Wilgotność standardowa rzepaku a bezpieczne przechowywanie
- Szczegóły
Skuteczne magazynowanie zbóż wymaga odpowiedniego oczyszczenia, sortowania i kontroli wilgotności ziarna, aby zapewnić ich wysoką jakość i trwałość podczas przechowywania. Nowoczesne technologie wspierają rolników w przygotowaniu plonów.
Przygotowanie ziarna do przechowywania
Gospodarstwo decydujące się na przechowywanie ziarna w magazynach silosowych powinno kierować do nich ziarno oczyszczone. Oddzielane są od niego wszelkie zanieczyszczenia. - Zarówno czyszczenie, jak i sortowanie są zabiegami niezbędnymi, gdyż nasiona dostarczane prosto z kombajnu do silosów i magazynów, nie są materiałem jednorodnym. Oprócz nasion gatunku uprawnego, znajdują się tam różne zanieczyszczenia użyteczne i nieużyteczne.
- W procesie czyszczenia i sortowania nasion wykorzystuje się różnice cech aerodynamicznych i geometrycznych, czyli wymiary, kształt itp. Separatory pneumatyczne wykorzystują różnicę właściwości aerodynamicznych i gęstości pomiędzy ziarnem a zanieczyszczeniami. Dla ziarna zbóż z zasady stosowane są urządzenia sitowo-pneumatyczne i sitowo-pneumatyczne wyposażone w tryjery. Urządzenia te mogą być przewoźne lub stacjonarne. Aby uzyskać wymagany poziom czystości ziarna stosuje się maszyny czyszczące wykorzystujące wiele cech rozdzielczych. Połączenie układu separatora pneumatycznego z zespołem sit i tryjerem tworzy czyszczalnię złożoną, która zapewnia uzyskanie wysokiej czystości ziarna i w dostateczny sposób przygotowuje ziarno do przechowywania czy siewu - wyjaśnia dr inż.
Wskazuje też, że rolnicy korzystają zazwyczaj z magazynów silosowych oraz płaskich. Umożliwiają one długie przechowywanie ziarna pod warunkiem jednak, że rolnik odpowiednio zadba o jego jakość. Musi więc ono mieć właściwą wilgotność oraz być czyste. Lekkie zanieczyszczenia wpływają także na skuteczność magazynowych instalacji. Zalegając w obudowach przenośników, powodują spadek ich wydajności.
Do pierwszej grupy zalicza się: poślad, czyli ziarna „chude” i nie w pełni wykształcone, czyli przesiewające się przez sito o oczkach 1,6x2,5 mm, ziarno porośnięte, uszkodzone mechanicznie więcej niż w połowie i uszkodzone przez szkodniki. Do tej grupy można zaliczyć także ziarna ściemniałe na skutek niewłaściwego przechowywania w miejscu składowania lub przypalone podczas suszenia, jak również ziarna innego gatunku uprawnego - informuje dr inż.
Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu
Aby bezpiecznie przechowywać ziarno, należy przestrzegać kilku istotnych zasad. - Przechowywanie zboża jest wymagającym procesem, dlatego tak ważne jest zebranie materiału określonej jakości. Jest to możliwe dzięki technologiom stosowanym w nowoczesnych maszynach. To powoduje, że kolejne kroki związane z oczyszczaniem zboża pod kątem magazynowania, mogą być mniej czasochłonne i kosztowne. Moment zbioru to też właściwy czas na klasyfikację zboża, co również jest osiągalne w czasie rzeczywistym dzięki odpowiednim technologiom - mówi Mateusz Janicki, specjalista ds.
Amerykański producent przekonuje, że warunki do przechowywania w ziarnach budowane są i kształtowane na etapie omłotu i zbioru. Stosowane rozwiązania w kombajnach ułatwiają dobranie infrastruktury magazynowej. Może się ona zmagać ze znacznie niższą ilością zanieczyszczeń. - Przy dużych areałach zalecane jest korzystanie z maszyn, które będą gwarantować wysoką wydajność przy jednoczesnej wysokiej jakości ziarna. Przykładowo, nowe kombajny cyfrowe John Deere serii T6, zostały zaprojektowane tak, by przy szerokości zespołu żniwnego do 10,5 m móc zagwarantować zbiór na poziomie 50 ton ziarna na godzinę.
