywających powierzchnię gleby (tzn. rozpoczyna się pożar lasu i który warunkuje proces spalania.
Niska roślinność drzewiasta (o wysokości do 6 m) i krzewy rosnące w dolnej partii drzewostanu stanowią warstwę łącznikową, zapewniającą ciągłość pomiędzy runem leśnym a koronami drzew górnego piętra. Ta pośrednia warstwa zapewnia prawie równomierny pionowy rozkład materiałów palnych w przestrzeni leśnej. Ma to duże znaczenie dla kształtowania warunków rozwoju pożaru. Do przekształcania się pożaru pokrywy gleby w pożar całkowity może dojść w starszych drzewostanach z piętrem iglastego podszytu - jego brak uniemożliwia przerzuty ognia w warstwę koron.
Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum
Wpływ Poszczególnych Gatunków Roślin na Rozprzestrzenianie Się Ognia
- Porosty: W sytuacji pożaru lasu porosty dostarczają znikomej ilości paliwa. Ich wilgotność jest zależna od wilgotności powietrza i mieści się w granicach 8-77%.
- Mchy: Generalnie mszaki działają opóźniająco na rozprzestrzenianie się procesu spalania.
- Wrzos: W czasie pożaru wrzos intensyfikuje rozprzestrzenianie się ognia. Płomień spalania tej rośliny sięga 3 m wysokości.
- Trawy: Bujnie rozwinięte łany roślinności wiechlinowatej, niekiedy o grubych, wysokich łodygach, generują duże obciążenie ogniowe, co intensyfikuje proces spalania.
Rola Drzew w Zagrożeniu Pożarowym
Definicja opisuje je jako sklepienie lasu utworzone z konarów, gałęzi, gałązek pędów i liści bądź igliwia. W składzie gatunkowym polskich lasów przeważa kilkanaście gatunków drzew. Przy zaistnieniu odpowiednich warunków wszystkie należy uznać za palne. Wyższą odpornością na ogień charakteryzują się gatunki liściaste.
W Polsce najwięcej pożarów lasu powstaje w drzewostanach sosnowych - z dwóch powodów. Po pierwsze, sosna jest najpospolitszym gatunkiem naszych lasów, zajmuje około 60% ich powierzchni. Drugą przyczyną jest łatwopalność żywic oraz olejków eterycznych, wyjątkowo silnie wydzielających się na skutek działania wysokich temperatur powietrza. Rośliny zawierające kwasy żywiczne oraz olejki eteryczne charakteryzują się największym ciepłem spalania.
Gdy ogień opanuje pień, wpływ żywicy na pożar uwidoczni się w postaci wydłużenia czasu spalania i fazy końcowego żarzenia. Jeśli drzewo jest dostatecznie grube, wytworzona wierzchnia warstwa węgla piroforycznego w wystarczający sposób chroni głębsze warstwy drewna. Całkowitemu rozkładowi ulegają jednak wszystkie drobniejsze zdrewniałe elementy, np. mniejsze gałęzie.
Z punktu widzenia ochrony przeciwpożarowej lasu oba gatunki są do siebie podobne i pełnią taką samą funkcję pożarową. W odpowiednich warunkach zarówno świerk, jak i jodła zapalają się szybciej niż sosna, a towarzyszy temu wydzielenie większej ilości ciepła. Świerk nie oczyszcza pnia z martwych konarów, a te ułatwiają przedostawanie się płomieni z pożaru powierzchniowego w wierzchołki drzew.
Charakterystyka Pożarowa Wybranych Gatunków Drzew
- Sosna: Łatwopalność żywic oraz olejków eterycznych.
- Świerk: Szybkie zapalanie się i wydzielanie dużej ilości ciepła.
- Jodła: Szybkie zapalanie się i wydzielanie dużej ilości ciepła.
- Modrzew: Czynnikiem sprzyjającym pożarowi jest silne zachwaszczanie się gleby.
- Buk: Korona ocienia dno lasu, ograniczając przesuszanie gleby i hamując rozwój roślinności runa.
- Dąb: Gruba warstwa kory zapewnia wytrzymałość na przejściowe oddziaływanie wysokich temperatur.
- Brzoza: Silna zdolność do regeneracji listowia po przejściu pożaru.
Statystyki Pożarów Lasów w Polsce
Według danych Instytutu Badawczego Leśnictwa od stycznia do końca czerwca odnotowano 3 374 pożary lasów. Jak wynika z danych IBL, w ubiegłym roku odnotowano 5 857 pożarów lasów, podczas gdy w roku poprzednim było ich 4 903. Do rekordowej liczby pożarów lasów doszło w 2015 roku - aż 12 257.
Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności
Tabela: Liczba pożarów lasów w Polsce w wybranych latach
| Rok | Liczba pożarów |
|---|---|
| 2015 | 12 257 |
| 2023 | 4 903 |
| Ostatni rok | 5 857 |
| Styczeń-Czerwiec (bieżący rok) | 3 374 |
tags: #wilgotność #względna #a #zagrożenie #pożarowe #lasu
