Pedagogika Odwrócona: Analiza Kryzysu i Nowe Perspektywy
- Szczegóły
Pedagogika współczesna jest dziedziną wiedzy społecznej, która znalazła się aktualnie w głębokim i ciągle postępujący oraz nasilającym się kryzysie. Dotyczy to, nie tylko naszej ojczyzny, ale całego współczesnego świata. Pedagogika współczesna przeżywa głębszy kryzys niż inne dziedziny współczesnej wiedzy społecznej.
Oczywiście jest to część składowa głębszego i nasilającego się współcześnie kryzysu wszystkich dyscyplin wiedzy społecznej, w skład których wchodzą takie wielkie dyscypliny tej wiedzy jak: ekonomia, socjologia, psychologia, czy teoria zarządzania. Wraz z innymi dziedzinami wiedzy społecznej pozostaje w generalnym i metodologicznym zapóźnieniu i głębokiej dysproporcji w stosunku do imponującego i ciągle wzbogacanego dorobku nauk matematyczno-fizycznych, chemiczno -biologicznych a zwłaszcza technicznych. Wszystkie te dziedziny wiedzy znalazły się dziś też w głębokim kryzysie, ale kryzys pedagogiki jest o wiele głębszy, szerszy i o większych skutkach społecznych.
Tak dalece znalazła się w kryzysie współczesna pedagogika, że faktycznie jej współcześni przedstawiciele nie potrafią nawet precyzyjnie i zgodnie zdefiniować zakres jej badawczych zainteresowań oraz inspiracji. Jeśli jakaś dyscyplina badań i inspiracji społecznych gmatwa się w dziedzinie w miarę precyzyjnego wytyczania nawet przedmiotu swoich badawczych i inspiracyjnych zainteresowań, jest to wyraz jej największego z możliwych kryzysów. Wystarczy tylko skonstatować ,że prawie każdy, współczesny podręcznik pedagogiki inaczej definiuje jej przedmiot zainteresowań.
Reprezentanci pedagogiki - na dobrą sprawę, albo nie wiedzą, albo fatalnie zagubieni są w zakresie zdefiniowania swoich badawczych i inspiracyjnych zainteresowań w całokształcie współczesnej wiedzy społecznej. Ekonomia - gospodarką, socjologia - strukturami mikro i makrospołecznymi, psychologia - życiem psychicznym jednostek i po części różnych zbiorowości ludzkich- .
Już w PRL-u, w czołowych podręcznikach pedagogiki, uważny ich Czytelnik mógł zauważyć, że ówcześni czołowi profesorowie pedagogiki - w tym dla przykładu Stefan Wołoszyn i Bogdan Suchodolski reprezentowali już dawno zupełnie odmienną wizję pedagogiki. To nie jest w pedagogice sprawa nowa.
Przeczytaj także: Sterowniki i usterki ASUS K52J
Miałem okazje te orientacje bliżej poznać nie tylko na podstawie lektury ich publikacji ale też codziennej praktyki bowiem prof. B .Suchodolski po objęciu przeze mnie w 1961 r. funkcji redaktora naczelnego czasopisma „Wychowanie” przekształconego następnie w „Oświatę i Wychowanie” pełnił w tym, dwu tygodniku a potem tygodniku przez dłuższy czas funkcję przewodniczącego jego Rady Naukowej. Miałem wtedy okazje przekonać się, że Bogdan Suchodolski, to najwybitniejszy pedagog Polski powojennych czasów, któremu nie dorównał -jak dotąd- żaden współczesny pedagog, ani inny pedagog okresu powojennego, ale to zarazem czołowa postać nie tylko polskiej, ale światowej pedagogiki. Wizjoner wizji funkcji pedagogiki której nie mogła spełnić się w ówczesnej rzeczywistości w której żył i pracował wspomniany uczony.
Niestety nie podjęta też została ona choćby częściowo skutecznie w rzeczywistości ukształtowanej w Polsce i na świecie po 1989 r. Jako intelektualista wielkiego formatu zdawał sobie prof. B. Suchodolski sprawę, że jego wielkie i twórcze idee nie mają szans realizacyjnych nie tylko w aktualne ,występującej rzeczywistości jego ojczyzny ale też w rzeczywistości całego ówcześnie głęboko podzielonego ale też dopiero szybko nadchodzącego świata. Mimo to uważał za potrzebne je zaprezentować wierząc, że nadejdzie kiedyś niewątpliwie taki czas w którym one nabiorą wielkiego znaczenia i mogą stać się podstawą rzeczywistej i skutecznej praktyki pedagogicznej opartej na zmodernizowanej i rozwiniętej wiedzy pedagogicznej.