W kombajnach serii T6 zastosowano układ czyszczący o powierzchni do 6,3 m2, jeden z większych w branży i jest on obsługiwany przez jeden duży wentylator. Usunięcie 30% zanieczyszczeń już na początku układu czyszczącego wspiera efektywną pracę sita górnego i dolnego. Z kolei właśnie sita o długości prawie 2 m pozwalają odseparowywać ziarna nawet na niewielkich skłonach, a dzięki unikatowej konstrukcji lamelek w sitach HP ze specjalnymi drucikami notujemy mniej niedomłotów, co się przekłada m.in. Dodatkowo John Deere wskazuje, że zastosowanie jednorotorowej konstrukcji w kombajnach serii S7 z rotorem umieszczonym eliptycznie sprawia, że więcej miejsca pozostaje nad rotorem, gdzie pracuje 15 elementów młócących.
Wilgotność ziarna a długość przechowywania
Pielęgnacja ziarna zbóż czy nasion rzepaku w magazynach jest podstawą prawidłowego przechowania. Obok konserwacji ziarna świeżo zebranego z pola, istotnym elementem magazynowania jest czas bezpiecznego ich przechowywania. Metody umożliwiające długookresowe przechowywanie polegają na suszeniu i chłodzeniu ziarna. Dla pszenicy, żyta, pszenżyta, jęczmienia, owsa przechowywanych do 6 miesięcy bezpieczna wilgotność ziarna wynosi 14%. W przypadku dłuższego okresu przechowywania wilgotność ziaren powinna być utrzymana na poziomie nie większym niż 13%. W przypadku kukurydzy przechowywanej przez okres 6-12 miesięcy bezpieczna wilgotność ziarna wynosi 14%, a przez okres dłuższy niż 12 miesięcy 13%.
Na efektywność produkcji rolniczej wpływa wiele czynników. Jednym z nich jest wilgotność zboża, które jest magazynowane po zbiorach. Wartości wilgotności różnią się w przypadku poszczególnych gatunków. Warto je znać i stosować, aby zapewnić sobie większe dochody i zadbać o prawidłowe przechowywanie plonów w dłuższej perspektywie. Choć wielu rolników się na to nie decyduje, to jednak warto stosować dedykowane testery wilgotności zboża. Dzięki temu można zwiększyć kontrolę tego parametru oraz jeszcze lepiej dopasować termin żniw i warunki magazynowania ziarna.
Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum
Oczywiście ocena organoleptyczna nie jest tak precyzyjna, dlatego rekomenduje się wykorzystanie urządzenia do pomiaru wilgotności zboża. Co do zasady pomiarów należy dokonywać nie tylko przed żniwami, ale również w trakcie przechowywania zboża. W ten sposób wydłuża się okres przechowywania plonów oraz utrzymuje je we właściwym stanie, co ułatwia późniejsze przetwarzanie. Należy pamiętać o tym, że zboża powinny być przechowywane w metalowych silosach blaszanych lub w magazynach płaskich, gdzie zapewnia się im przepływ powietrza.
Zbieranie wilgotnego zboża wiąże się ze sporym ryzykiem. Niestety po opadach deszczu wielu rolników zbyt szybko decyduje się na zbiór. To błąd, w którego wyeliminowaniu pomoże niewielki przyrząd do badania wilgotności zboża. Jeżeli ziarna są zbyt mokre w trakcie zbioru lub przechowuje się je w złych warunkach, to sprzyja to rozwojowi pleśni i grzybów. Te szkodliwe drobnoustroje szybko infekują kolejne partie zbóż i prowadzą do zniszczenia plonów oraz do strat finansowych dla rolnika.
To, jaka powinna być wilgotność zboża w momencie zbioru, zależy od kilku aspektów. Pod uwagę bierze się przede wszystkim uprawiany gatunek. Każdy z nich ma nieco inne normy wilgotności zboża. Wiedza na ten temat pozwala na uniknięcie kosztownych błędów. W poniższej tabeli zebrano kluczowe dane na temat rekomendowanej wilgotności płodów rolnych zboża do silosu lub magazynu płaskiego.
