Jak nazywa się odwrócona kreska nad o? Znaki diakrytyczne w języku polskim
- Szczegóły
Znaki diakrytyczne to elementy używane w alfabetach, umieszczane w bliskim towarzystwie liter (nad, pod, obok, wewnątrz), aby zmienić sposób odczytania litery i stworzyć nowy znak. Uważamy, że są cechą odróżniającą nasz język od innych, ale połowa Polaków nie używa ich na co dzień w tekstach elektronicznych. Z wygody i lenistwa.
Rodzaje znaków diakrytycznych
Znajdziemy je nie tylko w polszczyźnie, ale i innych językach, jak choćby niemieckie umlauty (dwie kropeczki nad a, u i o), czeskie odwrócone daszki (hački) czy francuską cedyllę (ogonek pod c).
Akut (akcent ostry)
Akut - inaczej akcent ostry - to znak w formie ukośnej kreski, która ma formę prostokątną lub trójkątną. Umieszcza się go po prawej stronie litery. Pojawia się w alfabecie łacińskim i cyrylicy do oznaczania akcentu. Wznosi się od prawej do lewej strony. Obecny w polskich znakach Ć Ń Ó Ś Ź.
Podwójny akut
Podwójny akut - czyli podwójny akcent ostry. Używany głównie w języku węgierskim do oznaczania długich głosek ű, Ű oraz ő, Ő. To tzw. węgierski umlaut.
Grawis
Grawis - jest znakiem diakrytycznym z języków: greckiego, katalońskiego, wietnamskiego, norweskiego, portugalskiego, francuskiego, walijskiego i włoskiego. To akcent, który oznacza w samogłosce krótkiej intonację opadającą. Formą przypomina akcent, ale opada od lewej do prawej strony.
Przeczytaj także: Sterowniki i usterki ASUS K52J
Podwójny grawis
Podwójny grawis - pojawia się w badaniach nad makrojęzykiem serbsko-chorwackim (w jego skład wchodzą: serbski, chorwacki, bośniacki i czarnogórski). Przyjmuje formę dwóch ukośnych, prostokątnych lub podobnych do klina kresek umieszczanych nad literą, opadających od lewej do prawej strony. Pojawia się głównie nad samogłoskami, ale i nad spółgłoskami R i V.
Cyrkumfleks (akcent przeciągły, daszek)
Cyrkumfleks - inaczej zwany akcentem przeciągłym lub daszkiem. Wygląda jak dwa złączone ze sobą u góry kliny - jeden odchodzący w prawą, a drugi w lewą stronę. Pojawia się w wielu językach m.in.: esperanto, francuskim, portugalskim, greckim, rumuńskim, słowackim, kaszubskim, afrykanerskim i śląskim.
Tylda
Tylda - znak w formie wężyka/fali. W języku hiszpańskim i portugalskim oznacza spółgłoskę nosową.
Haczek (odwrócony cyrkumfleks, daszek)
Haczek - odwrócony cyrkumfleks, daszek - wygląda właśnie jak odwrotność wymienionych znaków. Używany w językach czeskim do liter Č, Ď, Dž, Ň, Š, Ť i Ž i słowackim, także serbsko-chorwackim, słoweńskim, litewskim i łotewskim oraz śląskim.
Brewis
Brewis - znak w kształcie zaokrąglonej linii, używany w języku rumuńskim, tureckim i wietnamskim, a także w cyrylicy np. z literą Й, й.
Przeczytaj także: Zastosowanie wężyków do filtra osmozy
Odwrócony brewis
Odwrócony brewis - przyjmuje formę odwróconej łukowatej linii, odwrotnie do brewisu skierowany jest w dół.
Cedylla
Cedylla - przypomina ogonek, jest półokrągłą linią umieszczaną na dole po prawej stronie litery, zwykłe łączy się w literą. Występuje najczęściej pod literą C w wielu językach: tureckim, francuskim, portugalskim, katalońskim.
Diereza
Diereza - to dwie kropki znajdujące się nad literą, wskazujące na to, że samogłoski, które stoją w wyrazie obok siebie, należy wymawiać oddzielnie. Pojawia się w języku niderlandzkim, francuskim, hiszpańskim, portugalskim i nowogreckim.
