Prawidłowa Wilgotność w Chłodni: Klucz do Przechowywania Żywności

Szczegóły: Opublikowano: 06. March 2026

Zgodnie z obowiązującymi przepisami owoce i warzywa powinny być przechowywane w chłodniach oraz w określonej temperaturze i wilgotności powietrza. Wszystko po to, aby zadbać o ich przydatność do spożycia, świeżość oraz nienaganny wygląd. Jakiekolwiek błędy w tym zakresie mogą powodować straty finansowe i zwiększać ryzyko spożycia zepsutych produktów.

Co wpływa na szczegółowe warunki przechowywania owoców i warzyw?

Co do zasady warzywa i owoce już na etapie zbiorów powinny być odpowiednio przechowywane. W tym celu stosuje się chłodnie, które pozwalają na regulowanie temperatury oraz poziomu wilgotności powietrza. Producent oraz dystrybutor powinni również zadbać o to, aby dokonywać regularnych pomiarów tych parametrów. Same owoce i warzywa dzielimy na: nietrwałe, średniotrwałe i trwałe.

Szczegółowe warunki temperaturowe przechowywania owoców i warzyw w chłodniach zależą od kilku kluczowych czynników. Pod uwagę bierze się przede wszystkim:

odmianę warzyw i owoców;
warunki transportu produktów do chłodni;
przeprowadzane zabiegi agrotechniczne w trakcie zbiorów;
technikę zbiorów;
termin zbiorów;
zastosowanie chłodzenia wstępnego.

Warto zapoznać się ze szczegółowymi warunkami dla danego rodzaju owoców i warzyw, a następnie zadbać o ich spełnienie.

Jaka temperatura powinna panować w chłodni?

Jak już wspominano, temperatura różni się w zależności od rodzaju owoców i warzyw. Poniżej przedstawiono zakresy temperaturowe dla wybranych rodzajów:

Przeczytaj także: Sposoby na suchą piwnicę

owoce pestkowe i jagodowe - od -1 do +1 °C;
owoce ziarnkowe (np. jabłka i gruszki) - 0-4 °C;
owoce cytrusowe - 1,5-16°C;
ziemniaki - 2-4 °C;
kapusta - 0 °C

Niezwykle ważne jest przygotowywanie warzyw i owoców do przechowywania. To wstępne schładzanie. Produkty spożywcze schładza się w temperaturze 0°C i wilgotności względnej powietrza 95%. W zależności od gatunku proces ten trwa 18-48 godzin. Poszczególne warzywa mogą wymagać m.in. kąpieli w lodowatej wodzie, aby zwiększyć ich trwałość.

Warzywa: Trwałość i przechowywanie

Według Słownika PWN warzywo to „roślina zielna, której korzenie, liście, kwiatostany lub owoce używane są jako pożywienie”. Warzywa różnią się od siebie pod względem odporności na czynniki otoczenia wpływające na ich trwałość. Można podzielić je na trzy grupy: warzywa trwałe, średniotrwałe i nietrwałe.

Do warzyw trwałych zalicza się rośliny, które mogą być przechowywane od 3 do 12 miesięcy, mają one stosunkowo wysoką zawartość suchej substancji. Przykładowymi warzywami należącymi do tej grupy są marchew, cebula i biała kapusta.
Warzywa średniotrwałe to na przykład pomidory, papryka, kalafior, kapusta pekińska. Mogą być przechowywane od 2 do 24 tygodni.
Ostatnią grupę stanowią warzywa nietrwałe, które można przechowywać krócej niż 28 dni jest to spowodowane głównie przez dużą zawartość wody.

Odmiana warzywa warunkuje wiele cech rośliny wpływających na jej trwałość. Mowa tutaj na przykład o zawartości suchej substancji w roślinie. Warzywa, które zawierają jej więcej można przechowywać dłużej. Kolejnym czynnikiem jest okres wegetacji, odmiany późniejsze lepiej znoszą przechowywanie. Istotną kwestią jest też intensywność oddychania ponieważ proces ten może powodować ubytek suchej masy surowca. Warzywa, w których proces oddychania zachodzi wolniej i nie jest zbyt intensywny mogą podlegać dłuższemu przechowaniu.

