Przechowywanie Nasion Rzepaku: Kluczowe Aspekty Optymalnej Wilgotności
- Szczegóły
Wielu rolników decyduje się na przechowywanie nasion rzepaku ozimego, aby poczekać na lepsze ceny. Należy jednak pamiętać, że przechowywanie czarnego złota jest nieco trudniejsze w praktyce niż chociażby ziarna zbóż. Nasiona rzepaku są w czasie magazynowania o wiele bardziej narażone na zepsucie niż ziarno zbóż, a dzieje się to za sprawą tłuszczu, który szczególnie w nasionach wilgotnych i uszkodzonych ulega łatwemu rozkładowi.
Znaczenie Optymalnej Wilgotności
Wilgotność zboża jest kluczowym czynnikiem wpływającym na jakość oraz efektywność żniw i długoterminowego przechowywania plonów. Niewłaściwa kontrola wilgotności może prowadzić do problemów takich jak rozwój szkodników i pleśni przy zbyt wysokiej wilgotności lub pęknięcia ziaren przy zbyt niskiej, co obniża ich wartość handlową. Dlatego właściwe monitorowanie i regulacja wilgotności są niezbędne do utrzymania wysokiej jakości ziarna i minimalizacji strat.
Optymalna wilgotność ziaren podczas przechowywania zazwyczaj wynosi około 12-14%, choć dokładne wartości się wahają w zależności od gatunku zboża. Idealna wilgotność zbóż różni się w zależności od gatunku, warunków atmosferycznych i stopnia dojrzałości ziarna. Przykładowo, dla pszenicy, owsa i żyta zalecana wilgotność to około 13-14%, natomiast dla kukurydzy, szczególnie przechowywanej dłużej niż 12 miesięcy, optymalna wilgotność wynosi maksymalnie 13%.
Określanie Wilgotności Przed Żniwami
Po zrozumieniu znaczenia optymalnej wilgotności zbóż, ważne jest, aby dowiedzieć się, jak sprawdzić wilgotność zboża przed przystąpieniem do żniw. Odpowiednie sprawdzanie przyczynia się do utrzymania jakości zbóż, a co za tym idzie, ich wartości handlowej. Istnieje kilka metod sprawdzania wilgotności ziaren, ale najbardziej efektywna to korzystanie z wilgotnościomierza do zboża.
- Pobranie próbki zboża do badania.
- Umieszczenie próbki ziaren w wilgotnościomierzu.
Konsekwencje Nieodpowiedniej Wilgotności
Nieodpowiednia wilgotność zboża może mieć poważne konsekwencje dla jakości zbiorów oraz efektywności jego przechowywania. Przede wszystkim, zbyt wysoki poziom wilgotności może prowadzić do rozwoju pleśni i innych szkodników, które znacznie obniżają jakość i wartość handlową ziarna. Z drugiej strony, zbyt niska wilgotność zboża może prowadzić do pęknięcia ziaren, co z kolei obniża ich jakość i wartość handlową. Dlatego kluczowe jest monitorowanie i utrzymanie odpowiedniej wilgotności w całym procesie od żniw do przechowywania. Niezastąpionym narzędziem w tym procesie jest wilgotnościomierz do zboża, który umożliwia precyzyjny pomiar wilgotności, pomagając rolnikom utrzymać optymalne warunki dla swoich zbiorów.
Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu
Przygotowanie Magazynów do Przechowywania Nasion Rzepaku
Jak przygotować się na przechowywanie nasion? Ten krok powinniśmy mieć już za sobą. Czyszczenie magazynu po zeszłorocznych płodach, omieceniu z kurzu, pajęczyn, przeczyszczenie wszelkich zakamarków, gdzie gromadzić się mogą szkodniki czy zarodniki grzybów to obligatoryjna czynność do wykonania. Na około 1-2 tygodni przed składowaniem nasion magazyn powinien być także zdezynfekowany i zagazowany np. poprzez korzystanie z usług firmy z zakresu DDD. Dzięki fumigacji możliwe jest zwalczanie szkodników niezależnie od ich stadium rozwoju oraz dotarcie nawet do trudno dostępnych zakamarków pomieszczenia.
Warto także zlustrować pola z rzepakiem zanim w nie wjedzie kombajn. Obserwujemy je pod kątem zachwaszczenia, dojrzałości, uszkodzeń po szkodnikach czy chorobach. Najlepiej zanotować fragmenty pól, na których dostrzegane są problemy. W tych fragmentach zazwyczaj jakość nasion jest gorsza. Dlatego nasiona z obrzeża pól często nie powinny być mieszane z pozostałą partią „lepszych” nasion. Wielu rolników takie partie oddzielnie zbiera, dodatkowo je doczyszcza np. przepuszczając je przez wialnie. Podczas przesypywania tych nasion do właściwego silosu można uruchomić dodatkowo dmuchawę.