Umlaut (przegłos)
Umlaut - przegłos; graficznie oznaczamy go tak samo jak dierezę, natomiast w wymowie znak ten wygląda trochę inaczej. Pojawia się w językach germańskich. W języku niemieckim: ä - odczytywane jest jako e krótkie, ö - czytane jako œ, a ü jako y.
Kropka
Kropka - występuje nad literą, oznacza dźwięki lub tony w językach: wietnamskim, joruba, maltańskim, litewskim i polskim - tworzy literę ż.
Przeczytaj także: Odwrócona osmoza: Twój przewodnik
Makron
Makron - to pozioma kreska umieszczana nad lub pod samogłoską. Używa się do zaznaczania długiej samogłoski, to odwrotność brewis.
Ogonek
Ogonek - element zapisywany w formie półkola u dołu litery po prawej stronie. W języku litewskim oznacza długie głoski, w języku polskim występuje z samogłoskami nosowymi ą i ę, pojawia się też w językach indiańskich.
Kółko
Kółko - forma małego kółka nad literą, w języku czeskim wydłuża głoskę, a w duńskim, norweskim i szwedzkim kółko nad literą a czytane jest jak fonetyczne o.
Przecinek
Przecinek - podobny do cedylli, ale pisany dokładnie na środku pod literą.
Pochodzenie znaków diakrytycznych
Kiedy w Średniowieczu zaczęły powstawać literatury narodowe, okazało się że alfabet łaciński nie ma liter odpowiadających niektórym głoskom w językach europejskich. Musiano więc je stworzyć. W polszczyźnie początkowo dostosowywano dźwięki do łacińskich liter w sposób niekontrolowany, co widać w tekstach staropolskich.
Znaki diakrytyczne w kaligrafii
Ucząc się kaligrafii nowoczesnej mamy przeważnie do czynienia z tekstami po angielsku. Nie możemy, jak w przypadku znanych od lat alfabetów typu Copperplate czy Italika, podejrzeć jak rysują ogonki doświadczeni kaligrafowie. Trzeba samemu próbować dobrać je tak, aby współgrały ze stylem pisma.
Jeśli kaligrafujesz litery zmienną kreską, pamiętaj aby również ogonki i kreseczki nad ó czy ń były dopasowane wyglądem.
Józef Czernecki, Józef Szablowski i Stanisław Tatuch, autorzy wydanego na początku ubiegłego wieku „Podręcznika do nauki kaligrafii”, poświęcili polskim diakrytykom nieco uwagi, radząc aby kreseczki nad literami „wątlały ku dołowi”, a ogonki były „półobrączkami z naciskiem w lewo”.
Zadbaj, aby kropeczki i kreseczki umieścić w odpowiednim miejscu - nie za wysoko, nie za nisko i pośrodku litery.
Dwuznaki
A co z dwuznakami, czyli dwoma literami oznaczającymi jedną głoskę (jak sz czy rz)?
Wiele osób, ucząc się kaligrafii z zagranicznych źródeł, pisze litery r i z na sposób francuski (i amerykański). Nie wygląda to najlepiej w polskich wyrazach, szczególnie w przypadku dwuznaków.
Problematyczna jest szczególnie zbitka r i z (albo r i ż). Poświęćmy naszym ogonkom trochę uwagi, okażmy im serdeczność, nie zżymajmy się, że „mamy trudniej” niż inni.
Znaki specjalne HTML
Co zrobić jeśli chcemy umieścić na swojej stronie np. taki tekst: <p>? Niestety ponieważ wyraz ten jest znacznikiem używanym w składni języka HTML, nie jest możliwe wpisanie go po prostu z klawiatury.
Stosuje się tu pewną "sztuczkę". Na przykład jeśli chcemy napisać tekst: <p>, wpisujemy zamiast niego: <p> lub <p> i gotowe. Przeglądarka sama zinterpretuje te znaki jako właściwe.
Jak widać, każdy znak specjalny rozpoczyna się od ampersand ("&"), a kończy średnikiem (";"). Z tego powodu, jeśli chcemy, aby ampersand pojawił się na ekranie, powinniśmy użyć: & lub &.