| Gatunek zboża | Bezpieczna wilgotność do przechowywania (do 6 miesięcy) | Bezpieczna wilgotność do przechowywania (powyżej 6 miesięcy) |
|---|---|---|
| Pszenica | 14% | 13% |
| Żyto | 14% | 13% |
| Pszenżyto | 14% | 13% |
| Jęczmień | 14% | 13% |
| Owies | 14% | 13% |
| Kukurydza (6-12 miesięcy) | 14% | - |
| Kukurydza (ponad 12 miesięcy) | - | 13% |
Poziom wilgotności zboża ma bezpośrednie przełożenie na to, jak długo plony zachowają swoje właściwości i strukturę. Im ziarna są bardziej mokre, tym szybciej zaczynają się psuć, co oznacza, że skraca się czas ich bezpiecznego magazynowania. Dla przykładu ziarno zboża o wilgotności 14% może być przechowywane w temperaturze 15°C nawet przez rok. Jeżeli jednak przy tej samej temperaturze jego wilgotność wzrasta do około 25%, to jego przydatność wynosi niespełna 10 dni. Przy utrzymaniu parametrów 25% i 25°C w magazynie ziarno zepsuje się już po upływie kilkudziesięciu godzin.
Wiesz już, jaka powinna być wilgotność ziaren przechowywanych w magazynach płaskich i silosach. Warto też zastanowić się nad tym, jaka wilgotność zboża do zbioru będzie optymalna. Standardowo przyjmuje się, że przy większości zbóż można rozpocząć żniwa kosić je przy wilgotności na poziomie 12-14% (np. uprawa pszenżyta, żyta, pszenicy, jęczmienia). W niektórych przypadkach prace te można wykonywać przy 15%. Na rynku jest dostępnych wiele skutecznych modeli. Standardowo ich mechanizm polega na dokonywaniu pomiarów na podstawie właściwości oporu elektrycznego.
Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności
Należy pamiętać o tym, że regularna kalibracja miernika wilgotności zboża pomoże w utrzymaniu precyzyjnej pracy urządzenia. Kaleta A., Górniki K., Bezpieczne przechowywanie ziarna - studium zagadnienia, Inżynieria Rolnicza 1(99)/2008, s. Łakomy Z., Kawalec A., Uwagi na temat analiz wilgotności zboża, Przegląd Zbożowo-Młynarski 3(10)/1959, s. Tanaś W., Dreszer K.A., Zagajski P., Wpływ wilgotności na straty i uszkodzenia ziarna podczas zbioru kombajnowego zbóż, Inżynieria Rolnicza 9(107)/2008, s.
Zbiór i wstępne przygotowanie
Zboża i rzepak muszą być bezpiecznie przechowywane. Niekorzystna pogoda lub nadmierna ilość chwastów doprowadziły w ostatnich latach w okresie fizjologicznej dojrzałości zbóż oraz w czasie żniw do częstych zakłóceń procesu oczyszczania i suszenia. Wstępne oczyszczanie należy do podstawowych standardów. Procedura przebiega przy użyciu różnego rodzaju wialni. Wialnie są bardzo pomocne w odessaniu słomy, piasku i kurzu za pomocą strumienia powietrza.
Dla pszenicy, pszenżyta, jęczmienia i żyta, równowaga wilgotności przy zawartości wody w ziarnie plasuje się na poziomie 14 procent, przy względnej wilgotności powietrza na poziomie 65 procent i temperaturze ziaren 15°C. Poza pomiarami zawartości wody i próbami penetracyjnymi, jakość suszenia można również kontrolować za pomocą termometru lub hydrometru. Pod koniec procesu ulatniające się powietrze nie ma już wpływu na wilgotność.
Uwaga: Po zakończeniu procesu należy każdorazowo schłodzić zboże do temperatury poniżej 15° C. W pierwszym dniu po zbiorach należy zdecydować, czy przechowywanie zbóż ma nastąpić po ich schłodzeniu, wysuszeniu i oczyszczeniu. Zaraz po żniwach powinny zostać przygotowane odpowiednie warunki dla bezpiecznego przechowywania zboża. Zalecana jest wilgotność nieprzekraczająca 14-15 procent wilgotności ziaren i co najwyżej 65-procentowa względna wilgotność powietrza. Pierwsze przewietrzenie zboża najlepiej przeprowadzać przez 1-2 godzin do maksymalnej względnej wilgotności powietrza 75 procent. Aby zredukować ryzyko rozwinięcia się grzybów i zalęgnięcia się szkodników magazynowych, zboże musi zostać schłodzone do 10-12 °C. Można to zrobić również przy użyciu specjalnych agregatów schładzających.