Zbiór i Kontrola Jakości Nasion
Na etapie zbioru najważniejszą kwestią jest monitorowanie wilgotności nasion. Jeśli podczas pierwszych przejazdów są za wysokie wartości (nasiona mają powyżej 9 %) - lepiej zjechać z pola niż namłócić za mokre nasiona i zmagać się z problemem ich dosuszenia. Myśląc o dłuższym przechowywaniu warto także zwracać uwagę na jakość koszenia. Jeśli zbierzemy nasiona z wieloma resztkami roślinnymi (fragmenty łuszczyn, łodyg, niedojrzałe nasiona, nasiona chwastów), zmuszeni będziemy doczyszczać nasiona, a jeśli tego nie zrobimy możemy notować większe problemy w przechowywaniu. Kontrola na tym etapie jest więc także ważna. Jednym z wymogów jakościowych względem nasion rzepaku jest zawartość zanieczyszczeń nieprzekraczająca 2-3 procent.
Procesy Biochemiczne w Przechowywanych Nasionach
W zmagazynowanych nasionach zachodzą procesy biochemiczne. W czasie oddychania powstaje dwutlenek węgla, woda oraz ciepło, co wpływa na samopobudzenie układu do dalszych jeszcze intensywniejszych zmian (samonawilżanie, samozagrzewanie). Konsekwencją będzie utrata masy nasion. Wilgotność na poziomie 9 proc. uznaje się za bezpieczną, jednak do długotrwałego przechowywania zaleca się utrzymywanie jej w zakresie 5-7 proc.
Temperatura a Bezpieczne Przechowywanie
Jak wspomniano na sukces w przechowywaniu ma także wpływ temperatura. Nasiona rzepaku zbierane są najczęściej w upale. Małe czarne o wysokiej zawartości tłuszczu kuleczki dobrze akumulują ciepło. Po zbiorze powinny choć część tego ciepła „oddać” zanim trafią do magazynu. Najlepiej aby zostały schłodzone do temperatury 16-18 stopni Celsjusza, co w okresie letnim nie jest łatwe. Przy czym im dłuższy planowany czas składowania nasion, tym szybciej powinno się obniżać temperaturę. Przechowywanie nasion do 8 miesięcy wymaga temperatury 10-12°C. Najczęściej „chłodzi się” nasiona wymuszonym przepływem zimnego powietrza.
Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum
Dodatkowe Działania w Pierwszych Tygodniach Po Zbiorze
Po zbiorze świeże nasiona nadal oddychają, oddają wilgoć. W przechowywaniu najważniejsze są dwa pierwsze miesiące. Podczas pierwszego etapu najwięcej można popełnić błędów. Jak wspomniano już wcześniej jeśli nasiona są za wilgotne trzeba je dosuszyć. Do długotrwałego przechowywania zaleca się utrzymywanie wilgotności nasion w zakresie 5-7 proc. Jeśli wilgotność jest na pograniczu już pożądanych parametrów i tak warto wdrożyć kilka dodatkowych działań. Niektórzy w pierwszych tygodniach od zbioru przesypują nasiona (jeśli mają taką możliwość) aby je napowietrzyć i owiać i obniżyć jeszcze wilgoć pojawiająca się w czasie oddychania nasion. W zależności od magazynu i możliwości w gospodarstwie oraz wielkości partii przeznaczonej do przechowywania sposobów można wymyśleć wiele.
Magazyny Płaskie vs. Silosy
Te parametry wzrosną np. Ze względu na słabą kontrolę wilgotności oraz temperatury magazyny płaskie zwykle służą do krótkotrwałego magazynowania nasion. Do długotrwałego przechowywania jednak zaleca się korzystanie z dobrze „doposażonych” silosów. W takim silosie powinny być pozakładane czujniki, które pomogą w stałym monitoringu podstawowych parametrów przechowywania, które powinny być umieszczone na różnej wysokości. Ważnym elementem wyposażenia są także wydajne wentylatory.
Skutki Niewłaściwego Magazynowania
Efektem niewłaściwego magazynowania są straty w masie i jakości nasion. Przy niewłaściwym przechowywaniu dochodzi do odkształcenia nasion, zagrzewania się pryzmy i zbrylanie się partii (naciski poziome oraz pionowe w silosie).Wzrost wilgotności i uszkodzenia powodują uwalnianie enzymów. Z uszkodzonych nasion może dochodzić do wycieku oleju, w którym rozwijają się drobnoustroje. Zbrylanie natomiast obniża przepuszczalność gazów, a także zmieniają przewodnictwo cieplne. W konsekwencji następuje tzw. efekt domina.
