Ubiory Górali Szczawnickich: Historia, Tradycja i Ewolucja
- Szczegóły
Strój ludowy jest przedmiotem dumy i świadczy o przynależności grupowej. Ubiór decyduje o wyodrębnieniu „swoich” od „obcych”.
Geneza i Historia
Szczawnica i kilka okolicznych miejscowości składają się na tzw. brzeżek. Obszar ten dzielił się dawniej w obręb królewszczyzny zwanej „starostwem czorsztyńskim”. Ochotnica została założona w 1416 r. przez pasterzy wołoskich. Tylka i Hałuszowa datują się z XVII w. i leżą blisko Spisza. Do Grywałdu, Tyłki i Hałuszowej przenikają niektóre elementy ubioru nowotarskiego, jak np. moda nowotarska.
Górale szczawniccy zamieszkują tereny, które niegdyś wchodziły w skład „starostwa czorsztyńskiego” (Czorsztyn, Maniowy, Kluszkowce, Krośnica). Strój tradycyjny jest noszony na uroczystości w rejonie szczawnickim.
Wpływy i Zmiany w Ubiorze
Ubiory szczawnickie zaczynają się zmieniać w okresie zmiany mody przed I wojną światową. Wiek XIX i XX to czas ewolucji ubiorów szczawnickich. Przyjmuje się w okresie zmiany mody przed I wojną światową.
Strój Męski
Mężczyzna do kościoła ubiera się w wełnianą „sukmanę” lub „kurtkę”. Bacowie i juhasi odziewali dawniej szerokie pasy i kierpce. Mężczyźni równo młodzi jak i starzy golili się bardzo starannie. Zwyczaj noszenia wąsów podkręconych do góry i szpiczasto zakończonych można spotkać jeszcze czasem wśród gazdów w wieku 60-70 lat.
Przeczytaj także: Sterowniki i usterki ASUS K52J
Kapelusz
Główka kapelusza była zdobiona tzw. główka kapelusza zdobiona była tzw. lub „centkami”. Kapelusz posiadał wąski pod brodą zapinany pasek, nabijany mosiężnymi gwoździkami. Sznurek przy kapeluszu parobcy zakładali piórka lub całe skrzydełka sojki. Piórko ofiarowywała zwykle panna młoda. Jako ozdoba „piórka” służył tzw. „wątrys” albo „trzęsiączka”, tj. z cienkiego mosiężnego drutu lub blaszki.
Koszula
Koszula szyta była z bardzo cienkiego i pięknie wybielonego płótna. Kołnierzyk niski stojący.
Spodnie - Portki
Spodnie zwane „portki” szyto z reguły z białego samodziałowego sukna. Spodnie składają się z 6 płatów. Dwa zewnętrzne tworzą przednią część nogawek, dwa wewnętrzne strony pośladków, pozostałe zaś dwa tworzą pasek. Wewnętrznych stronach pośladków, pozostałe zaś dwa tworzą pasek. Spodnie posiadają jedno tylko rozcięcie czyli tzw. słonięty od wewnątrz trapezowatym „zalatacem”. Po stronie „przyporu” znajduje się zwykle poziomo wycięta kieszeń. Ozdoby spodni ograniczały się do wąziutkiej czerwonej oblamki wokół przyporu.
Za czasów K. Preka ozdoby spodni ograniczały się do wąziutkiej czerwonej oblamki wokół przyporu. Pustka. W XX wieku zaczęto doszywać wek żółtego sukienka, skutkiem czego powstawała wypustka czerwono-żółto-czerwona, podobna jak na Spiszu. Następnie zaczęto wyszywać czerwoną włóczką tzw. siekę, wykonaną rzadkim ściegiem „Janina”.
Kamizelka
Kamizelka, zwana dawniej „lajbik” szyta jest z sukna fabrycznego. Kamizelka posiada poziomo wycięte kieszonki. W okresie międzywojennym pojawiły się na kamizelkach motywy kwiatowe, ujęte naturalistycznie, które wkrótce poczęły wypierać starsze elementy miejscowe. W okresie miedzywojennym pojawiły się na kamizelkach motywy kwiatowe, ujęte naturalistycznie, które wkrótce poczęły wypierać starsze elementy miejscowe. Lorowych nici zaczęto obficie używać „trzepiotki” (tj. cekinów).
Przeczytaj także: Zastosowanie wężyków do filtra osmozy
Sukmana i Kurtka
W podróż lub do kościoła ubierali Górale szczawniccy tzw. „sukmanę” tj. w Szczawnicy) również czarnego. Miejsce sukmany w męskim ubiorze zajęła obecnie tzw. „kurtka” tj. sięgająca ledwo do bioder, wyjątkowo (u starszych) do połowy ud. Kurtki ciemne. Kurtki ciemne. Na piersiach, kraje rękawów, oraz kieszeń wycięta w prawej pole. (tabl. II, 10). UBIORY GÓRALI SZCZAWNICKICH Z PIERWSZEJ POŁOWY XIX.
