Odwrócona Piramida Demograficzna: Przyczyny i Skutki
- Szczegóły
Adra Pallon zawsze odczuwał potrzebę opowiadania o tym, co ma blisko siebie i co doskonale zna. Jedno z zagadnień, nad którymi się pochyla, jest demotanazja. To proces, w wyniku którego działania lub zaniechania polityczne prowadzą do zniknięcia populacji danego terytorium. Śmierć spowodowana depopulacją jest powolna i cicha, bezlitosna wobec obszaru, natury i dziedzictwa.
Odwrócona Piramida Demograficzna w Europie
Jednym z regionów najbardziej dotkniętych starzeniem się w Europie, według danych Eurostatu, jest Galicja, wspólnota autonomiczna Hiszpanii. Żyje tam wysoki odsetek osób starszych, często już nie w pełni samodzielnych, niechętnych opuszczeniu ziemi, na której żyły przez całe życie. Galicja to region, który historycznie był uciskany ze względu na własną kulturę i język, a wiele z jej zasobów zostało zagrabionych. Jest to zatem obszar pełen nierozwiązanych konfliktów.
Piramida demograficzna w większości obszarów jest odwrócona, a czasem nawet nie ma nawet podstawy z powodu niskiego wskaźnika urodzeń i masowej migracji wiejskiej. Depopulacja obszarów wiejskich jest również jedną z przyczyn licznych problemów środowiskowych, takich jak rozrost obszaru pożarów lasów czy zwiększenie erozji gleby.
Fotografowałem nie tylko ludzi, ale w pewien sposób obecność ich absencji. Za każdym razem, gdy wychodzę z samochodu w wiosce, przepełnia mnie głębokie poczucie dumy na widok wsparcia, jakie istnieje między tymi nielicznymi, którzy pozostali. To oni wytrzymują bardzo trudne warunki życia oraz znoszą dużo samotności i instytucjonalnej bierności, chcąc zapobiec zniknięciu wsi, w której spędzili całe swoje życie. Czasami spotykam tam ludzi, którzy żyją dla społeczności. Jeśli transport publiczny jest niewystarczający, organizują się wspólnie, aby móc przemieszczać się do miasta. Duże rodziny pomagają sobie nawzajem w obliczu braku różnych zasobów.
Piramida Wieku w Polsce
W demografiidemografii biologiczne cechy ludności to przede wszystkim wiek i płeć. Od tego, czy w społeczeństwie przeważają ludzie starsi czy młodsi, zależy, jaka będzie przyszłość kraju i następnych pokoleń w nim żyjących - np. czy wystarczy rąk do pracy, czy konieczne będzie zapraszanie imigrantów. Strukturę wieku ludności zamieszkałej na danym obszarze wyrażana jest przez liczbę osób urodzonych w poszczególnych latach, czyli będących w określonym wieku. Strukturę tę przedstawia się za pomocą dwóch zestawionych ze sobą poziomych wykresów słupkowych, zwanych piramidą wiekupiramidą wieku. Jeden wykres dotyczy kobiet, a drugi mężczyzn.
Przeczytaj także: Sterowniki i usterki ASUS K52J
Na osiach poziomych oznaczona jest odpowiednio liczba kobiet i mężczyzn - w wartościach bezwzględnych lub jako procent całkowitej liczby ludności. Oś pionowa podaje przedziały wiekowe ludności (lub lata urodzeń). Długość każdego słupka jest proporcjonalna do liczby kobiet lub mężczyzn w danym przedziale wieku. W kształcie piramidy wieku dla Polski wyraźnie wyróżniają się wybrzuszenia i wklęśnięcia, które odpowiadają wyżom i niżom demograficznym. Są one efektem II wojny światowej, kiedy to rodziło się bardzo mało dzieci.
Po zakończeniu wojny nastąpiła odbudowa gospodarcza kraju, a także dynamiczny rozwój potencjału ludnościowego. W połowie lat 50. XX wieku miała miejsce kulminacja liczby urodzeń, co uwidoczniło się w postaci wyżu demograficznego. Kolejne wklęśnięcia i wybrzuszenia w piramidzie powtarzają się mniej więcej co 25 lat - jest to czas potrzebny, by następne pokolenie weszło w wiek dorosły i miało decydujący wpływ na liczbę urodzeń. Taka pokoleniowa powtarzalność w strukturze wieku nazywana jest echem demograficznymechem demograficznym.
W przypadku Polski niepokojąca jest wąska podstawa piramidy. Oznacza ona małą liczebność roczników młodych, czego skutkiem może być jeszcze mniej urodzeń w przyszłości. Jednocześnie zwiększy się liczebność roczników starszych, czyli nastąpi starzenie się społeczeństwa. Piramida wieku dla ludności Polski ma charakter regresywny.
