Wilgotność Gleb: Klasyfikacja i Rodzaje

Szczegóły: Opublikowano: 07. March 2026

Gleba to wierzchnia warstwa gruntu, stanowiąca jego najważniejszy element. Składa się z materiałów nieorganicznych oraz części organicznych - próchnicy oraz organizmów żywych. W zależności od tego, który czynnik dominował w trakcie tworzenia się gleby, wytworzył się jej określony typ. Poziomy glebowe różnią się od siebie barwą, zawartością próchnicy, ilością składników oraz strukturą.

Struktura gleby składa się z trzech faz: stałej, ciekłej i gazowej. W glebie nieustannie zachodzą procesy rozkładu, a także syntezy związków mineralnych i organicznych. Związki te przemieszczają się i gromadzą.

Etapy Tworzenia Się Gleby

Wietrzenie skał macierzystych:
- Wietrzenie fizyczne - dochodzi do zatrzymania wody, dzięki czemu pojawiają się organizmy, a rośliny mogą się ukorzenić.
- Wietrzenie chemiczne - następuje uwolnienie składników mineralnych (wśród nich pokarmowych), pod wpływem tego procesu części minerałów pierwotnych przekształcają się w minerały wtórne (ilaste), co prowadzi do gromadzenia składników pokarmowych w zwietrzelinie, a następnie w glebie.
Humifikacja: To powstawanie próchnicy ze szczątków organicznych z udziałem bakterii i grzybów.
Migracja cząstek glebowych: (w związku z wsiąkaniem wody) - w wyniku tego procesu tworzą się warstwy gleby.

Właściwości Gleb

Właściwości gleb obejmują m.in.:

Przestrzenność: Właściwość gleby świadcząca o występowaniu między elementami stałej fazy gleby wolnych przestworów.
Uziarnienie: Właściwość opisująca udział ziaren mineralnych (frakcji granulometrycznych) w glebie. Z uziarnienia wynikają inne cechy gleby, między innymi zawartość makro- i mikroelementów czy pojemność sorpcyjna gleby.
Ściśliwość: Zdolność gruntu do zmniejszenia objętości ze względu na przykładane obciążenie.
Wilgotność: Właściwość gleby określająca zawartość wody.
Gęstość: Właściwość fizyczna gleby opisująca stosunek masy gleby do jej objętości. Wyróżniamy dwa rodzaje gęstości - gęstość objętościowa gleby oraz gęstość fazy stałej gleby.
Stopień plastyczności: Parametr określający konsystencję gruntu i wskazujący stosunek pomiędzy naturalną wilgotnością gleby a granicą plastyczności.

Typy Gleb

Gleby bielicowe: Złożone są z ubogich skał macierzystych takich jak granity czy piaski wydmowe. Zawierają w profilu wyraźny wybielony poziom wymywania oraz rdzawobrunatny poziom wymywania.
Gleby brunatne: Gleby z profilem o trójdzielnej budowie - ich najgłębsza warstwa to skała macierzysta, nad którą występuje wietrzeniowy poziom brunatnienia i poziom próchniczny. Powstają z różnego rodzaju podłoży - od iłów po gliny, w procesie wietrzenia biochemicznego (brunatnienia).
Czarnoziemy: Gleby o czarnym poziomie próchniczym, które powstają najczęściej pod stepami, ze skał bogatych w węglan wapnia.
Rędziny: Gleba kalcymorficzna, płytka, międzystrefowa. Powstaje w procesie wietrzenia skał wapiennych.
Mady: Gleby powstające w procesie gromadzenia się materiału niesionego przez wodę, akumulowanego przez wytracanie energii wody. Charakteryzują się naprzemianległymi warstwami o różnych składach granulometrycznych - od zbliżonych do skrajnie różnych.
Gleby torfowe i murszowe: Mało urodzajne gleby powstające przy spełnieniu warunku stałej wilgotności gruntu.
Gleby górskie: Bardzo zróżnicowane gleby zajmujące około 16% powierzchni lądów. Ich cechy zależą od warunków klimatycznych, typów podłoża, nachylenia stoków czy charakteru porastającej je roślinności.
Gleby autochtoniczne: Grunty znajdujące się w tym samym miejscu, w którym powstały w wyniku procesów geologicznych, takich jak osadzanie czy wietrzenie.
Gleby antropogeniczne: Grunty powstałe w wyniku działalności gospodarczej lub przemysłowej człowieka.

