Szacowana filtracja kłębuszkowa (eGFR) - Interpretacja wyników

Szczegóły: Opublikowano: 17. March 2026

Sprawne działanie nerek jest bardzo ważne dla właściwego funkcjonowania całego organizmu. Aby sprawdzić, czy pracują one prawidłowo, możemy wykonać badanie eGFR. Ocenia ono przesączanie kłębuszkowe. eGFR to najważniejszy parametr wskazujący na to, jak funkcjonują nasze nerki. Pochodzi od angielskiego określenia „estimated glomerular filtration rate”. Ocenia przesączanie kłębuszkowe w nerkach. Mówi nam o tym, ile krwi przepływającej przez nerki ulega przefiltrowaniu (oczyszczeniu) w ciągu jednej minuty.

Podstawy filtracji kłębuszkowej

Filtracja kłębuszkowa to proces fizjologiczny zachodzący w nerkach, stanowiący pierwszy etap formowania moczu. Podstawową jednostką strukturalno-czynnościową nerki jest nefron. Składa się na niego kłębuszek nerkowy wraz z otaczającą go torebką oraz kanalik nerkowy. W kłębuszku nerkowym dochodzi do filtracji przepływającej krwi (jest to właśnie filtracja kłębuszkowa). W ten sposób powstaje tzw. mocz pierwotny - wskutek dalszych procesów, przekształca się w mocz ostateczny.

W kłębuszkach nerkowych krew przepływająca przez naczynia włosowate kłębuszka jest filtrowana przez barierę filtracyjną do przestrzeni moczowej torebki Bowmana, pod wpływem różnicy ciśnień hydrostatycznych.

Bariera filtracyjna składa się z trzech warstw: śródbłonka naczyń włosowatych, błony podstawnej, wyrostków stopowatych podocytów. Dzięki tej strukturze, do przesączu pierwotnego przedostają się woda, elektrolity, glukoza, aminokwasy i niewielkie białka, natomiast większe cząsteczki białkowe oraz elementy morfotyczne krwi pozostają w naczyniach.

Współczynnik przesączania kłębuszkowego (GFR)

Wskaźnikiem sprawności filtracji kłębuszkowej jest współczynnik przesączania kłębuszkowego (GFR - Glomerular Filtration Rate), który u zdrowej osoby dorosłej wynosi około 120-130 ml/min. Podany stopień filtracji odnosi się do ilości krwi filtrowanej w ciągu minuty. W praktyce GFR określa się, podając, jaka objętość krwi przesącza się w ciągu jednej minuty. GFR (glomerular filtration rate) określa objętość osocza, która zostaje przesączona przez kłębuszki nerkowe w ciągu minuty. eGFR (estimated Glomerular Filtration Rate) to szacowany wskaźnik filtracji kłębuszkowej.

Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej

Szacowana filtracja kłębuszkowa (eGFR)

Szacowana filtracja kłębuszkowa (eGFR) w przybliżeniu określa faktyczną filtrację kłębuszkową. Bezpośredni pomiar GFR jest trudny i wymaga doświadczenia personelu, dlatego GFR ocenia się aktualnie poprzez eGFR. Obliczenie eGFR oparte jest na oznaczeniu kreatyniny w surowicy. Kreatynina jest produktem metabolizmu mięśni u ulega filtracji z krwi przez nerki a następnie jest wydalana z moczem we względnie stałej proporcji. Gdy funkcja nerek obniża się mniej kreatyniny jest wydalane z moczem i jej stężenie we krwi wzrasta. Obliczenie eGFR w oparciu o stężenie kreatyniny jest racjonalnym oszacowaniem filtracji kłębuszkowej.

Wartość wskaźnika GFR najczęściej szacuje się w laboratorium, w pakiecie z oznaczeniem stężenia kreatyniny w surowicy krwi.

Jak obliczyć GFR?

Nie można oznaczyć GFR w sposób bezpośredni. Wielkość GFR oblicza zwykle lekarz opiekujący się pacjentem, korzystając z podręcznych kalkulatorów lub stron internetowych (tzw. Obecnie coraz częściej wartość GFR podawana jest przez laboratoria oznaczające stężenie kreatyniny w surowicy. Do obliczenia GFR wykorzystują one dostępne dane pacjenta (płeć, data urodzenia) oraz oznaczone stężenie kreatyniny w surowicy.