Kierpce
Na nogi wkładają „kierpce”, które przedtem prawie każdy umiał sam sobie wykonać i „wycyfrować”, czyli ozdobić wzorami odciśniętymi przy pomocy tłoczka. Kierpce wykonywane są ze skóry bydlęcej i „spyrcane” zrobione ze świńskiej. Sporządzają również obecnie ze względu na niższą cenę skóry.
Dodatki
Parobcy i młodsi gazdowie ubierają tzw. „zapiąstki” tj. ciąga się na przegub dłoni, przykrywając całkowicie oszewkę rękawa od koszuli. Zapiąstki robione były z naturalnej wełny białej i czarnej. Zimową porą noszone są kapce z rego sukna samodziałowego. Młodzi nosili w ręku tzw. „ciupagom”. Starsi nosili proste „palice” lub „laski” z kolorowych kupnych włóczek.
Strój Kobiecy
Strój kobiecy składa się ze spódnicy, białej lub farbowanej, zapaski i gorsetu lub kaftana czyli bluzki. Mężatki obowiązane były nosić czepce, później zaś chustki na głowę. W lecie chodziły kobiety boso lub w kierpcach. Częścią stroju kobiecego był „rańtuch”. Kobiety nosiły many, czy kurtki podobne do męskich. Strój kobiecy zawierał również suknie przedstawiona na tabl. nym poziomym szlaczkiem, gorset czerwony suknie przez J. w czerwone i niebieskie pionowe prążki, zapaskę białą w drobny rzucik roślinny czerwono-zielony z poprzecznymi falistymi ozdobami u dołu.
Spódnice i Zapaski
W stroju kobiecym używano spódnicy, białej lub farbowanej, zapaski i gorsetu lub kaftana czyli bluzki. Nie wiadomo jaką techniką jest owa zapaska ozdobiona. Na zapasce są naszywane z kolorowej wstążki. bnymi zdobinami. karda z czerwonej wstążki. kach cholewami.
Przeczytaj także: Odwrócona osmoza: Twój przewodnik
Gorsety
Kobiety nosiły „kanafaski”, sukienne czerwone, czy zielone gorsety i białe rańtuchy. głowę i sznurowane buty. i z przodu.
Fryzury i Nakrycia Głowy
Dziewczęta chodziły dawniej (nawet w zimie) z gołą głową. Włosy związywano w jeden warkocz tzw. „pądziec”. lorową wstążkę, najczęściej czerwoną, związaną na końcu kokardką. obowiązywały czarne wstążki do warkocza. tykały dziewczęta polne kwiatki. Czasem nosiły też dziewczęta „cuby” tj. zebranych w terenie pod koniec ubiegłego wieku. czerwone, lub zielone drukowane w kwiaty. mie korony wykonanej z tektury obszytej czerwonym suknem i ozdobionej „wątrysem” i sztucznymi kwiatami. tkane w kwiaty. Mężatki upinały włosy na „chomlicy” tj. formowały kółko na tyle głowy. Czepiec był niezbędną częścią składową ubioru kobiety zamężnej.
Kobiety szczawnickie posiadały formę typową dla Spiszą tj. cej na uszy z charakterystycznym zębem nad czołem. z dwóch płatów. Jeden formował boki i górę czepca, drugi zaś tył (tab. I, 12). przez które przewlekało się tasiemkę służącą do ściągania. bądź z tkanin kosztowniejszych, jak np. żek tkanych w kwiaty. lub gęsto marszczonej wstążki kolorowej. z kwiecistej lub gładkiej wstążki, a obok niej barwne krepinki. kraju błyszczące cekiny, t. zw. „trzepiótki”. W zbiorach Państw. Muz. Etn. wałdu, wykonany z białego atlasu. a długa na ok. pują też (znalezione w Szczawnicy przez Z. kiem z bawełnianych nici w poprzeczne prążki białe i czerwone. są one do czapki z płaskim okrągłym denkiem. młodego. ozdobionej wzorami powstałymi przez przewlekan...
Podsumowanie
Ubiory Górali Szczawnickich to bogata tradycja, która ewoluowała na przestrzeni wieków, adaptując różne wpływy kulturowe i historyczne. Zarówno strój męski, jak i kobiecy, charakteryzuje się unikalnymi elementami i zdobieniami, które świadczą o tożsamości regionalnej i przynależności do społeczności góralskiej.
tags: #odwrócona #twarz #gabe #meme #skąd #się