Uważał, że pedagogika to ważna dziedzina wiedzy społecznej która nabierze w przyszłości wielkiego znaczenia choć powinna się już obecnie w czasach w których działał i żył skutecznie zajmować całokształtem tych wszystkich bodźców, które formułują realnie najważniejsze cechy i właściwości człowieka, mające ostatecznie decydujący wpływ na jego kształt społeczny ale też fizyczny, psychiczny, intelektualny, moralny ze szczególnym uwzględnieniem inspirowania intensywnego rozwoju jego umysłu jako najważniejszej właściwości wszystkich ale zwłaszcza nadchodzących epok. Powinna też kształtować skutecznie świat jego wartości kreowanych ze wzmożonym udziałem w tym procesie coraz bardziej rozwiniętego jego umysłu najważniejszej właściwości naszego gatunku.
A zatem, że jej zadaniem jest podejmowanie badania i inspiracje wielostronnego rozwoju człowieka w bardzo szerokim spektrum nie tylko dotyczącym szkoły, uczelni ale też innych instytucji edukacyjnych. Nie tylko powinna podejmować i realizować badania dotyczące szeroko pojętych źródeł sprawczych kondycji człowieka zwłaszcza umysłowych ale powinna przyczyniać do tego aby człowiek coraz lepiej rozumiał otaczający go świat i też aby w efekcie takich inspiracji nastąpił wzmożony ,powszechny rozwój umysłu indywidualnego człowieka i jego różnych zbiorowości w tym zwłaszcza szerokich kręgów ludzi pracy.
Sądził, że spowoduje to w efekcie , że człowiek zacznie lepiej rozumieć otaczającą go rzeczywistość zwłaszcza narodową i globalną ale cały otaczający go świat i nie tylko zrozumieć ale umieć przekształcać go głęboko zgodnie z interesami większości społeczeństw narodowych ale też całością ludzi społeczeństwa globalnego. Będzie to czynić zgodnie z interesami większości ludzi a nie ich coraz bardziej wyalienowanych elit. Niezależnie czy będą to elity kapitalistyczne czy coraz bardziej wyalienowane ze swego narodu elity wrogie wobec kapitalizmu ale też inne elity niezdolne zapewnić kreacji człowieka powszechnej pomyślności które decydują o jego ograniczonym rozwoju i utracie jego szans pomyślnego życia .
Przeczytaj także: Zastosowanie wężyków do filtra osmozy
Oczywiście w specyficznych okolicznościach świata powstałego po drugiej wojnie światowej a szczególnie w warunkach PRL i w innych krajach podobnego ustroju nie zapewniających ówczesnemu człowiekowi możliwość realizacji takiej wizji człowieka która była nie tylko ograniczona ale wręcz w sumie uniemożliwiająca jego gatunkowy sukces. Podobnie zresztą jak w całym ówczesnym świecie . Jednocześnie niewątpliwie taka wizja człowieka już wtedy była przez wielu uczonych ówczesnego świata nie zawsze z pozytywnym skutkiem jednak poszkiwana.
Natomiast w tym gronie poszukujących takiej wizji w ówczesnym świecie prof. B. Suchodolski pełnił role czołową i wręcz unikalną .Rola ta nie tylko współcześnie ale w nadchodzących czasach nie tylko nie powinna być zapomniana ale inspirować powinna współczesną pedagogikę do jej wzmożonej funkcji sprawczej w zapewnieniu pomyślności człowieka w szerokim jego sensie a nie tylko pomyślności w dalszym ciągu decydujących kształcie świata jego elit społecznych. Po części innych niż w PRL ale też głęboko wyalienowanych. Tak funkcjonujących nie tylko w większości coraz bardziej globalnego świata ale też w naszej ojczyźnie.
