Wpływ wysokości nad poziomem morza na wilgotność powietrza i adaptację organizmu
- Szczegóły
Pojęcie aklimatyzacji obejmuje powolne przystosowanie się organizmu do zmian klimatycznych, takich jak temperatura i wilgotność powietrza, strefa czasowa oraz ciśnienie powietrza zależne od wysokości nad poziomem morza. Aklimatyzacja zachodzi w ciągu od pierwszych dni do tygodni pobytu w nowych warunkach środowiska i polega głównie na zmianach czynnościowych, a niekiedy także dotyczących budowy organizmu człowieka.
Wraz ze wzrostem wysokości powietrze staje się rozrzedzone, a ciśnienie atmosferyczne jest niższe niż mierzone na poziomie morza. Szczególnie istotny jest spadek ciśnienia parcjalnego (cząstkowego) tlenu. Im wyżej znajduje się człowiek, tym trudniejsze jest dostarczenie do komórek niezbędnego do życia tlenu, który znajduje się pod coraz niższym ciśnieniem.
Klimat wysokogórski i jego charakterystyka
Zbliżony, surowy klimat wysokogórski występuje we wszystkich górach świata oraz na niektórych wysoko położonych wyżynach (np. wyżyna Abisyńska, wyżyna Tybetańska). Szerokość geograficzna wywiera niewielki wpływ na warunki panujące w wysokich górach.
Klimat wysokogórski charakteryzuje się:
- Niskim ciśnieniem atmosferycznym, które obniża się wraz z wysokością średnio o 11,5 hPa na każde 100 m wysokości.
- Intensywnym promieniowaniem słonecznym ze względu na cieńszą warstwę atmosfery.
- Dużymi opadami deszczu lub śniegu.
- Silnymi wiatrami.
- Niższą temperaturą, która obniża się średnio o 0,6°C na każde 100 m wysokości.
- Dużymi dziennymi różnicami temperatur, ze znacznym obniżeniem temperatury nocą.
Z powodu zmian temperatury i ciśnienia proporcjonalnie do wysokości układ klimatu i roślinności ma charakter piętrowy. Powyżej pewnej wysokości występują łąki wysokogórskie, a jeszcze wyżej z reguły panują wieczne śniegi i mrozy, gdzie nie ma warunków do rozwoju roślin.
Przeczytaj także: Oczyszczacz powietrza: Poradnik ustawienia
Adaptacja do dużych wysokości
Aklimatyzacja do dużych wysokości polega przede wszystkim na adaptacji do niższego ciśnienia parcjalnego tlenu we wdychanym powietrzu. Człowiek może prawidłowo funkcjonować jedynie w wąskim zakresie ciśnienia parcjalnego tlenu.
Gdy organizm nie otrzymuje dostatecznej ilości tlenu, jest zmuszony do przystosowania się do tej sytuacji. Człowiek zaczyna szybciej i głębiej oddychać oraz rozpoczyna się wzmożona produkcja czerwonych krwinek, co jednak wymaga czasu.
Organizm ma jednak mechanizmy, które umożliwiają przystosowanie się do obniżonego ciśnienia parcjalnego tlenu panującego na dużych wysokościach. Najważniejsze mechanizmy to przyspieszenie oddechów, wzrost stężenia hemoglobiny, podstawowego białka nośnikowego tlenu we krwi, oraz przesunięcie krzywej dysocjacji (oddawania tlenu przez hemoglobinę utlenowaną) w kierunku ułatwionego łączenia się z tlenem w płucach.
Aklimatyzacja do dużych wysokości jest procesem wolnego, stopniowego przystosowywania się organizmu do obniżonego ciśnienia parcjalnego tlenu. Różne osoby aklimatyzują się w różnym tempie, dlatego nie ma reguły, która mogłaby obowiązywać wszystkich.
Zaleca się pokonywać wysokości stopniowo, śpiąc każdej kolejnej nocy na wysokości wyższej maksymalnie o 300 m od wysokości poprzedniego noclegu. Podczas dnia można wchodzić wysoko, pod warunkiem, że schodzi się nisko na noc. Jeśli po zbyt wysokim wejściu nie ma możliwości zejścia, należy zrobić jeden dzień odpoczynku, po to, by organizm miał czas na aklimatyzację.