Temperatura przechowywania jest istotnym czynnikiem wpływającym na trwałość warzyw. Wpływa ona na wiele przemian chemicznych i biochemicznych, reguluje procesy oddychania i dojrzewania. Temperatura odgrywa ważną rolę w rozwoju mikroorganizmów. Każde warzywo ma swoją optymalną temperaturę przechowywania, która zależy od składu chemicznego rośliny i tego jaką jej część spożywamy (korzeń, liście, owoce). Konsekwencją przechowywania warzyw w zbyt wysokich temperaturach może być ich przyspieszone dojrzewanie, a następnie przejrzewanie. Rozkładowi mogą ulegać witaminy zawarte oraz barwniki.

Niskie temperatury przechowywania lub ich zbyt długie stosowanie może wpłynąć niekorzystnie na barwę produktu, która może ulec silnym zmianom. Niskie temperatury mogą powodować zmianę kształtu i struktury warzywa. Jednak stosowanie chłodniczych temperatur przechowywania warzyw w dużym stopniu zapobiega rozwojowy niepożądanej mikroflory.

Przeczytaj także: Wilgotność w pokoju dziecka

Kolejnym czynnikiem wpływającym na okres przechowywania warzyw jest wilgotność otoczenia w którym są przechowywane. Wilgotność powietrza może wpłynąć bezpośrednio na wilgotność surowca, ponieważ dążą one do uzyskania tak zwanej wilgotności równowagowej to znaczy, że wilgotność produktu i powietrza mają taką samą wartość. Zbyt niska wilgotność może powodować przyspieszenie dojrzewania oraz szybką utratę wody, a to z kolei wpływa na powstawanie uszkodzeń warzywa.

Aktywność wody to parametr wpływający na wiele procesów zachodzących w żywności. Woda zawarta w produkcie wpływa na szybkość reakcji chemicznych ponieważ jest rozpuszczalnikiem substratów, czyli środowiskiem w którym zachodzą przemiany chemiczne [3]. Aktywność wody jest ściśle związana z rozwojem mikroorganizmów, najbardziej odporne na jej spadek są pleśnie, Xeromyces bisporus może rozwijać się przy aktywności wody 0,605.

Wpływ tlenu na przechowywanie warzyw jest dwojaki, wpływa on na oddychanie tlenowe produktów, który powoduje ubytek suchej substancji. Tlen bierze udział w wielu reakcjach chemicznych jako substrat, może powodować utlenianie witamin, barwników i aminokwasów. Wpływa również na reakcję enzymatycznego brązowienia i na rozwój mikroflory tlenowej.

Zawartość dwutlenku węgla w atmosferze jest niezbędna do jego prawidłowego przechowywania. Podwyższona zawartość CO2 w powietrzu może mieć właściwości insektobójcze i powstrzymywać rozwój chorobotwórczych mikroorganizmów.

Świeże warzywa zawierają wiele różnych mikroorganizmów takich jak bakterie, drożdże i pleśnie mogące powodować psucie się żywności. Największą część bakterii stanowią bakterie Gram-ujemne takie jak Pseudomonas i Enterobacteriaceae. Naturalną florę warzyw stanowią bakterie kwasu mlekowego, które są związane z rozkładem surowca przez co powodują nieprzyjemny zapach. Jednak w warunkach kontrolowanych ich obecność jest wykorzystywana do kiszenia produktów roślinnych. Drożdże i pleśnie występują w mniejszej ilości niż bakterie ale ich namnażanie może powodować zepsucie się żywności i rozwój miękkiej zgnilizny. Warzywa mogą zawierać również patogenne dla ludzi bakterie takie jak Listeria monocytogenes, Shigella, Salmonella spp.

Przeczytaj także: Utrzymanie zdrowego wyglądu skóry

Wiele czynników wpływa na stopień zanieczyszczenie mikrobiologicznego warzyw. Mogą one zostać skażone jeszcze przed zbiorem przez zwierzęta, owady, stosowaną wodę, glebę, sprzęt. Do zakażeń po zbiorze może dojść podczas mycia, pakowania warzyw, transportu.