W pierwszej kolumnie tabeli zawartej dalej w tym rozdziale widnieje dziesiętny numer danego znaku, w drugiej - jego nazwa. Są one równoważne, dlatego możemy używać ich zamiennie, ale wydaje mi się, że ten drugi zapis jest bardziej czytelny, ponieważ jest skrótem od angielskiej nazwy danego symbolu.
Zwróć także szczególną uwagę, że przy wpisywaniu nazwy znaku, ważna jest wielkość liter, np. Α to nie jest to samo co α!
W kolumnie opis znajduje się pełna angielska nazwa wszystkich znaków, dalej - objaśnienie w języku polskim, a na końcu możesz zobaczyć jak będzie wyglądał wybrany symbol na ekranie.
Wpisanie znaku w formacie &#numer pozwala podać numer w systemie dziesiętnym. Można również zrobić to za pomocą kodu szesnastkowego:&#xHEX lub &#XHEX, gdzie HEX jest maksymalnie dwubajtową liczbą szesnastkową (cztery cyfry 0-F). Przy konwersji z systemu dziesiętnego (DEC) na szesnastkowy (HEX) i odwrotnie pomocny może być dowolny bardziej rozbudowany kalkulator (np. systemowy).
Niektóre spośród podanych poniżej znaków nie są interpretowane przez różne przeglądarki, a do wyświetlenia wybranych - zwłaszcza w drugiej części tabeli - może być potrzebna czcionka Unicode (np. 'Lucida Sans Unicode' - domyślnie dostępna w niektórych wersjach systemu Windows, 'Arial Unicode', 'Arial Unicode MS', 'Helvetica Unicode' 'Verdana Unicode', 'Times Unicode', 'Times New Roman Unicode', 'Courier Unicode', 'Courier New Unicode' i inne).
Wygląd dowolnego znaku specjalnego możesz sprawdzić również tutaj.
Źródło: HTML 4.01 Specification
Niełamliwa spacja
Zwróć szczególną uwagę na symbol o nazwie: (czyli  ). Jest to dodatkowa niełamliwa spacja (odstęp), zwana również twardą spacją. W normalnym tekście nie mogą stać obok siebie dwie spacje. Nie może się także od niej rozpoczynać żaden wiersz. Dzięki symbolowi dodatkowej spacji, możesz pozbyć się wszystkich tych ograniczeń.
Ponadto jeśli rozdzielisz dwa wyrazy symbolem dodatkowej spacji, masz pewność, że w tym miejscu nigdy nie zostanie przełamany wiersz (czyli nie zdarzy się tak, że pierwszy wyraz znajdzie się na końcu linii, a drugi na początku następnej).
Właściwym przeznaczeniem niełamliwej spacji nie jest jednak wprowadzanie wcięć czy powiększonych odstępów w tekście. Znak ten pozwala poprawić estetykę typograficzną treści. Mianowicie powinno się unikać sytuacji, kiedy spójniki znajdują się na końcu linii.
Przykład: Masa 10 kg
Narzędzia automatycznie poprawiające estetykę typograficzną tekstu czasami się wbudowane w edytory HTML.
Miękki łącznik
Innym przydatnym znakiem jest miękki łącznik, czyli ­ lub ­. Znak ten służy do inteligentnego dzielenia długich wyrazów pomiędzy kolejne linijki tekstu. Wstawiając taki znak po określonej sylabie długiego wyrazu, dajemy przeglądarce możliwość przedzielenia go w tym miejscu do następnej linii.
Jeśli zajdzie taka potrzeba, miękki łącznik wyświetlany jest na końcu linii jak tradycyjny myślnik ("-"), a dalszy ciąg wyrazu zostaje przeniesiony do następnej linijki. Jeśli natomiast układ tekstu w akapicie jest taki, że w miejscu wstawienia miękkiego łącznika linia nie musi być przedzielona, to w ogóle nie zostanie on wyświetlony. Nie jest on również uwzględniany przy przeszukiwaniu treści dokumentu.
tags: #odwrocona #kreska #nad #o #jak #sie