Przeczytaj także: Nawilżacz powietrza: Porady dotyczące lokalizacji
Choroba górska
Choroba górska, zwana też chorobą wysokościową (AMS), może wystąpić, gdy dojdzie do gwałtownego znacznego spadku ciśnienia parcjalnego tlenu bez możliwości adaptacji. Organizm odczuwa wówczas niedostatek tlenu i rozwijają się objawy choroby górskiej. U osób szczególnie wrażliwych objawy choroby górskiej mogą pojawić się na wysokości przekraczającej dwa tysiące metrów.
Duże znaczenie ma szybkość podróżowania w górę. Szczególnie ryzykowne są gwałtowne zmiany. Łagodne pokonywanie wysokości w ciągu kilku dni pozwala na stopniową adaptację.
Objawy choroby górskiej:
- Senność
- Brak apetytu
- Bóle głowy
- Nudności
- Uczucie rozpierania w klatce piersiowej
- Biegunka
- Kaszel i odpluwanie pienistej plwociny (w ciężkiej postaci choroby górskiej)
- Zaburzenia równowagi (w ciężkiej postaci choroby górskiej)
- Zaburzenia psychiczne (w ciężkiej postaci choroby górskiej)
- Zawężenie i stopniowa utrata świadomości (w ciężkiej postaci choroby górskiej)
W ciężkiej postaci choroby górskiej po tych łagodnych objawach mogą wystąpić groźne zaburzenia, takie jak obrzęk płuc lub obrzęk mózgu. Ciężka postać choroby górskiej może doprowadzić do śmierci.
Leczenie ciężkiej postaci choroby górskiej polega na podawaniu tlenu oraz możliwie szybkim przetransportowaniu chorego na wysokość niższą przynajmniej o 1000-1500 m.
Ludzie są w różnym stopniu podatni na chorobę górską. Choroby krwi, układu krążenia i układu oddechowego zwiększają ryzyko wystąpienia choroby górskiej i stanowią przeciwwskazania do wyjazdu w wysokie góry.
Przeczytaj także: Proces odsalania wody morskiej
Zapobieganie chorobie górskiej:
- Stopniowa aklimatyzacja do oddychania rozrzedzonym powietrzem, które zawiera mało tlenu.
- Należy nauczyć się rozpoznawania objawów wysokogórskiego obrzęku mózgu oraz udaru mózgu.
- Unikanie czynników, które wywołują odwodnienie i wyczerpanie, w tym alkoholu.
Czynniki wpływające na pogodę
Pogoda to bieżący stan atmosfery w danym miejscu. Na pogodę składają się parametry takie jak: temperatura i wilgotność powietrza, opady i osady atmosferyczne, ciśnienie atmosferyczne, prędkość i kierunek wiatru oraz rodzaje zachmurzenia. Istnieje wiele czynników, które na nią wpływają:
- Szerokość geograficzna.
- Rzeźba terenu (nachylenie i ekspozycja stoków).
- Pokrycie terenu.
- Rodzaj podłoża.
- Prądy morskie.
- Zachmurzenie.
- Cyrkulacja powietrza.
Ciśnienie atmosferyczne
Ciśnienie atmosferyczne jest to stosunek wartości wektora siły, z jaką słup powietrza naciska na powierzchnię ziemi do powierzchni na jaką dany słup naciska. W wyniku tego w górach ciśnienie jest niższe, ponieważ słup ten jest mniejszy, na nizinach natomiast ciśnienie jest wyższe.
Ciśnienie atmosferyczne zmniejsza się wraz z wysokością średnio o 11,5 hPa na każde 100 m, ponieważ zmniejsza się ciężar słupa powietrza wywierający nacisk na jednostkę powierzchni.
Ciśnienie atmosferyczne oraz temperatura powietrza nie pozostają obojętne na samopoczucie i zdrowie człowieka. Dlatego drażliwość układu wegetatywnego zdrowych ludzi zależy od frontów atmosferycznych.
Naukowcy zwrócili uwagę na zależność między powstawaniem zaostrzeń choroby wieńcowej oraz zawałów serca. Natomiast gwałtowne zmiany temperatury powietrza oraz pogoda niżowa z wilgotnym powietrzem i silnymi wiatrami sprzyjają zachorowaniom wirusowym. Zaobserwowano również zależność między występowaniem udarów mózgu a warunkami pogody.
tags: #wzrost #wysokosci #nad #poziomem #morza #a
