Wilgotność suszonych grzybów: Normy, przechowywanie i bezpieczeństwo

Szczegóły: Opublikowano: 06. March 2026

W przemyśle spożywczym, a w szczególności w produkcji wyrobów ciastkarskich, kluczowe jest przestrzeganie norm dotyczących jakości i bezpieczeństwa. Jednym z ważnych parametrów jest wilgotność, która wpływa na trwałość, teksturę i smak wyrobów. Właściwe przechowywanie produktów naturalnych bezpośrednio wpływa na zachowanie ich wartości odżywczych oraz świeżości.

Dlaczego suszenie grzybów jest tak ważne?

Przede wszystkim, pozwala na zachowanie ich walorów smakowych i odżywczych przez długi czas. Suszone grzyby są lżejsze i zajmują mniej miejsca, co czyni je idealnym dodatkiem do wielu potraw.

Jak bezpiecznie suszyć grzyby?

Metody suszenia grzybów są różnorodne i dostosowane do indywidualnych potrzeb zbieracza. Istnieją także nowocześniejsze techniki, takie jak suszenie w suszarkach elektrycznych czy w piekarniku. W zależności od techniki suszenie może trwać od kilku godzin do kilku dni. Możesz wykorzystać do tego suszarkę do grzybów, piekarnik ustawiony na niską temperaturę lub naturalne promienie słoneczne.

Optymalne do tego procesu są grzyby o suchym kapeluszu, takie jak prawdziwki, podgrzybki, koźlarze czy rydze. Chociaż maślaki także można suszyć, ważne jest, aby przed osuszeniem usunąć ich skórkę z kapelusza.

Aby uniknąć niebezpieczeństwa wystąpienia rakotwórczej pleśni, warto poznać kilka zasad. Zamiast mycia grzybów pod bieżącą wodą, lepiej jest oczyścić je suchą szczoteczką lub ściereczką. W ten sposób usuniesz wszelkie zabrudzenia, nie narażając grzybów na nadmierną wilgotność.

Przeczytaj także: Grzyby po deszczu: tempo wzrostu

Robaki w suszonych grzybach: Co musisz wiedzieć?

Robaki w suszonych grzybach to powszechny problem, z którym spotyka się większość grzybiarzy. Obecność larw muchówek w owocnikach grzybów jest naturalnym zjawiskiem leśnym, a odpowiednie postępowanie pozwala bezpiecznie wykorzystać zakonserwowane zbiory.

Skąd się biorą robaki w suszonych grzybach?

Białe robaki, które znajdujemy w suszonych grzybach, to najczęściej larwy muchówek z rodziny Sciaridae, zwanych potocznie muchówkami grzybowymi. Najczęstszym gatunkiem atakującym grzyby jest Lycoriella ingenua, której samica składa około 200 jaj bezpośrednio na kapeluszach grzybów lub w pobliżu grzybni.

Proces kolonizacji grzybów przez owady rozpoczyna się już w lesie, gdzie dorosłe muchówki, przyciągane przez związki lotne wydzielane przez rosnące grzyby, składają jaja na ich powierzchni. Po wylęgnięciu larwy żerują na miąższu, drążąc charakterystyczne korytarze. Larwy muchówek grzybowych rozwijają się w czterech stadiach, a cały cykl od jaja do dorosłego owada trwa od 15 do 49 dni, w zależności od temperatury i wilgotności.

Drugim źródłem zakażenia może być niewłaściwe przechowywanie już suszonych grzybów. Mole spożywcze (Plodia interpunctella) oraz chlebowce (Stegobium paniceum) to szkodniki wtórne, które atakują grzyby w naszych domach. Te owady mogą przedostać się do słoików przez nieszczelne zamknięcia lub być wprowadzone wraz z zakupionymi produktami.

Czy robaki w grzybach są niebezpieczne?

Według polskich przepisów wprowadzonych przez Ministerstwo Zdrowia (Dz.U. 03.21.178), dopuszczalny poziom zaczerwienia pierwotnego w suszonych grzybach nie może przekraczać 5% masy całkowitej produktu. Norma ta nie jest przypadkowa - odzwierciedla naturalny poziom infestacji w grzybach leśnych i jednocześnie zapewnia bezpieczeństwo konsumentom.