Pakowanie w modyfikowanej atmosferze stosuje się do warzyw świeżych, które są mało przetworzone, mogą być one obrane czy pokrojone. Ten sposób pakowania polega na zmianie atmosfery wewnątrz opakowania. Modyfikowaną atmosferę można osiągnąć na dwa sposoby, poprzez aktywną lub pasywną modyfikację. Aktywne pakowanie polega na wyparciu gazów i stworzeniu próżni, do której później wtłacza się odpowiednio przygotowaną mieszaninę gazów lub poprzez zastosowanie pochłaniaczy gazów. Metoda pasywna wykorzystuje naturalnie zachodzące procesy oddychania w połączeniu z materiałem opakowalniczym o odpowiedniej przepuszczalności dla określonych gazów [5]. Skład mieszaniny gazowej wykorzystywanej do pakowania zależy od rodzaju produktu, materiałów opakowaniowych i temperatury jego przechowywania.

Wystawienie produktu pakowanego metodą MAP na zmianę temperatury może negatywnie wpłynąć na jakość surowca. Dodatkowo temperatura wpływa na szybkość oddychania i przepuszczalność gazów przez folie opakowaniowe, a co najważniejsze wpływa ona na wzrost i przeżywalność niepożądanych drobnoustrojów. Najczęściej w metodzie MAP stosuje się tlen, dwutlenek węgla i azot. Azot jest gazem obojętnym, nie wchodzącym w reakcje z surowcem i pełni funkcję „wypełniacza”. Podczas przechowywania tlen jest zużywany i powstaje ditlenek węgla, dzieje się tak na skutek zachodzenia procesu oddychania. CO2 jest gazem, który ma bezpośredni efekt przeciwdrobnoustrojowy.

Poważnym zagrożeniem płynącym z warzyw jest możliwość rozwoju na nich mikroorganizmów wytwarzających mykotoksyny. Oszacowano, że spośród mikroorganizmów bytujących na nieprawidłowo przechowywanych warzywach aż 10% może wytwarzać te substancje [7]. Czym tak właściwie są mykotoksyny? Są to toksyczne związki wytwarzane przez niektóre gatunki grzybów. Występowanie grzybów wytwarzających mykotoksyny powoduje duże straty żywności. Produkty porażone pleśnią nie są zdatne do spożycia i muszą zostać wyrzucone. Dzieje się tak ponieważ organizmy na produktach spożywczych wypuszczają mykotoksyny w głąb tkanki warzywa. Nie jest to jedyny negatywny wpływ na żywność. Mykotoksyny powodują szereg niepożądanych zmian w produkcie. Do zakażenia warzyw mikroorganizmami produkującymi mykotoksyny może dojść przed zbiorem jak i po zbiorze.

Azotyn i pośrednio azotany spożywane w nadmiernych ilościach z żywnością mogą być szkodliwe dla zdrowia. Między innymi mogą przekształcać hemoglobinę w methemoglobinę i zmniejszać wartość odżywczą produktów spożywczych poprzez negatywny wpływ na biodostępność witaminy A, witamin z grupy B, jodu i białka.

Jak prawidłowe przechowywanie owoców i warzyw wpływa na ich trwałość?

Przechowywanie owoców i warzyw w odpowiednich warunkach w chłodniach przekłada się na ich trwałość. Dzięki temu można zoptymalizować koszty produkcji, magazynowania i dystrybucji płodów rolnych. Osoby zaangażowane w ten proces powinny zapoznać się ze szczegółowymi przepisami sanitarnymi dla danych rodzajów owoców i warzyw, a następnie wypełniać je poprzez odpowiednie programowanie chłodni i monitorowanie jej parametrów. Dzięki temu owoce i warzywa zachowają swój smak, wygląd, właściwości zdrowotne oraz przydatność do spożycia nawet w dłuższej perspektywie.

Magazynowanie żywności w gastronomii

Odpowiednie magazynowanie żywności to fundament funkcjonowania każdego lokalu gastronomicznego. Nie chodzi tylko o smak i jakość serwowanych dań, ale przede wszystkim o bezpieczeństwo konsumentów oraz zgodność z wymogami Sanepidu. Nieprawidłowe magazynowanie produktów spożywczych może prowadzić do skażenia żywności, zatruć pokarmowych, a w konsekwencji - do kar finansowych i utraty reputacji lokalu.

Zła organizacja zapasów, niewłaściwa temperatura czy nieprzestrzeganie zasady rozdzielności produktów może prowadzić do skażenia krzyżowego, szybszego psucia się składników, a nawet zatrucia pokarmowego gościa. Przepisy określają, jak powinna wyglądać każda strefa magazynowania - od chłodni po magazyn suchy.

Zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych oraz polskimi aktami wykonawczymi, każdy lokal gastronomiczny ma obowiązek zapewnić odpowiednie warunki przechowywania żywności.

Magazyn suchy

To miejsce do przechowywania produktów sypkich, puszek, opakowań zbiorczych czy przypraw. Powinien być dobrze wentylowany, suchy, czysty, bez dostępu światła słonecznego. Temperatura powinna wynosić 10-20°C, a wilgotność nie przekraczać 70%.

Magazyn chłodniczy

Chłodnie i lodówki muszą być dostosowane do rodzaju przechowywanych produktów. Surowe mięso, ryby, nabiał czy półprodukty wymagają różnych temperatur.

Magazyn mroźniczy

Wszystkie produkty głęboko mrożone należy przechowywać w temperaturze nie wyższej niż -18°C. Produkty powinny być oznakowane datą zamrożenia, a raz rozmrożone nie mogą być ponownie zamrażane.

Podstawą bezpiecznego magazynowania żywności jest stosowanie systemów rotacyjnych. FIFO (First In, First Out) - pierwszy przyjęty produkt powinien być użyty jako pierwszy.

Każdy produkt powinien być przechowywany w odpowiednio oznakowanym pojemniku - najlepiej zamykanym, wykonanym z materiałów dopuszczonych do kontaktu z żywnością. Surowce nie mogą być składowane luzem w lodówkach.

Konieczne jest oznaczenie daty otwarcia oraz terminu ważności, szczególnie w przypadku produktów pochodzących z dużych opakowań (np.

Półprodukty należy przechowywać zgodnie z ich rodzajem: zupy, sosy, farsze - najlepiej w zamykanych pojemnikach GN w chłodni, z odpowiednim oznaczeniem daty przygotowania.

Gotowe potrawy przechowywane przed wydaniem na salę lub wysyłką w delivery muszą znajdować się w warunkach, które nie pogorszą ich jakości. Jeżeli nie są wydawane natychmiast, powinny być chłodzone szokowo i przechowywane w chłodni. Czas przechowywania gotowych dań nie powinien przekraczać 24 godzin, chyba że wdrożono specjalne procedury (np.

Każdy pojemnik powinien być zamykany i opisany - z datą przyjęcia, otwarcia, nazwą produktu i terminem przydatności.

Czystość i regularna dezynfekcja pomieszczeń oraz urządzeń to jeden z kluczowych punktów kontroli Sanepidu.

Środki czystości muszą być przechowywane osobno, z dala od żywności - najlepiej w zamykanej szafce.

Prowadzenie dokumentacji HACCP, zapisów temperatur, dat przyjęcia towaru i czyszczenia urządzeń to obowiązek każdej kuchni.

Kontrola wewnętrzna - codzienna lub tygodniowa - pozwala wychwycić błędy, zanim zrobi to Sanepid.

Nawet najlepszy system przechowywania nie zadziała bez odpowiedzialnego zespołu. Szkolenia warto przeprowadzać cyklicznie - nie tylko przy wdrożeniu nowych pracowników.

Utrzymanie czystości to obowiązek każdego lokalu gastronomicznego. Środki czystości nie mogą być przechowywane razem z produktami spożywczymi - muszą mieć osobne, zamykane miejsce.

Magazynowanie żywności w gastronomii nie polega wyłącznie na trzymaniu produktów w chłodni. To cały system, który obejmuje organizację przestrzeni, zachowanie odpowiednich temperatur, oznakowanie, kontrolę terminów oraz przeszkolenie personelu. Dbanie o te aspekty to nie tylko obowiązek prawny, ale też element profesjonalizmu lokalu gastronomicznego.

Strefy chłodzenia chłodziarek: jak właściwie przechowywać żywność

Właściwe przechowywanie żywności w chłodzarce pozwala jej dłużej zachować świeżość. Oznacza to nie tylko znacznie dłuższy okres przydatności do spożycia artykułów spożywczych, ale też zachowanie witamin i składników odżywczych zawartych w żywności. Następująca cecha dotyczy wszystkich chłodziarek: na dole jest chłodniej niż na górze.