Klasyfikacja Gleb wg Klasy Bonitacyjnej

Klasy bonitacyjne gleb to klasa gruntu określana w ramach gleboznawczej klasyfikacji gruntów; określa jakość gleby pod względem jej wartości użytkowej, opierając się na urzędowej tabeli gruntów. Klasy bonitacyjne gleb stworzono, oceniając zdolność gleby do produkcji rolnej. Ocenie podlegają m.in.: grubość poziomu próchniczego, budowa profilu glebowego, stopień nachylenia terenu itp.

Wartość bonitacyjną gleby podaje się w skali ośmiostopniowej (klasy: I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, VI). Uwzględnia się następujące kryteria: budowa profilu (typ i podtyp gleby, rodzaj, gatunek, miąższość poziomu próchnicznego i zawartość próchnicy, odczyn i skład chemiczny, właściwości fizyczne, oglejenie, stosunki wilgotnościowe uwarunkowane położeniem w terenie, wysokość nad poziomem morza.

Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu

Klasy Bonitacyjne:

I - gleby o najlepiej wykształconym i najgrubszym poziomie próchniczym, odpowiednim odczynie, dobrej przepuszczalności i wilgotności.
II - gleby płowe, mogą być uprawiane na nich buraki cukrowe, rzepak, pszenica, warzywa.
IIIa - gleby cechujące się średnią żyznością.
IIIb - gleby brunatne, płowe, czarne i torfowe ziemie. Stosunkowo łatwo rosną na nich niewymagające zboża i niektóre gatunki drzew owocowych.
IVa - gleby, w których ilość składników odżywczych uzależniona jest od skały macierzystej. Konieczne jest stosowanie zabiegów agrotechnicznych.
IVb - należą do nich gorsze gleby brunatne, płowe, bielice. Mogą być uprawiane na nich rośliny pastewne, żyto, ziemniaki, owies.
V - gleby ubogie w próchnicę i składniki odżywcze. Spotyka się w nich duże okruchy skalne, są nadmiernie uwilgocone lub przesuszone.
VI - gleby górskie, bielice, rdzawe, podmokłe mady położone w miejscach silnie nachylonych. To gleby bardzo płytkie, mocno wilgotne lub bardzo suche.
VI RZ - to gleby o minimalnym poziomie próchnicznym. Są mocno wyniszczone, uprawa na nich nie jest możliwa. Przeznacza się je głównie pod zalesienia.

Kategorie Podatności Gleb na Suszę

Kategorie podatności gleb na suszę obejmują kontury gleb o zbliżonych właściwościach retencyjnych i potencjalnej ilości wody dostępnej (WOD) w profilu glebowym z uwzględnieniem typowego zróżnicowania poboru wody przez system korzeniowy wraz z głębokością. Podstawowym czynnikiem decydującym o przynależności gleb do danej kategorii glebowej jest skład granulometryczny i jego zróżnicowanie w profilu glebowym do głębokości 1,5 m.

Podział Gruntów Budowlanych wg Normy PN‑86/B‑02480

Grunt budowlany (w świetle normy PN‑86/B‑02480) to warstwa skorupy ziemskiej, która może współdziałać z obiektem budowlanym. Może stanowić jego element lub tworzywo do wykonywania z niego budowli ziemnych. Nazwa ta odnosi się także do fazy stałej gruntu.

Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum

Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności

tags: #wilgotność #gleb #klasyfikacja #rodzaje