Przeczytaj także: Sekrety udanej hodowli grzybów

Z punktu widzenia zdrowotnego, larwy muchówek grzybowych same w sobie nie są toksyczne dla człowieka. Wysoka temperatura podczas gotowania (powyżej 70°C) skutecznie neutralizuje wszystkie potencjalne bakterie i pasożyty. Jednak problem pojawia się, gdy w grzybach oprócz larw wystąpią mole spożywcze lub chlebowce. Te szkodniki pozostawiają po sobie odchody, które mogą zawierać bakterie i prowadzić do rozwoju pleśni. Badania IJHARS z 2024 roku wykazały, że w blisko połowie (55 z 113) przebadanych partii suszonych grzybów dostępnych w polskich sklepach występowały nieprawidłowości, w tym przekroczona dopuszczalna zawartość zaczerwienia, obecność pleśni oraz żywych i martwych szkodników.

Jak rozpoznać grzyby z robakami?

Identyfikacja zarobaczonych grzybów powinna odbywać się na kilku etapach. Świeże grzyby należy przekroić wzdłuż, obserwując miąższ pod kątem obecności charakterystycznych kropek. To właśnie te drobne przebarwienia wskazują na korytarze drążone przez larwy. W przypadku grzybów suszonych sprawdzenie jest trudniejsze, ale możliwe. Należy zwrócić uwagę na widoczne dziurki na powierzchni kapeluszy i trzonów, kruszące się fragmenty oraz obecność białych, nitkowatych struktur (pajęczyn) - te ostatnie wskazują na obecność moli spożywczych, co dyskwalifikuje grzyby z użytku kulinarnego.

Podczas namaczania suszonych grzybów część larw wypłynie na powierzchnię wody. To naturalny proces - owady, nawet te zasuszone, pod wpływem wilgoci rozluźniają tkankę grzyba i mogą się uwolnić.

Skuteczne metody usuwania robaków z suszonych grzybów

Metoda namaczania w wodzie

Najpopularniejsza i najbezpieczniejsza metoda polega na zalaniu suszonych grzybów zimną lub letnią wodą i pozostawieniu ich na 1-3 godziny. W tym czasie większość larw opuści miąższ i wypłynie na powierzchnię. Po namoczeniu należy dokładnie przepłukać grzyby pod bieżącą wodą, usuwając wszystkie widoczne zanieczyszczenia. Tradycyjna metoda zakłada dodanie do wody odrobiny soli (około 1 łyżka na litr), co przyspiesza proces wypływania robaków.

Obróbka termiczna

Gotowanie grzybów w temperaturze minimum 70°C przez 15-20 minut neutralizuje wszystkie potencjalne zagrożenia biologiczne. Według danych z Uniwersytetu Penn State, temperatury powyżej 60°C są śmiertelne dla larw muchówek w każdym stadium rozwoju. Nie zaleca się jednak stosowania tej metody jako jedynej, ponieważ martwe larwy pozostają w grzybach i mogą wpływać na ich estetykę.

Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu

Kiedy grzyby należy wyrzucić?

Istnieją sytuacje, w których grzyby suszone bezwzględnie powinny trafić do kosza. Obecność pleśni (biały, zielony lub czarny nalot) jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do spożycia. Mikotoksyny produkowane przez pleśnie mogą powodować poważne zatrucia, prowadzące nawet do uszkodzenia wątroby. Jeśli w grzybach zauważymy mole spożywcze lub chlebowce (małe brązowe chrząszcze), cała partia powinna zostać zniszczona. Te szkodniki pozostawiają odchody i bakterie, które mogą być szkodliwe dla zdrowia. Intensywny, nieprzyjemny zapach stęchlizny lub pleśni również świadczy o zepsuciu produktu.

Jak prawidłowo przechowywać suszone grzyby, by uniknąć robaków?

Optymalizacja warunków przechowywania pozwala skutecznie minimalizować straty cennych składników, a także ogranicza korzystanie z chemicznych konserwantów. Temperatura i wilgotność należą do najistotniejszych parametrów wpływających na długowieczność produktów oraz zachowanie pełni składników odżywczych. Produkty naturalne najlepiej przechowywać w chłodnym (8-10°C), ciemnym i suchym miejscu. Wilgotność na poziomie około 60% zabezpiecza przed nadmiernym rozwojem bakterii, pleśni i grzybów, a także przed wysychaniem produktów oraz stratą właściwości prozdrowotnych.