Zbiór Dwuetapowy
Zbiór dwuetapowy najczęściej stosowany jest na plantacjach charakteryzujących się wyraźnym zróżnicowaniem dojrzałości. Zbiór ten ma dużo zalet, dlatego nie należy go ograniczać tylko do plantacji nierówno dojrzewających; z powodzeniem można go zastosować do zbioru pozostałych upraw. Dużą zaletą zbioru dwuetapowego jest uzyskanie nasion o wilgotności nieprzekraczającej 10%. Aby wykorzystać zalety zbioru dwuetapowego, należy oba etapy wykonać profesjonalnie. Sygnałem, że nasiona osiągają odpowiednią wilgotność do wykonania zbioru jest kolor łanu, który powinien mieć odcień seledynowo-żółty.
Bardzo ważnym elementem pierwszego etapu zbioru dwuetapowego jest wysokość koszenia. Powinna ona gwarantować utrzymanie roślin na ściernisku. Zbyt niskie koszenie sprawi, że rośliny nie utrzymają się na ściernisku i będą dotykać ziemię, co utrudni ich dojrzewanie oraz zbiór. Aby pokos utrzymał się na ściernisku, koszenie należy wykonać na wysokość 30 cm od podłoża lub bezpośrednio pod najniższym rozgałęzieniem.
Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności
Zasady Zbioru Kombajnowego
Zbiór kombajnowy rzepaku wymaga dbałości o szczegóły, których jest dość dużo, a ponadto ich znaczenie na poszczególnych plantacjach może być różne. Najważniejsze są te elementy, które wpływają na jakość omłotu przy możliwie najmniejszym udziale strat.
Zasada 1. Przed rozpoczęciem zbioru należy sprawdzić brak zielonych łuszczyn na dolnych rozgałęzieniach roślin. Warto pamiętać, że bielenie powierzchni łanu nie oznacza zupełnej dojrzałości rzepaku do omłotu. Trzeba wyczekać na całkowitą dojrzałość łuszczyn.
Zasada 2. Jeśli ktoś nie posiada stołu do rzepaku i zamierza zbierać rzepak hederem zbożowym, powinien rozważyć zamówienie usługi odpowiednio przystosowaną maszyną. Wyposażenie kombajnu w stół do rzepaku pozwala ograniczyć straty na hederze do 3 dt/ha.
Zasada 3. Decyduj się na zbiór rzepaku, gdy średnia wilgotność nasion sięga ok. 9%. Omłot wilgotnych nasion może sprzyjać stratom plonu nawet do 20%.
Zasada 4. Dostosuj ustawienia (wysokość koszenia, młócenie, czyszczenie, prędkość jazdy) do każdej sytuacji.
Zasada 5. Ma to na celu zebranie jak największej ilości czystych i odpowiednio wysuszonych nasion, bez zakłóceń wydajności pracy.
Zasada 6. W pierwszej kolejności należy zbierać plantacje, gdzie występują choroby końca wegetacji. Po zebraniu plantacji zanieczyszczonych chwastami, należy dokładnie oczyścić zespoły młócące i czyszczące kombajnu, gdzie mogą się gromadzić kłopotliwe nasiona. Nie można dopuścić, żeby zostały zawleczone na inne pola.
Przygotowanie Magazynów do Składowania
Nasiona rzepaku nie należą do najłatwiejszego w przechowywaniu surowca, co wynika z ich podatności na procesy prowadzące do pogorszenia jakości nasion, warunkując ich przydatność dla przemysłu tłuszczowego. Niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z magazynem płaskim (podłogowym) czy silosem, powinny być one czyste i wolne od szkodników. W pierwszej kolejności należy usunąć z nich zanieczyszczenia, np. pozostałości wcześniej składowanego surowca. Bardzo ważnym elementem przygotowania magazynu jest jego dezynsekcja za pomocą oprysków lub świec dymnych. Dobre efekty w tym zakresie daje fumigacja (gazowanie), dzięki której możliwe jest zwalczanie szkodników niezależnie od ich stadium rozwoju oraz dotarcie nawet do trudno dostępnych zakamarków pomieszczenia.
Czynniki Wpływające na Trwałość Przechowywanych Nasion
Najważniejszym czynnikiem, wpływającym na trwałość przechowalniczą nasion rzepaku, jest ich wilgotność. Wilgotność na poziomie 9 proc. uznaje się za bezpieczną, jednak do długotrwałego przechowywania zaleca się utrzymywanie jej w zakresie 5-7 proc. Po wysuszeniu nasiona powinny zostać schłodzone do temperatury 16-18 stopni Celsjusza, przy czym im dłuższy planowany czas składowania nasion, tym bardziej powinno się obniżać temperaturę. Chłodzenie ogranicza bowiem niepożądane procesy zachodzące w złożu i hamuje rozwój szkodników. Przechowywanie nasion do 8 miesięcy wymaga temperatury 10-12°C.