Kształt piramidy pozwala m.in. prognozować zmiany liczby ludności w ciągu kilkudziesięciu lat. Na przykład znaczne pogrubienie piramidy u podstawy wskazuje na wysoki przyrost naturalny, czyli zwiększanie liczby ludności. Z kolei wąski dół piramidy oznacza niski przyrost naturalny, czyli ubytek liczby ludności. Struktura ludności według tych grup jest bardzo ważna ze względów ekonomicznych. Pokazuje ona, jaka część społeczeństwa potencjalnie może pracować, utrzymując niepracujących. Opisana sytuacja stwarza konieczność oszczędzania w ciągu swojego życia zawodowego środków finansowych, które mogą stać się niezbędnym dodatkiem do niewielkiej emerytury. Może także w przyszłości stać się nieodzowne przyjęcie większej ilości imigrantów do naszego kraju z powodu braku rąk do pracy.
Przeciętna Długość Trwania Życia
Ciekawym wskaźnikiem demograficznym odnoszącym się do wieku jest przeciętna długość trwania życia człowieka. Zazwyczaj określa się ją osobno dla kobiet i mężczyzn. Kobiety generalnie żyją dłużej niż mężczyźni, ponieważ prowadzą nieco inny, na ogół zdrowszy tryb życia - lepiej się odżywiają, piją mniej alkoholu, palą mniej papierosów, bardziej dbają o zdrowie (częściej chodzą do lekarza), są w mniejszym stopniu narażone na urazy, wypadki, konflikty itp. Długość życia obu płci zależy też od takich czynników, jak: ogólny poziom zamożności społeczeństwa, dostęp do służby zdrowia, nawyki żywieniowe, zanieczyszczenie środowiska wywołujące choroby, konflikty społeczne, klimat. W związku z tym najdłużej na świecie żyją mieszkańcy bogatych, spokojnych krajów, którzy zdrowo się odżywiają (m.in. jedzą dużo ryb), np. Japończycy, Islandczycy, Australijczycy.
Przeczytaj także: Zastosowanie wężyków do filtra osmozy
Różnice w przeciętnej długości życia między krajami dobrze rozwiniętymi nie są duże. Zazwyczaj kobiety żyją tam nieco ponad 80 lat, a mężczyźni nieco ponad 75 lat. Większe różnice pojawiają się, jeśli popatrzy się na średnią długość życia w krajach słabo rozwiniętych. Tam w najbiedniejszych państwach afrykańskich przeciętna długość życia nie przekracza 40 lat.
W Polsce różnice średniej długości życia w województwach nie są duże i wynoszą niespełna 4 lata dla mężczyzn i 2,5 roku dla kobiet. Najdłużej żyje się na wschodzie i południowym wschodzie Polski. Socjologowie twierdzą, że ma to związek z bardziej tradycyjnym podejściem do życia. Panują tam silniejsze więzi rodzinne, większa religijność, a stopień aspiracji jest niższy. Wpływa to na niższy poziom stresu i mniejszą zapadalność na choroby cywilizacyjne. Najkrócej zaś żyje się w Polsce Południowej (województwo śląskie), gdzie rozwinął się przemysł i związane z nim zanieczyszczenia, oraz w Polsce Centralnej (województwo łódzkie), gdzie odnotowuje się dużo przypadków marskości wątroby, co świadczy o prowadzeniu przez sporą część tamtejszego społeczeństwa niezdrowego stylu życia (np. nadużywanie alkoholu).
Średnia długość życia Polaków w województwach
| Województwa | Przeciętne spodziewane trwanie życia [w latach] mężczyźni | Przeciętne spodziewane trwanie życia [w latach] kobiety |
|---|---|---|
| POLSKA | 72,7 | 81,0 |
| Podlaskie | 73,1 | 82,3 |
| Podkarpackie | 74,3 | 82,1 |
| Małopolskie | 74,0 | 81,9 |
| Świętokrzyskie | 72,7 | 81,5 |
| Lubelskie | 72,4 | 81,5 |
| Mazowieckie | 72,9 | 81,3 |
| Warmińsko‑Mazurskie | 71,7 | 81,0 |
| Pomorskie | 73,3 | 80,9 |
| Wielkopolskie | 73,2 | 80,8 |
| Opolskie | 73,1 | 80,6 |
| Zachodniopomorskie | 72,6 | 80,5 |
| Kujawsko‑Pomorskie | 72,8 | 80,3 |
| Dolnośląskie | 72,3 | 80,3 |
| Lubuskie | 72,3 | 80,3 |
| Śląskie | 72,0 | 80,0 |
| Łódzkie | 70,6 | 79,8 |
Struktura Płci Ludności Polski
Ogólną strukturę płci ludności, czyli podział społeczeństwa na kobiety i mężczyzn, charakteryzuje wskaźnik feminizacjiwskaźnik feminizacji, który wyrażany jest jako liczba kobiet przypadająca na 100 mężczyzn. Oblicza się go w następujący sposób:
W większości państw świata liczba kobiet przewyższa liczbę mężczyzn. Wynika to stąd, że powyżej 50. roku życia zaczyna występować tzw. nadumieralność mężczyzn. Widać to m.in. napiramidzie wieku dla Polskipiramidzie wieku dla Polski, gdzie w najstarszych rocznikach wyraźnie zaznacza się przewaga liczebna kobiet. Natomiast więcej mężczyzn występuje w rocznikach młodszych, co jest skutkiem dysproporcji liczby porodów, która wykazuje średnio 106 urodzonych chłopców na każde 100 urodzonych dziewczynek.
