Wilgotność Ściółki Leśnej: Kluczowy Element Bezpieczeństwa Pożarowego
- Szczegóły
Ochrona przeciwpożarowa lasów jest istotną częścią szeroko rozumianego bezpieczeństwa ekologicznego i publicznego.
Wpływ Wilgotności Ściółki na Zagrożenie Pożarowe
Na zagrożenie pożarowe lasów wpływ wywiera wiele czynników, w tym warunki pogodowe i wilgotność ściółki.
Jeszcze miesiąc temu, zagrożenie pożarowe w lasach w regionach jak Podlasie, Śląsk czy Zachodniopomorskie praktycznie nie istniało. Jednakże fala upałów spowodowała raptowne osuszenie ściółki leśnej.
W pierwszych dwóch tygodniach czerwca odnotowano wzrost interwencji straży pożarnej w pożarach lasów. Na szczęście w lasach mamy do czynienia jedynie z palącą się ściółką leśną na niewielkich obszarach.
Określanie Stopnia Zagrożenia Pożarowego
Stopień zagrożenia pożarowego jest to poziom prawdopodobieństwa zaistnienia pożaru i określany jest 2 razy dziennie.
Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu
O stopniu zagrożenia pożarowego decydują dane na temat warunków pogodowych i wilgotności ściółki pochodzące z najbliższej leśnej stacji meteorologicznej.
Wigierski Park Narodowy
Dla Wigierskiego Parku Narodowego jest to stacja Głęboki Bród. Na zagrożenie pożarowe lasów Wigierskiego Parku Narodowego największy wpływ wywiera znaczny udział bogatych siedlisk pokrytych wysokimi trawami, które szczególnie w okresie wiosennym są bardzo podatne na zapalenie, a także duże powierzchnie litych drzewostanów iglastych.
Informacje o stopniach zagrożenia można znaleźć na specjalnych tablicach, znajdujących się przy leśniczówkach parku.
Zakazy i Ograniczenia
W okresach najwyższego (trzeciego) stopnia zagrożenia pożarowego lasów obowiązuje całkowity zakaz palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz używania otwartego płomienia.
Po wystąpieniu 5 dniowego okresu, w którym wilgotność ściółki mierzona o godz. 9 jest niższa od 10% dyrektor parku narodowego może wprowadzić zakaz wstępu do lasu.
Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum
Gdy odwiedzasz WPN poruszaj się tylko po wyznaczonych szlakach. Wcześniej jednak dowiedz się o stopniu zagrożenia pożarowego lasu jaki obowiązuje w danym dniu, dostosuj się do niego - być może ogłoszono zakaz wstępu do lasu.
Poruszaj się pojazdami mechanicznymi tylko po drogach publicznych.
Zasady postępowania w WPN
- W lasach i na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk, jak również w odległości do 100 m.
- Na terenach w bezpośrednim zarządzie parku palenie ognisk oraz używanie źródeł światła i ciepła o otwartym płomieniu (w tym również grilli i kuchenek turystycznych) jest dozwolone tylko na polach biwakowych „Jastrzęby”, „Gremzdówka”, „Za szkołą” i „Bindużka” oraz w urządzonym miejscu odpoczynku „Dziupla” w Krzywem.
- Nie wchodź na uprawy leśne i do młodników o wysokości do 3 m.
Mapa Zagrożenia Pożarowego Lasu
Mapa zagrożenia pożarowego lasu ustalana jest zgodnie z metodą IBL obowiązującą w Polsce na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów przez jednostki organizacyjne Lasów Państwowych w 60 strefach prognostycznych.
Opracowywana jest codziennie (od 1 III do 30 IX) przez Laboratorium Ochrony Przeciwpożarowej Lasu.
Prezentowana jest mapa aktualnych wartości wilgotności ściółki, wpływającej na jej zapalność oraz będącej podstawą wprowadzenia okresowego zakazu wstępu do lasu (wartość przez pięć kolejnych dni o godz. 9:00).
Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności
System Prognozowania Zagrożenia Pożarowego
Od 28 marca 2025 r. wznawiamy prognozy zagrożenia pożarowego lasu na 2 dni. Prognozy wykonywane są dla całej Polski w rozdzielczości przestrzennej 2.8 km. Dane meteorologiczne niezbędne do obliczeń zasilane są z numerycznego modelu pogodowego COSMO 2.8km.
Udostępniony przez IMGW-PIB wysokorozdzielczy system prognozowania zagrożenia pożarowego opracowano na podstawie kanadyjskiego systemu Fire Weather Index (FWI) [1], który jest najpowszechniej stosowanym na świecie systemem służącym do oceny zagrożenia pożarowego na obszarach leśnych.
Wskaźniki Systemu FWI
W skład systemu wchodzi sześć wskaźników:
- Wskaźnik wilgotności dużych materiałów palnych (DC) - wskaźnik oceniający zawartość wody w głębszych i zwartych warstwach organicznych gleby (10-20 cm głębokości) oraz w większych materiałach palnych (pnie drzew); wskaźnik informować może o ewentualnych trudnościach w dogaszaniu pożarów.