Dlatego tylko zlikwidowanie źródeł i choćby częściowe przezwyciężenie tych dysproporcji poznawczych i inspiracyjnych współczesnego człowieka może ocalić ludność naszej planety przed jej głęboką, gatunkową klęską. Należy dlatego podjąć przy udziale pedagogiki już obecnie pogłębioną ocenę dotyczącą źródeł tego co na manowce wepchnęło i nadal wpycha współczesnego człowieka a zwłaszcza jego młode pokolenie a w rezultacie w coraz głębszy kryzys grożący gatunkową katastrofą współczesnego człowieka a w efekcie współczesnego społeczeństwa ludzkiego. Dotyczy to zwłaszcza człowieczych sił społeczno-gospodarczych dominujących we współczesnym, liberalnym, kapitalistycznym świecie.
Jednocześnie niezbędne jest aby współczesna pedagogika w naszym kraju i na całym świecie skutecznie wychodziła poza szkoło -centryczne opłotki i realnie inspirowała szerokie kręgi współczesnych wychowawców do rzeczywistej a nie jedynie pozornej kreacji osobowości wychowanków coraz bardziej i lepiej zorientowanych i zaangażowanych w kreacje pomyślnej przyszłość współczesnego człowieka. Zdolnego osiągać rzeczywistą pokoleniową pomyślność w już w obecnych a zwłaszcza w nadchodzących czasach. Pedagogika potrafiąca zainspirować współczesnego człowieka do wyciągania wniosków ze słabo ciągle rozpoznanych współczesnych doświadczeń ogólnych człowieka ostatnich dziesięcioleci oraz przezwyciężania niezdolności rozwoju społeczeństwa ludzkiego zarówno techniczno-gospodarczego jak i częściowo w zakresie położenia materialnego tutejszej ludności otwiera nową perspektywę dla współczesnego człowieka.
Zwłaszcza w sprawie możliwości zbudowania opartej na uogólnionych jego doświadczeń wizji wyprowadzenia współczesnych ludzi a zwłaszcza ich młodych pokoleń z sytuacji brzemiennej w beznadziejność. Jednocześnie nie należy przegapić tego, że współczesnym świecie zachodzi konieczność skutecznego przejścia we współczesnych czasach od pragmatycznych sposobów kreacji wizji pożądanego kształtu człowieka przyszłości do oparcia tego procesu na naukowo zdefiniowanej jego podstawach. W znacznym stopniu opartych na wdrażaniu na całym współczesnym świecie sztucznej inteligencji.
Przeczytaj także: Odwrócona osmoza: Twój przewodnik
Powstaje też w szerokiej globalnej skali konieczność wykreowania ogólnego, racjonalnego wizji kształtu globalnego człowieka przyszłości i zdefiniowanie korzystnych sposobów jego realizacji oraz powszechnej prezentacji zagrożeń występujących w tej dziedzinie. Jednocześnie istnieją słabe ciągle jeszcze nadzieje, że pedagogika nowej generacji rozpocznie skutecznie trudny proces jej rzeczywistego a nie tyko pozornego dynamicznego rozwoju a w ostatecznym wyniku jej odradzania i rozkwitu zacznie skutecznie inspirować praktykę skutecznych zmian osobowych i osobowościowych zwłaszcza młodego pokolenia we współczesnym ,globalnym świecie.
Dotyczy to zarówno pogłębionym objęciem przez współczesną pedagogikę jej zainteresowaniem nie tylko celowych działań wychowawczych ale wszystkich, ważnych bodźców kształtujących generalne właściwości współczesnego człowieka. Dotyczyło to też inspirowania przez pedagogikę reorientacji wychowywanych pokoleń ze skoncentrowanych ich dotąd orientacji na przeszłość i teraźniejszość w nieporównywalnie większym zakresie przeorientowanych w przyszłości i do realnego przysposabiania ich do osiągania rzeczywistych sukcesów w nadchodzącej dopiero przyszłości.
Na tej linii poszukiwań metodologicznych znajduje się też dążenie prof. B .Suchodolskiego aby temu rozpoznaniu wszystkich czynników które kształtują współczesnego człowieka towarzyszyły prace badawczo-projektujące wizje człowieka przyszłości. Kreacje takiej wizji uważał za najważniejsze zadanie nowoczesnej pedagogiki. Niestety te jego postulaty nie tylko zostały zbagatelizowane ale wręcz zlekceważone we współczesnej pedagogice i powszechnie zapomniane.