Najlepszą metodą oszacowania GFR (eGFR) jest procedura zwana klirensem inuliny. Nie jest stosowana rutynowo ze względu na wysokie koszty i kłopotliwe wykonanie. Polega na wprowadzeniu płynu z inuliną jako markerem do żył (infuzja dożylna) a następnie pobieraniu próbek moczu w określonych przedziałach czasowych w ciągu kilku godzin.

Szacowany eGFR oblicza się głównie na podstawie stężenia kreatyniny we krwi oraz danych demograficznych, takich jak wiek i płeć.

Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów

Do oszacowania wartości GFR stosuje się głównie dwa wzory: MDRD i Cockcrofta-Gaulta. Podstawowy parametr konieczny do obliczenia eGFR to wartość stężenia kreatyniny we krwi. Kreatynina jest produktem przemian metabolicznych i powstaje przede wszystkim w mięśniach, a usuwana jest właśnie przez nerki. Dlatego też jest świetnym parametrem do oceny pracy nerek.

Oprócz stężenia kreatyniny we wzorze MDRD wykorzystuje się wiek i płeć pacjenta. Wzór Cockcrofta-Gaulta jest nieco bardziej skomplikowany, ponieważ musimy uwzględnić w nim również masę ciała badanej osoby. Z tego względu laboratoria częściej stosują wzór MDRD (wiek i płeć są zakodowane w naszych numerach PESEL).

Wynik podaje się w przeliczeniu na pole powierzchni naszego ciała, zakładając, że wynosi ono średnio 1,73 m2.

Wzór MDRD (Modification of Diet in Renal Disease) wykorzystywany jest do szacowania eGFR na podstawie stężenia kreatyniny, wieku, płci i rasy.
Wzór CKD-EPI (Chronic Kidney Disease Epidemiology Collaboration) zapewnia większą precyzję oceny eGFR, szczególnie przy wyższych wartościach filtrowania.

Kiedy należy wykonać badanie GFR?

Wskaźnik GFR jest jednym z najlepszych wyznaczników funkcji wydalniczej nerek. Takie badanie można wykonać profilaktycznie lub przy monitorowaniu przewlekłych chorób. Badanie eGFR stanowi dobre narzędzie służące do oceny funkcji nerek. Jednym ze wskazań do oznaczenia eGFR jest podejrzenie przewlekłej choroby nerek lub występowanie czynników ryzyka rozwoju tej choroby.

Do tych czynników zaliczamy m.in.:

Przeczytaj także: Optymalne rozcieńczenie bimbru

cukrzycę,
choroby sercowo-naczyniowe, np. nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, udar mózgu czy niewydolność serca,
zaawansowany wiek,
zakażenie wirusem HIV lub HCV,
chorobę nowotworową,
nadwagę i otyłość,
przewlekłą chorobę nerek u osób z najbliższej rodziny (rodzice, dziadkowie),
stosowanie leków o działaniu nefrotoksycznym.

Lista leków, które mogą prowadzić do uszkodzenia funkcji nerek, jest bardzo długa. Do najważniejszych zaliczamy: niektóre antybiotyki, leki stosowane w nadciśnieniu, m.in. diuretyki (leki moczopędne), inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI), niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Dawkowanie wielu leków jest zależne od oszacowanego poziomu GFR i wraz z obniżeniem tego parametru lekarz często decyduje o zmniejszeniu dawki przyjmowanych preparatów.

Inne stany lub choroby, które również bardzo często wymagają oszacowania GFR, to m.in.:

kłębuszkowe zapalenie nerek (KZN),
śródmiąższowe zapalenie nerek,
obrzęki wokół kostek i na powiekach,
obecność krwi lub białka w moczu,
bóle w okolicy lędźwiowej,
zmniejszenie ilości oddawanego moczu w ciągu doby.

Interpretacja wyniku eGFR

Przy pomocy eGFR wykryć można większość chorób nerek w najwcześniejszym stadium. Prawidłowe eGFR oznacza nikłe prawdopodobieństwo występowania choroby nerek, a niskie eGFR wskazuje na pewne ich uszkodzenie. Wartość eGFR poniżej < 60 ml/min sugeruje, że doszło do pewnego uszkodzenia funkcji nerek. NKF zaleca, aby wynik eGFR był interpretowany w odniesieniu do historii choroby i aktualnego stanu pacjenta.

Za prawidłowy wynik współczynnika filtracji kłębuszkowej, uznaje się wartość ≧90 ml/min/1,73 m2 (zwykle około 120-130 ml/min/1,73 m2). Nieznacznie niższy wynik (czyli niewielkie zmniejszenie GFR) nie musi jeszcze świadczyć o upośledzeniu czynności nerek.