Wskaźniki oceniają zagrożenie pożarowe występujące w lesie w godzinach popołudniowych (między 12 a 14 UTC). System IMGW-PIB generuje codziennie prognozę dla wszystkich wskaźników.
Laboratorium Ochrony Przeciwpożarowej Lasu (LOPL)
Podstawy naukowo-organizacyjne ochrony przeciwpożarowej lasów już od 60 lat tworzy jednostka Instytutu Badawczego Leśnictwa, obecnie nosząca nazwę Laboratorium Ochrony Przeciwpożarowej Lasu (LOPL).
Podmiot ten powstał jako Zakład Ochrony Przeciwpożarowej Lasu 1 kwietnia 1963 r. Jego twórca i długoletni kierownik to prof. dr hab. Tytus Karlikowski.
W ciągu 60 lat zespół opracował ponad 350 raportów z badań naukowych i prac rozwojowych. Aby testować praktyczne rozwiązania, utworzono dodatkowo dwie stacje terenowe: w Krzystkowicach (województwo lubuskie) i w Niedźwiadach (województwo zachodniopomorskie).
Do badań, które mają duży wpływ na funkcjonowanie systemu ochrony przeciwpożarowej lasów, należy zaliczyć m.in. prognozowanie i ocenę ich zagrożenia pożarowego. Prace w tym obszarze rozpoczęto już w latach 60. XX w. w Zakładzie Ochrony Przeciwpożarowej Lasu IBL.
Dzięki wieloletniemu rozwojowi badawczemu aktualnie obowiązująca metoda prognozowania uwzględnia temperaturę i wilgotność względną powietrza, dobową sumę opadu atmosferycznego oraz wilgotność ściółki sosnowej, stanowiącej wskaźnikowy materiał palny.
W metodyce uwzględniono ściółkę sosnową ze względu na dominujący udział sosny w polskich lasach.
Dane do określenia stopnia zagrożenia pożarowego lasu uzyskiwane są z meteorologicznych punktów pomiarowych zlokalizowanych w sąsiedztwie terenów leśnych, administrowanych przez Lasy Państwowe.
Podstawowe stacje meteorologiczne mierzą przez 365 dni takie parametry, jak wysokość opadów, prędkość i kierunek wiatru, temperaturę powietrza atmosferycznego na wysokości 2 m, 0,5 m i 0,05 m, temperaturę gleby na głębokości 0,05 m, 0,1 m, 0,2 m i 0,5 m, wilgotność powietrza na wysokości 2 m i 0,5 m oraz promieniowanie słoneczne.
Dodatkowo w okresie zagrożenia pożarowego i prowadzenia obserwacji terenowych mierzona jest wilgotność ściółki dla drzewostanów w wieku od 41 do 60 lat, rosnących na siedliskach boru świeżego lub boru mieszanego świeżego.
Stworzona została sieć 146 automatycznych stacji meteorologicznych, w 81 z nich wykonywany jest pomiar wilgotności ściółki.
Wykorzystanie Statków Powietrznych w Ochronie Przeciwpożarowej
Kolejne zagadnienie, któremu poświęcono wiele uwagi, stanowiło kompleksowe wykorzystanie statków powietrznych do wykrywania i gaszenia pożarów lasu.
W 1967 r. Zakład Ochrony Przeciwpożarowej Lasu IBL rozpoczął badania pomocne przy określeniu przydatności samolotów i śmigłowców do wykrywania pożarów oraz analizie techniczno-ekonomicznej efektywności spożytkowania sprzętu lotniczego do tego celu.
Do pierwszych prób wytypowano samolot PZL-101 Gawron w wersji rolniczej, a następnie PZL-104 Wilga. Badania wykazały większą skuteczność drugiego z nich, mógł on jednak zostać użyty dopiero po zamontowaniu specjalnych luster ułatwiających obserwacje.
Trzyletni okres badań pozwolił ustalić m.in., że najkorzystniejszy pułap wysokości lotu wynosi 400-500 m, co pozwalało na śledzenie pasa o szerokości ok. 30 km.
W latach 1967-1968 we współpracy z Komendą Straży Pożarnej we Wrocławiu analizowano przydatność wykorzystania śmigłowca SM-1 do patrolowania lasów. Loty patrolowe wykonywano nad obszarem 150 tys. ha lasu w powiatach bolesławieckim, zgorzeleckim, żagańskim i szprotawskim.
Użycie śmigłowca przyniosło pozytywny efekt, a w ciągu 2 lat wypracowane zostały pierwsze zasady wykorzystania tego typu maszyny do wykrywania pożarów lasów i współdziałania z naziemną ochroną przeciwpożarową terenów leśnych.
Zakład Ochrony Przeciwpożarowej Lasu wspólnie z Wytwórnią Sprzętu Komunikacyjnego Mielec (dziś Polskie Zakłady Lotnicze) w latach 1977-1981 badał przydatność samolotu PZL-M18 Dromader (z wbudowanym zbiornikiem na środki płynne) do celów ochrony przeciwpożarowej lasu.