Najwięcej kobiet na 100 mężczyzn - ponad 110 - przypada w krajach postradzieckich Europy Wschodniej. Jest tak dlatego, że mężczyźni przeciętnie żyją tam znacznie krócej niż kobiety - nawet o kilkanaście lat. Wynika to m.in. z niezdrowego trybu życia naszych wschodnich sąsiadów (nadużywanie alkoholu i palenie papierosów, duża urazowość, niechęć do leczenia).
Przeczytaj także: Odwrócona osmoza: Twój przewodnik
Z kolei najmniej kobiet na 100 mężczyzn - nawet poniżej 80 - przypada w krajach położonych nad Zatoką Perską.
Na obszarze Polski występuje również pewne zróżnicowanie przestrzenne stopnia feminizacji. Chociaż podobnie jak w przypadku średniej długości życia nie jest ono duże - od 104 kobiet na 100 mężczyzn w województwie podkarpackim i warmińsko‑mazurskim do 109 w województwach łódzkim i mazowieckim. Wysoka wartość wskaźnika feminizacji w łódzkim to zasługa miasta Łodzi i okolic, gdzie w XIX i XX wieku na wielką skalę rozwinął się przemysł włókienniczy, który zatrudniał przede wszystkim kobiety. Dziś już tego przemysłu praktycznie nie ma, ale nadwyżka kobiet pozostała.
Zwiększony stopień feminizacji występuje też w gęściej zaludnionych województwach na południu Polski oraz województwie mazowieckim za sprawą Warszawy. Wiele młodych kobiet wciąż przyjeżdża do dużych miast, by pracować lub studiować. W rocznikach starszych występuje wyraźna przewaga liczebna kobiet, ponieważ żyją one dłużej. Średnia długość życia w Polsce wynosi ok. 81 lat dla kobiet i 73 lata dla mężczyzn. Wskaźnik feminizacji w Polsce to średnio 107 kobiet na 100 mężczyzn.
Przyrost Naturalny
Urodzenia i zgony w sposób bezpośredni wpływają na zmiany liczby ludności. Przyrost naturalny (PN) - różnica między liczbą urodzeń a liczbą zgonów w danym okresie i na danym terytorium. Jeżeli wartość ta jest ujemna (liczba zgonów przewyższa liczbę urodzeń), mówimy o ubytku naturalnym.
Współczynnik przyrostu naturalnego (WIndeks dolny PN) - przedstawia przyrost naturalny w przeliczeniu na tysiąc mieszkańców danego obszaru (wyrażany najczęściej w ‰). Używa się go, aby porównać skalę przyrostu naturalnego w poszczególnych krajach lub regionach, różniących się między sobą liczbą ludności. Innymi słowy, jest to różnica między współczynnikiem urodzeń (rodnością, liczbą urodzeń w przeliczeniu na 1000 mieszkańców) a współczynnikiem zgonów (śmiertelnością, liczbą zgonów na 1000 mieszkańców). Zaleca się podawanie wartości tego współczynnika jako wartość uśrednioną z kilku lat.
Rozkład ten jest uzależniony przede wszystkim od poziomu rozwoju gospodarczego. Największymi wartościami współczynnika urodzeń odznaczają się kraje afrykańskie i niektóre azjatyckie, a najniższymi - kraje wysoko rozwinięte Europy (również kraje dawnego bloku wschodniego), Japonia i Korea Południowa. Natomiast największe wartości współczynnika zgonów występują w krajach dawnego bloku wschodniego (z uwagi na czynniki takie jak: niestabilna sytuacja ekonomiczna, nadumieralność mężczyzn z uwagi na niehigieniczny tryb życia, nasilenie się chorób cywilizacyjnych) oraz w wielu krajach afrykańskich (z uwagi na umieralność okołoporodową, niski poziom higieny i medycyny), a najmniejsze - w Azji Południowo‑Zachodniej.
tags: #odwrocona #piramida #demograficzna #przyczyny #skutki