Poziom eGFR służy przede wszystkim do oceny stopnia zaawansowania przewlekłej choroby nerek. Wyróżniamy pięć stopni tego schorzenia:

stadium 1 z eGFR ≥ 90 ml/min/1,73 m2 - choroba nerek z prawidłowym poziomem eGFR,
stadium 2 z eGFR mieszczącym się w przedziale 60-89 ml/min/1,73 m2 - przewlekła niewydolność wczesna,
stadium 3 z eGFR mieszczącym się w przedziale 30-59 ml/min/1,73 m2 - przewlekła niewydolność nerek umiarkowana,
stadium 4 z eGFR mieszczącym się w przedziale 15-29 ml/min/1,73 m2 - przewlekła niewydolność nerek ciężka,
stadium 5 z eGFR < 15 ml/min/1,73 m2 lub dializy - przewlekła niewydolność nerek schyłkowa (mocznica).

Zmniejszenie GFR <60 ml/min/1,73 m2 świadczy o zaburzeniu funkcji nerek i ich niewydolności.

Kategorie GFR

Wg zaleceń NKF każdy powinien znać swój wynik eGFR oraz wiedzieć jak go interpretować w oparciu o następującą tabelę:

Kategoria GFR	GFR (ml/min/1,73 m2)	Opis
G1	≥ 90	Prawidłowa lub zwiększona czynność nerek
G2	60-89	Łagodne zmniejszenie czynności nerek
G3a	45-59	Umiarkowane zmniejszenie czynności nerek
G3b	30-44	Umiarkowane do ciężkiego zmniejszenie czynności nerek
G4	15-29	Ciężkie zmniejszenie czynności nerek
G5	< 15 lub dializa	Niewydolność nerek

eGFR - o czym może świadczyć niski wynik?

Poziom eGFR poniżej 90 ml/min/1,73 m2 może wskazywać na zaburzenie pracy nerek. Powinien skłonić nas do wizyty u lekarza. Szczególnie niebezpieczny jest wynik eGFR poniżej 60 ml/min/1,73 m2 oraz znaczne obniżenie tego wskaźnika w krótkim czasie. Pamiętaj, że wraz z wiekiem funkcjonowanie nerek stopniowo się pogarsza. Możemy zauważyć spadek eGFR o ok. 1-2 ml/min/1,73 m2 co 12 miesięcy.

eGFR - czy wynik może być za wysoki?

W przypadku badania eGFR nie określono górnej granicy normy. Uznaje się, że u zdrowej osoby w młodym wieku poziom GFR powinien wynosić od 90 do 130 ml/min/1,73 m2. Bardzo wysoki poziom tego parametru możemy zaobserwować m.in. u młodych osób w przebiegu nieleczonej cukrzycy typu 1 w związku z podwyższonym stężeniem glukozy we krwi. Do wzrostu wartości wskaźnika GFR nawet o 55% dochodzi także u kobiet w ciąży ze względu na zwiększenie objętości ich osocza. W tej sytuacji jest to zjawisko fizjologiczne.

Czynniki wpływające na dokładność eGFR

Obliczenie eGFR ma na celu ocenę funkcji nerek wówczas gdy jest ona, stabilna i gdy powstawanie kreatyniny pozostaje bez zmian. Jeśli stężenie kreatyniny jest oznaczane wówczas gdy funkcja nerek ulega szybkim zmianom, tak jak w ostrej niewydolności nerek, ocena filtracji kłębuszkowej w oparciu o eGFR nie jest przydatna.

eGFR może być niewiarygodny u osób, których stężenie kreatyniny znacznie odbiega od normy jak np.

u osób z rozbudowaną masą mięśniową lub słabo umięśnionych (z utratą tkanki mięśniowej),
u osób z otyłością olbrzymią czy niedożywionych,
u wegetarian spożywających niewielkie ilości białka,
u osób spożywających suplementy diety zawierające kreatynę.

Pamiętaj, że eGFR to szacunkowo wyliczany wskaźnik przesączania kłębuszkowego w oparciu o stężenie kreatyniny w surowicy krwi. Na jego wynik wpływa wiele czynników, np. masa mięśniowa, odwodnienie, intensywny wysiłek fizyczny czy stosowanie niektórych leków.

eGFR - jak przygotować się do badania?