Określono jego właściwości funkcjonalne w locie oraz właściwości operacyjne i podstawowe zasady powietrznej taktyki gaszenia pożarów lasu w jego wykonaniu. Badania objęły loty patrolowe z ładunkiem środka gaśniczego w celu wykonania zrzutu na wykryty pożar oraz loty gaśnicze podczas akcji gaśniczej wykonane na polecenie punktu alarmowo-dyspozycyjnego Lasów Państwowych.
Dzięki tym badaniom do dziś samoloty Dromader wykorzystuje się do gaszenia pożarów w całej Polsce, a także w wielu krajach na świecie - okazał się on hitem eksportowym WSK Mielec.
Nowoczesne Technologie w Wykrywaniu Pożarów
Obecnie do wykrywania pożarów lasu coraz częściej stosowane są technologie związane z nadzorem terenu przez system kamer. Np. kamery w punktach obserwacyjnych umożliwiają szybkie wykrycie dymu osobie znajdującej się bezpośrednio w punkcie alarmowo-dyspozycyjnym nadleśnictwa.
Pierwsze badania nad możliwością wykorzystania kamer LOPL przeprowadził już w latach 1967-1975 - były to pierwsze w Europie prace w tym zakresie. Umożliwiły one ustalenie, jakie rodzaje aparatury telewizyjnej dostępne w tamtym czasie spełnią oczekiwania oraz opracowanie wymagań techniczno-leśnych dla tego rodzaju urządzeń.
Współpraca Międzynarodowa i Krajowy System Informacji o Pożarach Lasu
Jednym z podstawowych warunków właściwej organizacji ochrony przeciwpożarowej lasu, zarówno w zakresie profilaktyki, jak i organizacyjno-technicznego przygotowania terenów leśnych na wypadek pożaru, jest zdobycie jak najpełniejszych informacji o pożarach, do których doszło w kraju i za granicą.
Od wielu lat LOPL prowadzi współpracę międzynarodową w ramach Global Fire Monitoring Centre i Wspólnotowego Centrum Badawczego Unii Europejskiej w Isprze.
Rozporządzenie Unii Europejskiej nr 2152/2003 z dnia 17 listopada 2003 r., dotyczące monitorowania wzajemnego oddziaływania lasów i środowiska naturalnego we Wspólnocie, zobowiązuje państwa członkowskie do utworzenia banku danych o pożarach lasu.
Od 2007 r. funkcjonuje Krajowy System Informacji o Pożarach Lasu, którego celem jest zbieranie danych o tego rodzaju zdarzeniach na terenach leśnych i obszarach naturalnych nieleśnych, bez względu na formę ich własności.
LOPL zajmuje się administrowaniem systemem, jego modyfikacjami oraz sporządzaniem raportów na potrzeby instytucji krajowych i europejskich. Baza umożliwia zbieranie danych z dwóch różnych systemów: Państwowej Straży Pożarnej i Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, a także umożliwia wprowadzanie danych administracji parków narodowych, które nie mają odrębnego jednolitego systemu do rejestrowania pożarów.
Część danych jest dostępna dla niezalogowanych użytkowników na stronie internetowej bazapozarow.ibles.pl.
Sprzęt do Gaszenia Pożarów Lasu
Wiele wykonanych w LOPL prac i ekspertyz dotyczyło oceny i przydatności sprzętu do gaszenia pożarów lasu. Opracowanie założeń konstrukcyjnych leśnego samochodu gaśniczego oraz oceny przydatności samochodów GBAM 2,3/16/8 i GBM 2/8 na podwoziu terenowym Star 266 i 660. W badaniach terenowych oraz w trakcie działań gaśniczych oceniano konstrukcyjne i użytkowe cechy pojazdów. W ekspertyzie zaproponowano zmiany m.in.
Przeprowadzenie w 1973 r. badań wózka-cysterny, podczepianego do samochodów i wykorzystywanego podczas małych pożarów. Badania dotyczące prototypu leśnej przyczepy przeciwpożarowej wyposażonej w niezbędny sprzęt podręczny, pomocnej podczas działań gaśniczych w lesie. Stwierdzono, że zaproponowane rozwiązania konstrukcyjne są odpowiednie do warunków leśnych.
Współpraca Międzynarodowa i Projekty Badawcze
Po wejściu naszego kraju do Unii Europejskiej Laboratorium rozwinęło współpracę międzynarodową, uczestnicząc w kilku projektach badawczych, w tym: FIRE PARADOX, For Fire, Forest Fire Causes, EFFMIS, EUFOFINET, PROFOREST, FOREST FOCUS, EUFIRELAB.
Podejmowane działania pozwoliły nie tylko na zdobycie nowej wiedzy, ale również na uwzględnienie polskiej problematyki pożarów na arenie międzynarodowej. Ponadto dzięki współpracy ze Szkołą Główną Służby Pożarniczej w Warszawie stworzono unikatowy program studiów podyplomowych z zakresu ochrony przeciwpożarowej lasu.
Na zajęciach poruszane są m.in.
tags: #wilgotność #ściółki #leśnej #badania