Specyfika zbioru i przechowywania rzepaku
Ostatnim etapem prowadzenia plantacji jest zbiór, który wymaga szczególnej uwagi w przypadku rzepaku. Zbiór kombajnowy rzepaku wymaga dbałości o szczegóły, których jest dość dużo, a ponadto ich znaczenie na poszczególnych plantacjach może być różne. Najważniejsze są te elementy, które wpływają na jakość omłotu przy możliwie najmniejszym udziale strat.
Zasada 1. Przed rozpoczęciem zbioru należy sprawdzić brak zielonych łuszczyn na dolnych rozgałęzieniach roślin. Stan dojrzałości roślin najlepiej sprawdzać kilka metrów od brzegu plantacji. Warto pamiętać, że bielenie powierzchni łanu nie oznacza zupełnej dojrzałości rzepaku do omłotu. Trzeba wyczekać na całkowitą dojrzałość łuszczyn. Słoma w łanie gotowym do zbioru powinna mieć poniżej 20% wilgotności. Zielone łodygi poniżej warstwy łuszczyn nie są problematyczne, ale zawierają więcej wilgoci, są ciężkie, obciążają zespoły kombajnu (żniwny, młócący i czyszczący). Wymagają zwiększenia prędkości bębna i wentylatora. W ten sposób separacja nasion jest wymuszona, a to zwiększa straty. Duży udział zielonej słomy i łuszczyn utrudniają sortowanie na sitach, co prowadzi do słabego przepływu nasion, a następnie ich wyrzucania na pole. Przy dużym udziale zielonych łodyg należy starać się prowadzić kosę minimalnie poniżej warstwy łuszczyn. Żadnych obaw przed osypaniem - najnowsze odmiany są na to coraz mniej wrażliwe. Ponadto znaczna poprawa zdrowotności odmian sprawia, że łodygi długo pozostają zielone. Ryzyko ich łamania oraz wylegania jest niskie. Sprawdź: Rzepak zaczyna porastać?
Zasada 2. Jeśli ktoś nie posiada stołu do rzepaku i zamierza zbierać rzepak hederem zbożowym, powinien rozważyć zamówienie usługi odpowiednio przystosowaną maszyną. Wyposażenie kombajnu w stół do rzepaku pozwala ograniczyć straty na hederze do 3 dt/ha (według obecnych cen to ok. 900 zł). Wydłużony stół pozwala lepiej ułożyć ściętą masę przed pochwyceniem przez podajnik ślimakowo-palcowy. Tutaj część łuszczyn pęka i nasiona są wyrzucane w różnych kierunkach. Po bokach i z tyłu zatrzymują je ściany hedera. Użycie stołu do rzepaku i wysokie koszenie poprawia wydajność pracy nawet o 30%, zwłaszcza jeśli plantacja jest wolna od chwastów i wyrównana. Niskie koszenie powoduje pobieranie większej masy roślinnej przez kombajn, co obniża jego zdolności omłotowe.
Zasada 3. Decyduj się na zbiór rzepaku, gdy średnia wilgotność nasion sięga ok. 9%. Omłot wilgotnych nasion może sprzyjać stratom plonu nawet do 20%. Zasada 4. Dostosuj ustawienia (wysokość koszenia, młócenie, czyszczenie, prędkość jazdy) do każdej sytuacji. Zasada 5. Ma to na celu zebranie jak największej ilości czystych i odpowiednio wysuszonych nasion, bez zakłóceń wydajności pracy. Zasada 6. W pierwszej kolejności należy zbierać plantacje, gdzie występują choroby końca wegetacji. Łuszczyny opanowane przez choroby są bardziej wrażliwe na pękanie, zarówno pod wpływem czynników pogodowych (temperatura, wilgotność), jak i mechanicznych. Dlatego konieczne jest znalezienie punktu równowagi. Po zebraniu plantacji zanieczyszczonych chwastami (życica, wyczyniec, owies głuchy, komosa), należy dokładnie oczyścić zespoły młócące i czyszczące kombajnu, gdzie mogą się gromadzić kłopotliwe nasiona. Nie można dopuścić, żeby zostały zawleczone na inne pola. Aby sprowokować kiełkowanie jak największej ilości nasion rzepaku i chwastów osypanych podczas zbiorów, należy odczekać z uprawą ścierniska, zwłaszcza głębszą.
