Proces Uzdatniania Wody w Olkuszu: Historia, Wyzwania i Przyszłość
- Szczegóły
Woda jest niezbędnym, życiodajnym elementem każdego organizmu żywego. Aż 97% wód na Ziemi stanowią wody słone z mórz i oceanów, a wody słodkie stanowią tylko 3%, z czego około 75% uwięzione jest w lodowcach, lodzie polarnym i pokrywach śnieżnych. Jeżeli mowa jest o wodzie pitnej, to w Polsce podstawowym źródłem jej pochodzenia są wody podziemne. W 2021 roku stanowiły one aż 73% wody, która była dystrybuowana do gospodarstw domowych w Polsce.
Olkuska woda spełnia wszystkie standardy jakościowe, stawiane wodzie pitnej. Odznacza się wysokimi walorami spożywczymi i zdrowotnymi. Najważniejsze dla zdrowia człowieka pierwiastki znajdują się we właściwych proporcjach. Jest to woda średnio twarda, o odczynie lekko zasadowym. Rodzi się zatem pytanie: czy mieszkańcy Olkusza mają świadomość, że odkręcając kran, korzystają z wody o jakości zbliżonej lub nawet znacznie lepszej niż dostępne w sklepach wody źródlane, mineralne czy stołowe?
Woda jest niezwykłą substancją, która występuje na Ziemi. Jest jedynym związkiem chemicznym, który występuje w trzech stanach skupienia. W wodach powierzchniowych i podziemnych stanowi ciecz, w atmosferze jest gazem, a w opadach (śniegu, gradzie) oraz lodowcach i zmarzlinie istnieje w stanie stałym. Bez niej życie na Ziemi byłoby niemożliwe. Woda jest jedną z bardziej rozpowszechnionych substancji w przyrodzie. Powierzchnia Ziemi jest nią pokryta prawie w 71%. Z tego aż 97% to woda mórz i oceanów. Pozostała część wody jest uwięziona w lodowcach, trwałej pokrywie śnieżnej i zmarzlinie, tworzy rzeki i zbiorniki wodne, znajduje się w wodach podziemnych, glebie, powietrzu oraz jest składnikiem organizmów żywych. Jedynie 2,5% objętości wód naturalnych stanowią wody słodkie, które są niezbędne do życia wszystkich organizmów. Pozostałe 97,5% to wody słone, które nie mają znaczenia, jeśli chodzi o zaopatrzenie ludzkości w wodę pitną.
Historia Zaopatrzenia w Wodę w Olkuszu
Jak pisze Danuta Molenda w „Dziejach Olkusza i regionu olkuskiego”, w XIV wieku wodę czerpano ze studni, na przedmieściach, a także z zalanych szybów. Pierwsze wzmianki o istnieniu wodociągów i opłatach wnoszonych do budżetu miast przez mieszczan korzystających z wody, dostarczanej drewnianymi rurami, pochodzą z połowy XV wieku. Wiemy z nich, że w latach 1449-1468 magistrat zatrudniał dwóch rurmistrzów, czyli rzemieślników odpowiedzialnych za dostarczanie wody do miasta.
W rynku olkuskim istniał zbiornik wodny, do którego woda doprowadzana była drewnianym rurociągiem głównym i najprawdopodobniej rozprowadzana bocznymi otwartymi rynnami. Miasto w celu ich konserwacji, czyszczenia i utrzymania, zatrudniało nadal rurmistrzów. Umowy o opiekę nad rurami podpisano w 1551 i 1574 roku z niejakim Klimuntem, któremu powierzono dożywotnio rury wodne olkuskie w opatrywanie i konserwowanie. W 1562 roku został rozbudowany system wodociągów, dwa lata później przeprowadzono ich kontrolę. Prawdopodobnie z tego okresu pochodzą znalezione przy rewitalizacji rynku drewniane rury wodociągowe, które możemy oglądać w trzech olkuskich muzeach: Regionalnym PTTK, Muzeum Wody i Muzeum Pożarnictwa.