Wybór odpowiedniego pojemnika

Suszone grzyby należy przechowywać w szczelnych pojemnikach zabezpieczających przed dostępem wilgoci i owadów. Najlepsze rezultaty dają szklane słoiki z gumową uszczelką i metalowym klipsem, które zapewniają całkowitą hermetyczność. Metalowe puszki z szczelnym zamknięciem również sprawdzają się dobrze, dodatkowo chroniąc przed światłem. Pojemniki próżniowe stanowią doskonałe rozwiązanie, eliminując dostęp powietrza i znacząco wydłużając trwałość grzybów.

Absolutnie nie należy używać woreczków foliowych (sprzyjają rozwojowi pleśni), woreczków płóciennych czy papierowych toreb (przepuszczają mole i wilgoć) oraz pudełek plastikowych typu lunch box (wchłaniają zapach grzybów na stałe).

Naturalne odstraszacze szkodników

Tradycyjna polska metoda zakłada włożenie do słoika z grzybami 2-3 liści laurowych. Badania przeprowadzone przez polskich naukowców potwierdzają, że związki lotne zawarte w liściach laurowych, zwłaszcza cyneol i eugenol, działają odstraszająco na mole spożywcze. Kilka ziaren jałowca również skutecznie odstrasza owady dzięki intensywnemu aromatowi. Dodatkowo, włożenie do pojemnika małego woreczka materiałowego wypełnionego ziarnami ryżu (około 2 łyżki) pomaga wchłaniać nadmiar wilgoci, zapobiegając rozwojowi pleśni.

Warunki przechowywania

Miejsce przechowywania ma kluczowe znaczenie dla trwałości suszonych grzybów. Optymalna temperatura wynosi 15-22°C, przy wilgotności powietrza poniżej 60%. Grzyby należy trzymać w ciemnym miejscu, gdyż światło słoneczne niszczy witaminy i pogarsza aromat. Szafki kuchenne z dala od zlewu i piekarnika, spiżarnie z dobrą wentylacją oraz chłodne komory (nie wilgotne piwnice) to najlepsze lokalizacje. Przy zachowaniu właściwych warunków suszone grzyby zachowują pełnię smaku i aromatu przez 18-24 miesiące.

Normy prawne dotyczące zaczerwienia w Polsce i UE

Polskie prawo żywnościowe, oparte na rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 2003 roku (ze zmianami z 2004), szczegółowo reguluje kwestię dopuszczalności zaczerwienia w grzybach. Według § 5 ust. 2 pkt 2, grzyby suszone mogą być wprowadzane do obrotu, jeżeli zaczerwienie pierwotne nie przekracza 5% masy całkowitej, nie stwierdza się zapleśnienia oraz obecności szkodników żywności. Kontrole przeprowadzane przez IJHARS weryfikują zgodność produktów z tymi normami.

Na poziomie unijnym nie istnieje osobny standard dla zaczerwienia w grzybach. Stosuje się ogólne przepisy dotyczące bezpieczeństwa żywności zawarte w rozporządzeniu (WE) nr 178/2002. EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) koncentruje się głównie na kontroli pozostałości pestycydów w grzybach suszonych.

Praktyczne wskazówki przy zakupie suszonych grzybów

Kupując suszone grzyby w sklepie, warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych elementów. Przede wszystkim należy sprawdzić etykietę - powinna zawierać numer atestu grzyboznawcy, rok zbioru, datę minimalnej trwałości oraz informację o kraju pochodzenia. Oględziny przez przezroczyste opakowanie mogą ujawnić widoczne dziurki w grzybach, obecność pyłu na dnie opakowania (odchody szkodników) czy pajęczyny między grzybami (mole spożywcze).

Polskie grzyby leśne z atestem grzyboznawcy, grzyby z certyfikatem BIO (mniejsze ryzyko pestycydów) oraz produkty od zaufanych producentów lokalnych to najlepsze wybory. Należy unikać produktów bez pełnego oznakowania w języku polskim, grzybów w nieszczelnych opakowaniach oraz produktów po dacie minimalnej trwałości, które mogą być przeceniane.

Suszenie grzybów z myślą o zapobieganiu zaczerwieniu

Kluczem do uzyskania wysokiej jakości suszu jest odpowiednie przygotowanie grzybów bezpośrednio po zbiorze. Grzyby należy oczyścić suchą szczotką lub ręcznikiem papierowym, unikając mycia wodą. Wszystkie okazy należy dokładnie sprawdzić, przekrawając na pół i odrzucając te z widocznymi korytarzami larw. Grzyby powinny trafić do suszenia maksymalnie 4-6 godzin po zebraniu, zanim larwy zdążą się dalej rozwinąć.