Poniższa tabela przedstawia optymalne strefy przechowywania żywności w chłodziarce:

Miejsce przechowywania	Artykuły spożywcze
Półka na drzwiach	Przetwory, dressingi, ketchupy, puszki i tubki. Można tu również przechowywać sery i masło tuż przed spożyciem.
Komora chłodziarki	Otwarte słoiki, w tym marynowane warzywa, lub gotowe dania.
Komora BioFresh	Owoce i warzywa, a także mięso, wędliny, ryby i nabiał można tu przechowywać aż do dziewięciu razy dłużej niż w standardowej komorze chłodziarki.

Ogólne wskazówki dotyczące przechowywania żywności w chłodziarce:

Należy unikać przepełnienia półek urządzenia, co zmniejsza cyrkulację powietrza i powoduje nierównomierne chłodzenie.
Przykryć żywność i wytrzeć pojemniki do sucha przed włożeniem ich do urządzenia. Ogranicza to gromadzenie się wilgoci wewnątrz urządzenia.
Zawinąć produkty o silnym zapachu lub wysokiej wilgotności.
Owoce i warzywa należy przechowywać w szufladach na warzywa, gdzie zatrzymana wilgoć pomaga zachować jakość żywności przez dłuższy czas. Większość owoców i warzyw należy przechowywać w niskiej temperaturze i przy wysokiej wilgotności.
Surowe mięso i drób należy dobrze zawinąć, aby nie dopuścić do wycieku i zanieczyszczenia innych produktów żywnościowych lub wnętrza lodówki. Mięso, które ma być przechowywane dłużej niż dwa dni, powinno zostać zamrożone.
Masło i ser: należy umieszczać w specjalnych hermetycznych pojemnikach lub zapakować w folię aluminiową bądź woreczki polietylenowe tak, aby maksymalnie ograniczyć dostęp powietrza.
Butelki: powinny mieć założone nakrętki i być przechowywane na półce na butelki wewnątrz chłodziarki lub na drzwiach.
Bananów, ziemniaków, cebuli i czosnku, jeśli nie są zapakowane, nie należy przechowywać w chłodziarce.
Gorące produkty spożywcze przed włożeniem do urządzenia należy schłodzić do temperatury pokojowej; w przeciwnym razie podniosą one temperaturę wewnątrz urządzenia i spowodują wzrost zużycia energii.
Produkty zawierające dużo wody lub wilgoci należy umieszczać w przedniej części półek (blisko drzwi). Jeśli takie produkty znajdą się zbyt blisko wylotu zimnego powietrza w chłodziarkach no-frost, mogą zamarznąć.

Ogólne wskazówki dotyczące przechowywania żywności w zamrażarce:

Aby zminimalizować odwodnienie i pogorszenie jakości żywności, należy stosować folię aluminiową, folię do zamrażania, worki do zamrażania lub hermetyczne pojemniki.
Usunąć jak najwięcej powietrza z opakowań i szczelnie je zamknąć. Uwięzione powietrze może powodować wysychanie żywności, zmianę koloru i niekorzystanie wpływać na smak produktu (przemrożenie).
Świeże mięso i drób przed zamrożeniem zawinąć w odpowiednią folię do zamrażania
Nie zamrażać mięsa, które zostało całkowicie rozmrożone
Unikać umieszczania w zamrażarce zbyt dużej ilości ciepłego jedzenia w tym samym czasie. Spowoduje to przeciążenie zamrażarki, spowolni tempo zamrażania i może podnieść temperaturę zamrożonej żywności.
Nie przechowywać lodów, lizaków lodowych ani chleba na drzwiach zamrażarki lub na jej górnej półce: te obszary nie są najzimniejszymi częściami zamrażarki i w rezultacie produkty te mogą rozmrażać się szybciej
Należy pozostawić przestrzeń pomiędzy opakowaniami, aby zimne powietrze mogło swobodnie krążyć, pozwalając żywności zamarznąć tak szybko, jak to możliwe

Wpływ wilgotności powietrza na jakość i trwałość przechowywanych produktów

Wilgotność powietrza jest jednym z kluczowych czynników, który ma istotny wpływ na jakość i trwałość przechowywanych produktów. Wilgotność powietrza w pomieszczeniach przechowywania wpływa na wiele aspektów związanych z trwałością produktów. Zbyt wysoka wilgotność może powodować ich psucie się, rozwój pleśni, bakterii oraz innych mikroorganizmów, które negatywnie wpływają na jakość i bezpieczeństwo. Z kolei zbyt niska wilgotność prowadzi do przesuszenia, co może wpłynąć na smak, konsystencję czy wygląd przechowywanych produktów.