Przeczytaj także: Tarnowskie Góry: Nowe życie "Leśnej"
Pierwszy odnotowany w źródłach pisanych wodociąg olkuski z rur żelaznych, doprowadzający wodę ze źródeł pod Czarną Górą, zbudowano około 1858 roku. Wodę ze źródeł prowadzono żeliwną rurą, położoną w ulicy Żuradzkiej, do zdroju przy ulicy Świerczewskiego, skąd nosiwoda za odpowiednią opłatą roznosił wodę do domów.
19 grudnia został poświęcony zbiornik wody wybudowany z cegły klinkierowej na olkuskim rynku przez znaną warszawską firmę Bronikowski i S-ka kosztem 70 tys. rubli. Wieżę ciśnień, bo o niej tu mowa, postawiono w stylu neogotyckim na miejscu dawnego ratusza. Wieża miała taras widokowy i na ponad sześćdziesiąt lat stała się, podobnie jak olkuska fara, drugim widocznym z daleka symbolem miasta.
Po zakończeniu II wojny światowej na terenie obecnego powiatu olkuskiego działały wodociągi wybudowane w okresie przedwojennym. Znajdowały się w Olkuszu (ujęcie w Witeradowie), Pilicy (wodociąg grawitacyjny, zbudowany w 1860 roku, rozbudowany w 1903 roku - ujęcie ze źródeł), Jaroszowcu (wybudowany w 1930 - ujęcie w okolicy wyrobisk górniczych, wodę czerpano za pomocą pomp z pięciu studzienek zamontowanych na betonowym kolektorze) i Ojcowie (wodociąg z 1933 roku - ujęcie wody ze źródła Jan, długość 5 km, rury żelazne). Łączna długość wszystkich tych wodociągów wynosiła 21,7 km, produkcja wody 645 000 m3. Wodociągi zaopatrywały w wodę ok. 7 tys. osób.
Od 1 stycznia rozpoczęło działalność Powiatowe Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Olkuszu powołane uchwałą Prezydium Powiatowej Rady z dnia 15 listopada 1955. W końcu lat pięćdziesiątych powołano w Przedsiębiorstwie tzw. brygadę studzienną. Brygada wierciła, budowała, remontowała i modernizowała studnie wiejskie, które w tym czasie na wsiach olkuskich były jedynym źródłem wody. Przeprowadzono pierwszą w powiecie akcję montowania wodomierzy.
18 listopada 1977 roku w sieci wodociągowej Przedsiębiorstwa popłynęła czysta woda z oddanej do eksploatacji Stacji Uzdatniania Wody. Zakończono jedną z podstawowych inwestycji składowych budowanego wodociągu grupowego Olkusz-Bolesław-Sławków.
Przeczytaj także: Odwrócona faktura PWiK krok po kroku
Wyzwania związane z likwidacją kopalni "Pomorzany"
Planowana na 2016 rok likwidacja Kopalni Pomorzany wiązała się z problemami w pozyskiwaniu wody pitnej. Kopalnia Pomorzany jest jedną z najbardziej zawodnionych kopalni na świecie. Co minutę pompowanych jest 300m3 wody, z czego 10% wykorzystywanych jest do celów pitnych dla mieszkańców regionu olkuskiego. Dzięki temu 90% wody doprowadzanej do domów w gminach Olkusz, Klucze, Bolesław i Bukowno pochodziło właśnie z kopalni. Zlikwidowanie kopalni przez zatopienie doprowadziłoby do zanieczyszczenia tych wód, a co za tym idzie, braku możliwości wykorzystania ich do celów pitnych.