Optymalna temperatura suszenia wynosi 40-50°C. Przy wyższych temperaturach grzyby tracą aromat, przy niższych proces trwa zbyt długo, co sprzyja rozwojowi larw. Czas suszenia zależy od wielkości i gatunku: borowiki (kapelusze) suszą się 6-8 godzin, borowiki (trzony pokrojone) 5-7 godzin, podgrzybki 5-7 godzin, a kurki 8-10 godzin. Grzyby są prawidłowo ususzone, gdy są elastyczne, nie kruche, a przy większym nacisku łamią się z lekkim trzaskiem, ale nie kruszeją w proszek.

Mity i fakty o robakach w grzybach

Wokół tematu robaczywych grzybów narosło wiele mitów, które warto rozwikłać. Często można usłyszeć, że robaczywe grzyby są bardziej szlachetne i smaczniejsze. To nieprawda - larwy spożywają składniki odżywcze, obniżając wartość biologiczną grzyba. Jednak fakt, że grzyb jest robaczywy, może świadczyć o jego naturalnym pochodzeniu i braku pestycydów.

Kolejny mit głosi, że wszystkie białe robaki w grzybach to to samo. Rzeczywistość jest bardziej złożona - w grzybach możemy znaleźć larwy różnych gatunków muchówek z rodziny Sciaridae, larwy innych much, skoczogonki (drobne bezkręgowce) oraz w późniejszym etapie przechowywania, larwy moli spożywczych.

Alternatywne zastosowania mocno zarobaczonych grzybów

Jeśli grzyby są nadmiernie zaczerwione, ale nie spleśniałe, nie muszą od razu trafiać do kosza. Mogą posłużyć jako naturalny nawóz do ogrodu - grzyby są bogate w azot, potas i fosfor, cenione przez rośliny. Można je również dodać do kompostownika, gdzie przyspieszą rozkład innych odpadów organicznych.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy jedzenie grzybów z robakami jest szkodliwe dla zdrowia?

Spożycie prawidłowo przygotowanych grzybów z niewielką ilością larw muchówek grzybowych nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Wysoka temperatura podczas gotowania (minimum 70°C przez 15 minut) neutralizuje wszystkie potencjalne bakterie i pasożyty, które mogłyby być przenoszone przez larwy. Larwy muchówek z rodziny Sciaridae same w sobie nie są toksyczne.

Jak odróżnić larwy muchówek od moli spożywczych w grzybach?

Larwy muchówek grzybowych (Sciaridae) są małe (2-5 mm), białe lub kremowe, półprzezroczyste, beznogie i przypominają drobne robaczki. Występują pojedynczo w korytarzach wewnątrz miąższu grzyba. Larwy moli spożywczych (Plodia interpunctella) są większe (10-15 mm), kremowe lub różowawe, mają wyraźną głowę i tworzą charakterystyczne pajęczyny (jedwabiste nici) między grzybami w pojemniku. Obecność pajęczyn jest jednoznacznym sygnałem obecności moli.

Dlaczego niektóre gatunki grzybów są bardziej podatne na robaki?

Podatność na zaczerwienie zależy od kilku czynników biologicznych. Grzyby o miękkim, soczystym miąższu (borowiki, podgrzybki, maślaki) są bardziej atrakcyjne dla muchówek niż te o twardszej strukturze. Niektóre gatunki wydzielają intensywniejsze związki zapachowe, które przyciągają owady z większych odległości.

Badania sensoryczne wyrobów ciastkarskich

Badania sensoryczne są istotnym elementem oceny jakości wyrobów ciastkarskich. Obejmują one analizę różnych cech produktu, takich jak:

Wygląd zewnętrzny: Kształt, powierzchnia, barwa.
Struktura i tekstura: Jednolitość partii, przełom, konsystencja.
Zapach i smak: Ocena intensywności i jakości aromatu oraz smaku.

Normy, takie jak PN-A-74252:1998, określają, że wyroby ciastkarskie powinny być oceniane w skali od 8 do 20 punktów, uwzględniając jednolitość partii, wygląd zewnętrzny, strukturę i teksturę, zapach i smak.