Wilgotność Nasion Rzepaku Przeznaczonych do Magazynowania
Wilgotność nasion rzepaku przeznaczonych do magazynowania przez okres 12 miesięcy powinna wynosić od 5% do 8%. Taki poziom wilgotności jest kluczowy dla zapewnienia długoterminowej stabilności i jakości nasion. Nasiona o zbyt wysokiej wilgotności, przekraczającej wspomniane wartości, mogą sprzyjać rozwojowi grzybów i pleśni, co prowadzi do strat w jakości oraz wartości odżywczej.
Zalecenia Dotyczące Przechowywania Nasion Oleistych
Wielu specjalistów podaje, że magazynowanie nasion oleistych, zwłaszcza rzepaku, stwarza znacznie większe ryzyko niż ziarna zbóż. Istnieje zgodny pogląd, że główną przyczyną psucia się nasion rzepaku podczas składowania jest ich nadmierna wilgotność. Krajowe publikacje podają, że nasiona rzepaku dojrzałe, zdrowe, czyste o barwie naturalnej oraz swoistym naturalnym zapachu, nieskiełkowane, niepołamane, bez nieuszkodzonej okrywy nasiennej, niezagrzane, o wilgotności 7-8% - mogą być przechowywane bez obawy powstania strat.
Bezpieczna Temperatura Przechowywania
Oprócz bezpiecznej wilgotności magazynowania należy uwzględnić bezpieczną temperaturę przechowywania nasion rzepaku. Podczas przechowywania nasion rzepaku temperatura powinna być utrzymywana na poziomie poniżej 15°C. Podczas przechowywania nasion przez okres nie dłuższy niż 8 miesięcy, temperatura powinna być obniżona do 10-12°C. Przy rocznym okresie przechowywania powinna się ona mieścić w przedziale 5-10°C. Utrzymanie niskiego poziomu temperatury może zapewnić wentylacja mechaniczna lub agregat schładzający.
Typy Magazynów do Przechowywania Nasion Rzepaku
Nasiona rzepaku można przechowywać zarówno w magazynach płaskich, jak i w magazynach silosowych - wysokich komorach czworokątnych, drewnianych, metalowych oraz metalowych silosach cylindrycznych. Do magazynowania nasion rzepaku mogą być wykorzystywane magazyny do ziarna zbóż pod warunkiem odpowiedniego ich przygotowania; należy zwrócić szczególną uwagę na oczyszczenie magazynu, gdyż pozostałości i brud tworzą idealne warunki do powstania ognisk rozwoju grzybów pleśniowych.
Przykłady Wykorzystania Silosów do Przechowywania Nasion Rzepaku
Przykładami dobrego wykorzystania silosów wykonanych z blachy falistej lub gładkiej jest magazyn nasion rzepaku firmy Mosso w Radziejowicach oraz gospodarstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego GES Sp. z o.o. w Bidzinach. Do długoterminowego przechowywania nasion rzepaku zastosowano silosy płaskodenne wykonane z blachy falistej firmy ILPER. Silosy wyposażono w układ pomiarowy rejestrujący zmiany temperatury przechowywanych nasion. Przeprowadzona dotychczasowa obserwacja jakości nasion rzepaku przechowywanego w tych dwóch układach silosowych nie wykazała obniżenia jakości nasion.
W ostatnich latach, wraz z pojawieniem się koncepcji produkcji ekologicznego paliwa na bazie nasion rzepaku, dynamicznie rozwija się uprawa rzepaku w gospodarstwach indywidualnych, często nieposiadających bazy suszarniczo-przechowalniczej. Istotne różnice cech fizycznych nasion rzepaku w porównaniu z ziarnem zbóż (poziom bezpiecznej wilgotności, różnice w gęstości usypowej, opór warstwy nasion i in.) muszą być uwzględnione w przypadku adaptacji lub bazowania na układach magazynowych przeznaczonych dla ziarna zbóż.
Dodatkowe Czynniki Wpływające na Bezpieczne Przechowywanie Nasion Rzepaku
Jeśli wilgotność nasion jest większa niż 7 proc. powinno się je natychmiast dosuszać. Podczas suszenia trzeba przestrzegać zalecanych maksymalnych temperatur powietrza wykorzystywanego do suszenia oraz nasion. Generalnie im nasiona są wilgotniejsze, a tym samym wrażliwsze na uszkodzenia, tym temperatura suszącego powietrza powinna być niższa. Szkodliwa jest obecność nasion niedojrzałych. Takie nasiona zawierają chlorofil - barwnik, który rozpuszcza się w tłuszczu i zmienia jego barwę na zieloną. Podczas przechowywania należy bacznie monitorować składowany surowiec pod kątem jego temperatury i wilgotności a także występowania szkodników magazynowych. Regularnie trzeba nasiona przewietrzać, aby nie dopuścić do samozagrzewania.
tags: #wilgotność #nasion #rzepaku #przechowywanie