Kopalnia Pomorzany prowadziła eksploatację na poziomie 120 metrów pod ziemią, co spowodowało utworzenie się leja depresyjnego obejmującego powierzchnię 500 km2. Przez sześćdziesiąt lat działalności kopalni zaczęto wydawać pozwolenia na budowę na osuszonych terenach podmokłych. Planowana likwidacja kopalni mogła spowodować powrót poziomu wody do stanu pierwotnego, a więc wystąpienie lokalnych podtopień.
W związku z tym został powołany zespół, który miał opracować alternatywne metody pozyskiwania wody pitnej. Rozważano modernizację programu ujmowania wód kopalnianych, budowę systemu ujmowania w oparciu o studnie we wschodniej części gminy Klucze, modernizację ujęć własnych i nowopowstałych w okolicach rzeki Centuria w gminie Klucze oraz zakup wody od podmiotu zewnętrznego.
Nowy System Zaopatrzenia w Wodę
Ostatecznie Przedsiębiorstwo przyjęło do dalszego procedowania wariant zaopatrzenia w wodę oparty na ujęciach własnych i nowopowstałych, którego realizacja została wstępnie oszacowana na 61 mln zł. Od 25 stycznia 2017 roku w kranach mieszkańców Gmin: Olkusz, Bukowno, Klucze i Bolesław płynie wysokiej jakości triasowa i jurajska woda ujmowana z nowych studni głębinowych. Dwie zmodernizowane i trzy nowe studnie zapewniają mieszkańcom wodę bogatą w szereg mikroelementów i dobrze zmineralizowaną. 1 lutego 2017 roku Przedsiębiorstwo wyłączyło z eksploatacji Stację Uzdatniania Wody w Olkuszu, która przez 39 lat służyła firmie i mieszkańcom.
Obecnie PWiK Sp. z o.o. posiada cztery największe ujęcia wody zlokalizowane w miejscowościach: Kolbark, Cieślin (2 ujęcia), Bydlin. Z ujęć woda dostarczana jest do mieszkańców magistralami wodociągowymi i siecią rozdzielczą o długości ok. 700 km. Przedsiębiorstwo nieustannie modernizuje i rozbudowuje system zaopatrzenia w wodę, wychodząc naprzeciw potrzebom Gmin i mieszkańców.
Przeczytaj także: Stacja Uzdatniania Wody w Koninie
Ujęcia Wody Eksploatowane przez PWiK Olkusz:
- Ujęcie Bór Biskupi
- Ujęcie Braciejówka
- Ujęcie Bydlin
- Ujęcie Cieślin C-2
- Ujęcie Cieślin C-3
- Ujęcie Góry Bydlińskie
- Ujęcie Kolbark S-1 bis
- Ujęcie Kosmolów
- Ujęcie Podlesie Bukowno
- Ujęcie Podlesie Rabsztyńskie
- Ujęcie Zadole Kosmolowskie
Proces Uzdatniania Wody Obecnie
Proces przygotowania do spożycia wody pobranej z ujęć nazywa się uzdatnianiem wody. Proces ten przeprowadza się w stacjach uzdatniania wody, a ich zadaniem jest oczyszczenie wody w taki sposób, aby jej jakość odpowiadała wymaganiom sanitarnym. Wymagania te są określone w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Aktualnie od 2017 r. cały obszar działalności Przedsiębiorstwa zaopatrywany jest w wodę z ujęć wód podziemnych.
Ujmowane wody głębinowe są najwyższej jakości o optymalnym składzie mineralnym (zawartość magnezu ok. 20 mg/l, zawartość wapnia ok. 80 mg/l). Stabilny skład chemiczny oraz jakość mikrobiologiczna ujmowanej wody powodują brak konieczności jej uzdatniania. Natomiast z uwagi na duży obszar działalności Przedsiębiorstwa, obejmujący cztery gminy (Olkusz, Klucze, Bolesław, Bukowno), woda poddawana jest dezynfekcji chemicznej z zastosowaniem roztworu podchlorynu sodu. Ma to na celu utrzymanie jej odpowiedniej jakości w zakresie mikrobiologii od ujęcia do odbiorcy końcowego.