Wilgotność w pieczywie i bułce tartej

Wilgotność jest jednym z kluczowych parametrów fizycznych kontrolowanych w pieczywie i bułce tartej. Dla pieczywa norma PN-A-74108:1996 pkt 3.4 określa kwasowość w zakresie 1 ÷ 15 stopni. Zawartość dwutlenku siarki: W przetworach warzywnych norma przewiduje 2 ÷ 1500 mg/kg, w przetworach grzybowych 3 ÷ 200 mg/kg, a w musztardzie 7 ÷ 200 mg/l.

Normy mikrobiologiczne

Normy mikrobiologiczne są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności. Badania obejmują:

Liczbę Enterobacteriaceae
Liczbę bakterii z grupy coli
Obecność Cronobacter spp.
Liczbę drożdży i pleśni
Liczbę gronkowców koagulazo-dodatnich
Obecność Salmonella
Obecność Pseudomonas aeruginosa

Warunki przechowywania żywności

Produkty żywnościowe muszą być magazynowane w odpowiednich warunkach, gwarantujących zachowanie ich właściwości oraz uniemożliwiających ich zepsucie czy zanieczyszczenie. Każda kategoria produktów spożywczych powinna być magazynowana w specjalnie przeznaczonym do tego celu magazynie lub w wydzielonych do tego celu pomieszczeniach, zachowujących wysokie standardy czystości.

Do podstawowego wyposażenia magazynu zalicza się aparaturę służącą do pomiaru temperatury i wilgotności powietrza, światło/oświetlenie oraz różne rodzaje urządzeń wykorzystywanych do składowania produktów.

Do monitorowania warunków panujących w magazynie służy następująca aparatura:

Termometry - używane do pomiaru temperatury. Do najpopularniejszych należą: termometr rozszerzalnościowy elektryczny, cieczowy oraz metalowy;
Higrometry - używane do pomiaru wilgotności;
Termohigrometry - używane do pomiaru zarówno temperatury, jak i wilgotności.

Ważnym elementem wyposażenia magazynów jest również światło (oświetlenie). Jest to czynnik, który niekorzystnie wpływa na przechowywane produkty, np. skutkuje utlenianiem się tłuszczu, co obniża jego wartość żywieniową.

Do przechowywania produktów żywnościowych, np. wykorzystywanych w chłodniach, służy wiele urządzeń, w tym m.in. agregaty czy systemy wentylacyjne. W celu dostarczenia produktów do magazynu, wykorzystuje się odpowiednie środku transportu bliskiego, np. wózki platformowe dwukołowe i czterokołowe. Do podstawowego wyposażenia magazynów należą również meble magazynowe stalowe, np. stoły, regały, a także podesty.

Sposoby zabezpieczania żywności to m.in.:

stosowanie palet;
regularne bielenie magazynów;
malowanie na biało lub niebiesko szyb magazynów;
przygotowanie podłóg, które nie powinny mieć szpar, aby nie gromadził się w nich brud czy odpadki;
zamocowanie metalowych obić dolnej części drzwi magazynów ziemniaków i warzyw korzeniowych;
zamocowanie w oknach siatek przeciw owadom;
zamontowanie wentylacji wymuszonej.

Ważnym elementem jest również dobranie właściwych opakowań wykonanych z materiałów nietoksycznych z atestem do kontaktu z żywnością. Opakowania, które mają kontakt z produktami żywnościowymi powinny być dostatecznie obojętne, czyli nie powodować przenikania do żywności substancji w ilościach, które mogą zagrażać zdrowiu konsumenta, modyfikować skład produktów czy wpływać na pogorszenie ich cech organoleptycznych. Opakowania takie powinny być opatrzone znakami zasadniczymi, informacyjnymi, niebezpieczeństwa, jakości produktu, reklamowymi itp.

Zasady rozmieszczania produktów żywnościowych na półkach czy regałach w poszczególnych magazynach nie są ściśle regulowane. Obowiązuje jednak zasada FIFO (skrót od ang. First In, First Out), czasem zwana również FEFO (skrót od ang. First Expired, First Out), czyli produkt, który pierwszy umieszczono w magazynie, jako pierwszy powinien go opuścić.