W kontekście produktów spożywczych, odpowiednia wilgotność odgrywa szczególnie ważną rolę. W przypadku owoców i warzyw nadmierna wilgotność sprzyja szybkiemu rozwojowi pleśni, podczas gdy jej zbyt niski poziom prowadzi do ich więdnięcia i utraty świeżości. W przypadku produktów wrażliwych na wilgoć, takich jak czekolada, kawa czy przyprawy, zbyt wysoka wilgotność może prowadzić do ich zbrylania się, utraty aromatu, a także do zmniejszenia trwałości.

W branży spożywczej wilgotność powietrza ma bezpośredni wpływ na jakość i świeżość produktów. Warzywa i owoce, które są przechowywane w zbyt suchych warunkach, szybko tracą wodę, co prowadzi do ich zwiędnięcia. Z kolei nadmiar wilgoci sprzyja rozwojowi pleśni i innych niepożądanych mikroorganizmów, które mogą sprawić, że produkt stanie się niejadalny. Nie bez znaczenia jest również sposób przechowywania produktów w różnych temperaturach. Produkty wymagające przechowywania w chłodni czy zamrażarce muszą być trzymane w odpowiednich warunkach wilgotnościowych, aby zapobiec ich zniszczeniu.

Podobne zasady obowiązują w przypadku przechowywania suchych produktów, takich jak mąka, ziarna, a także przetwory spożywcze. Zbyt wysoka wilgotność sprzyja ich pleśnieniu i gniciu, podczas gdy zbyt niska prowadzi do ich wysychania i utraty wartości odżywczych.

Wilgotność powietrza ma także ogromne znaczenie w przemyśle farmaceutycznym i chemicznym. W przypadku przechowywania leków i innych substancji wrażliwych na wilgoć, jak np. niektóre preparaty i chemikalia, optymalne warunki wilgotnościowe są niezbędne do zachowania ich skuteczności. Nieprawidłowe przechowywanie leków w zbyt wilgotnych warunkach może prowadzić do ich degradacji, a także zmniejszenia ich efektywności. W branży chemicznej, gdzie przechowywane są substancje wrażliwe na wilgoć, takich jak proszki, środki czyszczące czy lakiery, wilgotność powinna być ściśle kontrolowana.

Nawilżanie powietrza w chłodni i magazynach żywności

Właściwa wilgotność powietrza ma decydujący wpływ na przechowywanie mięsa, owoców i warzyw. W chłodniach i komorach głębokiego mrożenia optymalna względna wilgotność powietrza powinna wynosić 95%. Tylko w takich warunkach można skutecznie zminimalizować utratę masy w wyniku wysychania i korkowacenia mięsa. Dzięki instalacji nawilżania powietrza można ograniczyć utratę wagi średnio z 2,4% do 1,6%. Największa utrata wagi ma miejsce wtedy, gdy różnica temperatur między tuszą zwierzęcą a powietrzem w chłodni jest największa. Dzięki tej zależności, w wielu zakładach uboju i rozbioru zastosowanie nawilżania powietrza amortyzuje się w bardzo szybkim czasie.

Świeżość i jakość to cechy, jakimi powinny charakteryzować się owoce i warzywa. Wysokie temperatury w pomieszczeniach, zbyt niska wilgotność powietrza i brak obiegu powietrza prowadzą do tego, że świeży towar wysycha zbyt szybko i traci swoje walory wizualne. Negatywnymi skutkami tego faktu są wysokie straty w towarze i utrata wizerunku. W temperaturze 20°C warzywa można przechowywać zaledwie dwa dni.

W przypadku żywności higroskopijnej (przyciągającej wilgoć) wilgotność powietrza w pomieszczeniu ma niezwykle istotne znaczenie. Chuda wołowina zawiera do 75% wody i bez nawilżania powietrza szybko traci wagę, a tym samym wartość handlową.

tags: #prawidłowa #wilgotność #w #chłodni #przechowywanie #żywności