Oczyszczanie Ścieków
Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. eksploatuje oczyszczalnię ścieków w Olkuszu przy ul. Wspólnej 33, która jest mechaniczno - biologiczno - chemiczną oczyszczalnią z pełną przeróbką osadów na drodze beztlenowej. Oczyszczone ścieki wprowadzane są do wód płynących w kanale „Roznos - Dąbrówka” za pośrednictwem istniejącego wylotu i spełniają wszystkie postanowienia zgodnie z pozwoleniem wodnoprawnym na korzystanie z wód w ramach usług wodnych. Oczyszczalnia przyjmuje ścieki z całego miasta i gminy Olkusz. Olkusz posiada kanalizację mieszaną, przy czym w starej części miasta jest jeszcze kanalizacja ogólnospławna, a na nowych osiedlach występuje kanalizacja rozdzielcza.
Każdy z nas codziennie wytwarza ścieki. Są to wody zużyte w gospodarstwach domowych, zakładach przemysłowych czy obiektach użyteczności publicznej. Wprowadzanie ścieków nieoczyszczonych do ziemi powoduje zanieczyszczenie gleby oraz przenikanie tych zanieczyszczeń do wód podziemnych, z których zasobów zasilane są nasze ujęcia wody. Ścieki nieoczyszczone, zanim ponownie trafią do środowiska naturalnego, muszą zostać oczyszczone, odbywając daleką drogę poprzez system sieci kanalizacyjnej.
Proces oczyszczania ścieków zakłócają przedmioty i substancje wrzucone do kanalizacji, które są odpadami i powinny znaleźć się w koszu a śmieci, a nie w toalecie! Odpady takie jak: elementy garderoby, patyczki do czyszczenia uszu, nawilżane chusteczki, pieluchy, podpaski, tampony, reklamówki, ścierki, lekarstwa, oleje, paliwa, farby, rozpuszczalniki, chemikalia, dętki, gruz, itp. powodują zagrożenie dla prawidłowego oczyszczania ścieków.
Edukacja Ekologiczna
Działania ekologiczne powinny być naturalnym stylem życia każdego człowieka a nie tylko modą. Pierwszy krok ku lepszej przyszłości to zrozumienie problemów środowiskowych. PWiK Sp. z o.o. prowadzi liczne działania edukacyjne skierowane do najmłodszych mieszkańców regionu, aby zaszczepić w nich idee ochrony środowiska. Przykładem jest konkurs ekoTEATR, którego organizatorami były Olkuskie Wodociągi wraz ze Stowarzyszeniem Teatralno - Literackim w Olkuszu i Powiatową Stacją Sanitarno - Epidemiologiczną w Olkuszu. Główną nagrodą w konkursie jest zdrój wodny dla szkoły czyli profesjonalne urządzenie podłączone bezpośrednio do sieci wodociągowej nowego systemu zaopatrzenia w wodę.
Przedsiębiorstwo oraz Stowarzyszenie wiedząc jak ważna jest edukacja mieszkańców o historii ich małej ojczyzny, w 2008 roku "zaopiekowały się" odnalezioną podczas prac rewitalizacyjnych olkuskiego runku, zabytkową, średniowieczną drewnianą rurą.
Muzeum Wody w Olkuszu
Aby zachować informacje o przemianach, zachodzących w technologii produkcji wody i oczyszczania ścieków, w Olkuszu otwarto Muzeum Wody. Mieści się ono w Stacji Uzdatniania Wody przy ul. Wspólnej. Można je zwiedzać bezpłatnie. Ekspozycja powstała z inicjatywy olkuskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji oraz Józefa Niewdany, prezesa Stowarzyszenia "Szansa Białej Przemszy", przy ogromnym udziale byłego wieloletniego prezesa PWiK Mariana Pałki.
tags: #pwik #olkusz #proces #uzdatniania #wody