Nie wszystkim udało się w tym roku zebrać 4 t rzepaku z 1 ha. Aby bezpiecznie przechować nasiona rzepaku potrzeba trzech rzeczy: wiedzy i doświadczenia rolnika oraz odpowiedniego wyposażenia technicznego gospodarstwa. Jeśli czegoś brakuje, to efekty mogą być różne. Bezpieczna wilgotność nasion rzepaku przeznaczonego do przechowywania wynosi zaledwie 7 proc., gdy ziarna zbóż 13-14 proc. Małe przestrzenie międzynasienne sprawiają, że trudno jest odprowadzać powstające w wyniku rozkładu substancji zapasowych ciepło, parę wodną i dwutlenek węgla. Łatwo też stają się niedrożne przez różnego rodzaju zanieczyszczenia: części łuszczyn i słomy, nasiona chwastów czy też fragmenty nasion rzepaku. Powietrze, które wtłaczane jest w pryzmę rzepaku napotyka kilkukrotnie większy opór niż w pryzmę pszenicy.
Magazyny i silosy przed złożeniem nasion rzepaku muszą być starannie wysprzątane ze starych nasion i zanieczyszczeń, które należy głęboko zakopać lub spalić. Koniecznie trzeba sprawdzić szczelność dachu. Otwory wentylacyjne należy zabezpieczyć gęstą siatką przed dostępem gryzoni. Przed złożeniem rzepaku należy sprawdzić jego wilgotność wilgotnościomierzem elektrycznym oraz zawartość zanieczyszczeń. Jeśli wilgotność nasion jest większa niż 7 proc. powinno się je natychmiast dosuszać. Podczas suszenia trzeba przestrzegać zalecanych maksymalnych temperatur powietrza wykorzystywanego do suszenia oraz nasion. Generalnie im nasiona są wilgotniejsze, a tym samym wrażliwsze na uszkodzenia, tym temperatura suszącego powietrza powinna być niższa. Wilgotność nasion mogą zwiększać nasiona chwastów oraz zielone liście czy fragmenty łodyg. Można ją zmniejszyć przez oddzielenie tych zanieczyszczeń. Szkodliwa jest obecność nasion niedojrzałych. Takie nasiona zawierają chlorofil - barwnik, który rozpuszcza się w tłuszczu i zmienia jego barwę na zieloną.
Podczas przechowywania należy bacznie monitorować składowany surowiec pod kątem jego temperatury i wilgotności a także występowania szkodników magazynowych. Regularnie trzeba nasiona przewietrzać, aby nie dopuścić do samozagrzewania. Warto przypomnieć, że jest ono przyczyną pogorszenia jakości i dużych ubytków masy na skutek nadmiernego wzrostu temperatury wywołanego wzmożonym procesem oddychania.
Podsumowując można stwierdzić, że jeśli ktoś umie i ma warunki do przechowywania nasion rzepaku, to może to robić. Duża część ziarna zbóż musi być po zbiorze przechowywana. Wymaga tego tryb cyklicznego zagospodarowania tego surowca, zarówno w gospodarstwie indywidualnym, jak i przez różne krajowe jednostki przetwórcze.Bardzo ważnym elementem tego działania jest także koniunktura na rynku i związana z nią cena ziarna. Zobacz także: Raport postraszył, ale Matif niestety się odwraca. O jakości składowanego ziarna decydują dwa podstawowe parametry, tj. Dla zbóż bezpieczna wilgotność ziarna przechowywana do ok. 12 mies. W tej temperaturze i wilgotności poniżej 14% można przechowywać ziarno nawet 3 lata.
Ważne jest, aby prowadzić systematyczny monitoring warunków w silosie lub magazynie, gdyż gwałtowny ich skok, zwłaszcza temperatury oznacza, że towar taki trzeba pilnie przesortować, przewietrzyć, usunąć zainfekowaną pleśnią partię, a dobry surowiec najlepiej jest przesypać do innego silosu. W tym zadaniu przydatne są zwłaszcza silosy lejowe.
tags: #wilgotność #standardowa #rzepak #przechowywanie