Podstawowe zasady rozmieszczania produktów w magazynach:

nie wolno magazynować razem mięsa, wędlin, drobiu, jaj, nabiału, ryb, produktów suchych, warzyw, owoców i kiszonek;
w jednej komorze chłodniczej nie wolno magazynować razem żywności surowej nieprzetworzonej oraz potraw gotowych do spożycia;
jaja należy magazynować w specjalnym pomieszczeniu, w którym są dezynfekowane, w temperaturze +4°C;
do chłodni należy wkładać żywność wychłodzoną, zabezpieczoną i opisaną.

Skutki nieprawidłowego magazynowania żywności

Nieodpowiednie przechowywanie produktów spożywczych może wpłynąć zarówno na pogorszenie się ich walorów sensorycznych (smaku, zapachu, koloru, konsystencji), jak i może spowodować niepożądany rozwój drobnoustrojów (bakterii, pleśni, grzybów). Nieprawidłowe magazynowanie żywności może mieć negatywny wpływ na zdrowie konsumenta (np. poważnych zatruć pokarmowych). Magazynowanie żywności surowej nieprzetworzonej wraz z potrawami gotowymi do spożycia może wywoływać tzw. zakażenia krzyżowe innych produktów, zwłaszcza zakażenia bakteriami Salmonella czy Listeria Monocytogenes.

Nieprawidłowe magazynowanie warzyw i owoców skutkuje transpiracją, czyli nadmiernym parowaniem z nich wody. Nieprawidłowa temperatura i wilgotność w magazynie wpływa na zmianę koloru i struktury mięsa, a co za tym idzie skutkuje psuciem się produktu. Zepsute mięso jest źródłem zagrożeń mikrobiologicznych żywności. Spożycie zepsutego mięsa niesie za sobą poważne konsekwencje zdrowotne.

Kluczowe jest regularne kontrolowanie temperatury i wilgotności w pomieszczeniach, gdzie przechowujesz naturalne produkty. Użycie szczelnych pojemników i nieprzezroczystych opakowań powinno stać się standardem. Systematycznie sprawdzaj stan żywności oraz akcesoriów, eliminując produkty wykazujące oznaki psucia, pleśni czy nieprzyjemnego zapachu. Aby produkty naturalne jak najdłużej zachowały pełnię wartości odżywczych, należy zadbać o wszystkie etapy ich przechowywania.

Optymalne warunki przechowywania żywności w zależności od rodzaju magazynu

Magazyny żywnościowe niechłodzone służą przechowywaniu surowców oraz produktów, które, zgodnie z obowiązującymi normami, muszą być trzymane w odpowiednich warunkach, w których uwzględniona została pożądana temperatura i wilgoć. Magazyn dobowy to magazyn podręczny, pośredni, który jest zlokalizowany na obrębie kuchni, w którym przechowuje się produkty pobrane z magazynu do bieżącej produkcji.

Rodzaj magazynu	Wilgotność	Temperatura	Oświetlenie	Wentylacja
Komora chłodnicza mięsa	70-90%	0 do +4°C	Sztuczne
Komora chłodnicza drobiu	70-90%	0 do +4°C	Sztuczne
Komora chłodnicza ryb	90-93%	-2 do +2°C	Sztuczne
Komora chłodnicza nabiału	80-85%	+2 do +4°C	Sztuczne
Komora chłodnicza wędlin i tłuszczów	80%	0 do +2°C	Sztuczne
Komora chłodnicza owoców i warzyw nietrwałych	80-85%	+4 do +8°C	Sztuczne
Komora chłodnicza piwa i napojów	80-85%	+4 do +8°C	Sztuczne
Komora chłodnicza jaj	50%	+4 do +5°C	Sztuczne
Komora mroźnicza standardowa	80-90%	-22 do -18°C	Sztuczne
Magazyn produktów suchych i pieczywa	60%	+15 do +18°C	Dopuszcza się pośrednie oświetlenie naturalne	Mechaniczna
Magazyn win i wódek	60-80%	+10 do +18°C	Sztuczne	Mechaniczna
Magazyn kiszonek	70-80%	+6 do +15°C	Sztuczne	Mechaniczna
Magazyn ziemniaków i warzyw korzeniowych	85-90%	+6 do +10°C	Sztuczne	Mechaniczna
Magazyn podręczny/dobowy	60-80%	0 do +10°C	Naturalne, sztuczne lub mieszane	Mechaniczna

tags: #wilgotność #suszonych #grzybów #normy #przechowywanie