Wykonanie badania eGFR w praktyce oznacza pobranie krwi w celu oznaczenia w niej poziomu kreatyniny. Na tej podstawie laboratorium wylicza szacowany GFR. Aby wynik badania był jak najbardziej wiarygodny, powinniśmy przestrzegać kilku prostych zasad:

Dzień przed badaniem unikaj intensywnego wysiłku fizycznego, spożywania alkoholu i tłustego jedzenia.
Zadbaj o odpowiednią ilość snu.
Zgłoś się do laboratorium w godzinach porannych.
Pozostań na czczo (powstrzymaj się od jedzenia i picia przez minimum 8 godzin przed badaniem).
W dniu badania możesz wypić niewielką ilość wody.
W miarę potrzeby skonsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym w kwestii przyjęcia porannych dawek stosowanych leków.
Przed pobraniem krwi zrelaksuj się, a w trakcie oczekiwania na badanie usiądź wygodnie.

Dodatkowe metody oceny funkcji nerek

Oznaczenia BUN (azot mocznika) i kreatyniny są prostsze w wykonaniu, lecz nie umożliwiają rozpoznania wczesnego stadium uszkodzenia nerek. Inną metodą oceny funkcji nerek jest oznaczanie stężenia cystatyny C w surowicy. Zainteresowanie lekarzy tym testem wciąż rośnie. Również oznaczenie klirensu kreatyniny daje możliwość oszacowania funkcji nerek i filtracji kłębuszkowej.

PROF. DR HAB. N. MED. W pracy przedstawiono ryzyko rozwoju niewydolności sercowej u chorych z przewlekłą cukrzycową chorobą nerek (CKD). Podstawą określenia ryzyka było: określenie eGFR oparte na stężeniu kreatyniny, określenie eGFR oparte na stężeniu cystatyny C oraz określenie 24-godzinnej albuminurii.

Choroby układu sercowo-naczyniowego są główną przyczyną przedwczesnych zgonów u chorych z przewlekłą cukrzycową chorobą nerek. W badaniu wykazano m.in. zwiększone ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym niewydolności serca, u chorych z przewlekłą cukrzycową chorobą nerek.

Wykazano również, że osoby z szacowaną filtracją kłębuszkową (eGFR) <60 ml/min/1,73 m2 mają dwukrotnie zwiększone ryzyko rozwoju. Bello i wsp. wykazali także, że obniżonemu eGFR oraz obecności białkomoczu towarzyszy zwiększone ryzyko rozwoju niewydolności serca.

Stopień zaawansowania przewlekłej choroby nerek oparto na określeniu wartości eGFR, który z kolei został określony w oparciu o stężenie kreatyniny oraz o stężenie cystatyny C. Do wskazania stopnia zaawansowania przewlekłej choroby nerek użyto także określenie 24-godzinnej albuminurii.

Wartości eGFR określone na bazie kreatyniny, cystatyny C oraz obecności albumin w moczu u chorych z przewlekłą cukrzycową chorobą nerek były skorelowane z częstością występowania incydentów niewydolności serca (po dostosowaniu do wieku, płci i rasy).

W modelach wieloczynnikowych obejmujących zarówno eGFR i albuminurię na bazie kreatyniny, jak i eGFR i albuminurię na bazie cystatyny C, powiązania eGFR na bazie kreatyniny, eGFR na bazie cystatyny C i albuminurii z incydentami niewydolności serca pozostały znamienne statystycznie.

Po dostosowaniu badanych czynników ryzyka rozwoju niewydolności sercowej do wieku, płci i rasy oraz kilku innych czynników ryzyka (tj. wykształcenie, choroby układu sercowo-naczyniowego, nadciśnienie i cukrzyca, BMI, skurczowe ciśnienie tętnicze) wykazano, że stężenie cystatyny C, wydalanie albumin z moczem oraz niższy poziom eGFR na bazie kreatyniny-cystatyny C były istotnie związane z większą częstością występowania niewydolności sercowej.

U chorych z niższym eGFR i wyższą albuminurią ryzyko występowania niewydolności sercowej było szczególnie wysokie. eGFR określony w oparciu o stężenie cystatyny C oraz obecność albumin w moczu są silniejszymi predyktorami późniejszego ryzyka rozwoju niewydolności sercowej niż eGFR określony w oparciu o kreatyninę u chorych z przewlekłą chorobą nerek.

W przeprowadzonym badaniu wykazano, że eGFR (określone na podstawie stężenia cystatyny C) i albuminuria zapewniły lepsze przewidywanie incydentu niewydolności serca. Badanie wykazało również, że związek między niższym eGFR opartym na kreatyninie a niewydolnością serca stał się odwrotny po dostosowaniu do eGFR opartego na cystatynie C.

tags: #szacowana #filtracja #klebuszkowa #egfr #interpretacja #wynikow