Przywołując te metodologiczne dyrektywy wielkiego mistrza uznać należy, że we współczesnym okresie historycznym sprawa głównie polega na potrzebie kontynuowania idei prof. B. Suchodolskiego, które powinny być podstawą przeobrażeń tradycyjnej pedagogiki w pedagogikę nowoczesną. Nowej orientacji tej dziedziny wiedzy polegającej głównie na inspirowaniu koncentrowania uwagi ucznia i studenta oraz wszystkich innych ludzi nie na przeszłości i teraźniejszości a w znacznym stopniu przekierowaniu ich orientacji w przyszłość. Taki postulat wydać się może wręcz oczywisty a nawet banalny bo przecież szkoła, uczelnia, wychowanie rodzinne i inne instytucje pełniące funkcje dydaktyczne i wychowawcze młodego pokolenia danego narodu przygotowują -jakby z natury rzeczy-kształconych i wychowywanych nie do tej rzeczywistości w których się ono odbywa a do rzeczywistości która dopiero nadchodzi.
Już jednak w czasach w których miała miejsce swoista pełnia twórczości Bogdana Suchodolskiego stawało się coraz bardziej powszechnie jasne, że czas który nadchodzi będzie radykalnie różny od aktualnie istniejącego. Nieraz trudny do przewidzenia ale niewątpliwie inny. Elementy nieprzewidywane mieszały się w nim z przewidywalnymi i z oczywistymi. Jednak mimo to coraz większe zorientowanie w przyszłość, oraz przezwyciężenie w szeroko pojętym procesie edukacji zbytniego, jednostronnego zakorzenienia w przeszłość i teraźniejszość było propozycją prof. B. Suchodolskiego mającą szczególne znaczenie i rangę naukową ale i ogólnospołeczną (por .poszczególne wydania dzieła B. Suchodolskiego „Wychowanie dla przyszłości” po raz pierwszy wydanego w Polsce w 1947 r.
Taka orientacja metodologiczna była całkowitą nowością w całej ówczesnej pedagogice, ale - jak się okazuje - i we współczesnej tej dziedziny wiedzy. Tak funkcji pedagogiki nie pojmował nikt przed Bogdanem Suchodolskim. To się często też wiązało z tym, że na przykład Bogdan Suchodolski, jako jedyny pedagog ówczesnego świata, wystąpił z teorią, że pedagogika powinna nie tylko kształtować człowieka do zastanej rzeczywistości, czyli do tej rzeczywistości, w której odbywa się jego edukacja: w przedszkolu, w szkole podstawowej, w uniwersytecie, czy w innych wyższych uczelniach oraz w rodzinach, ale która powinna kształtować człowieka zdolnego skutecznie borykać się z rzeczywistością społeczno-gospodarczą, ekonomiczną, techniczną, czasów która dopiero się rodzą, których symptomy dopiero się pojawiają.
Zwłaszcza takich które nabiorą w przyszłości dominującego znaczenia i spowodują, że człowiek będzie żył w odmiennych do dotychczasowych warunków czasach. B. Suchodolski w swoich licznych wydaniach książki Wychowania dla przyszłości definiował ciągle tą myśl fundamentalną, zasadniczą idee, która nie tylko nie straciła nic współcześnie na aktualności, ale nabrała współcześnie wzrastającego znaczenia.
Profesor Wołoszyn, w tym samym podręczniku pedagogiki, (por. podręczni akademicki „Pedagogika” Wydawnictwo PWN poszczególne jego wydania rok 1965 pod redakcją naukową Bogdana Suchodolskiego .tom 2 str.8-9) tylko w innych jego częściach niż te w których przedstawiał swoje poglądy prof. B. Suchodolski twierdził, że pedagogika powinna się zajmować wyłącznie celowymi działaniami wychowawczymi, to znaczy powinna badać i ewentualnie inspirować, doskonalić, tylko celowe działania wychowawcze realizowane przez wyspecjalizowane w tych funkcjach instytucje . Celowymi to znaczy takimi które są podejmowane z intencją nauczenia lub wychowania.
Wykluczyć natomiast należy -jego zdaniem-ze sfery zainteresowania pedagogiki te badania i inspirowanie przez pedagogikę wszystkich tych czynników oddziaływania na człowieka a zwłaszcza na młode pokolenia które mają wpływ na jego kształt ale nie są do tego celowo przywołane i nie specjalizują się głównie w takich funkcjach. Rozszerzenie zainteresowań pedagogiki poza celową działalność edukacyjną- jego zdaniem - wręcz doprowadzi do klęski tej dziedziny badań naukowych inspirujących praktykę.
tags: #pedagogika #odwrocona #tygodnik #wprost
