"Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza jako epopeja narodowa
- Szczegóły
Każdy Polak zapytany, czy Polska ma swój epos, bez wahania odpowie twierdząco i wskaże na Pana Tadeusza. Mówiąc jednak o naszej narodowej epopei, należy pamiętać, że znacznie odbiega ona od wzorca antycznego. W Panu Tadeuszu mamy do czynienia z synkretyzmem; w jednym dziele współistnieje wiele gatunków literackich.
Synkretyzm literacki w "Panu Tadeuszu"
Pan Tadeusz łączy w sobie cechy różnych gatunków literackich. W utworze współistnieją elementy eposu, elegii, gawędy i sielanki. Takie połączenie gatunkowe świadczy o wybitności samego dzieła.
Epos
Epos to dłuższy utwór, pisany wierszem, którego tematem są dzieje bohaterów narodowych przedstawione na tle ważnych i przełomowych wydarzeń historycznych. Akcja eposu dzieje się w świecie bohaterów i w świecie bogów. Charakteryzuje go podniosły styl, inwokacje, rozbudowane porównania (tzw. homeryckie) i liczne epitety.
Cechy gatunkowe epopei:
- epickość, czyli rozbudowana opowieść: wielowątkowa, epizodyczna
- bohater wybitny lub tzw. bohater zbiorowy dokonujący wielkich czynów
- przełomowy moment dziejowy
- rozbudowana apostrofa (inwokacja) rozpoczynająca utwór, skierowana do muzy
- narrator wszechwiedzący trzecioosobowy, obiektywny, zdystansowany wobec opowiadanych wydarzeń
- współistnienie dwóch płaszczyzn fabularnych - świata bogów i świata ludzi
- porównania homeryckie
- patetyczny, czyli wzniosły styl
- występowanie stałych epitetów
- heksametr jako miara wierszowa
- mała rozpiętość czasowa narracji
Przykład inwokacji w Panu Tadeuszu:
Przeczytaj także: Sterowniki i usterki ASUS K52J
Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie.
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie
Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.
Elegia
Elegia to w starożytnej poezji gatunek z pogranicza epiki i liryki, wywodzi się z pieśni żałobnej. Obejmuje utwory ujęte w formę elegijnego dystychu o różnorodnej tematyce i nastroju.
Cechy gatunkowe elegii:
- utwór liryczny w formie dystychu lub współcześnie bez określonej miary wierszowej
- o refleksyjnym nastroju
- utrzymany w tonie skargi
- w swoim założeniu dotyka spraw osobistych i ważnych, pytań egzystencjalnych
- nostalgiczny w perspektywie upływającego czasu
- w antyku miał charakter żałobny
Przykład elegii w Panu Tadeuszu:
Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono.
Tymczasem przenoś moją duszę utęsknioną
Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych,
Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych.
Przeczytaj także: Zastosowanie wężyków do filtra osmozy
Gawęda
Gawęda to gatunek prozy epickiej wyrosły na gruncie kultury szlacheckiej, ukształtowany w literaturze polskiej w pierwszej połowie dziewiętnastego wieku, charakterystyczny dla krajowej literatury romantycznej. Gawęda szlachecka składa się z obrazków lub szkiców obyczajowych, połączonych postacią narratora wywodzącego się ze środowiska szlacheckiego i będącego typowym jego reprezentantem.
Cechy gatunkowe gawędy:
- utwór literacki stylizowany na ustną opowieść
- odznacza się swobodną kompozycją
- bogaty w dygresje - odstępstwa od tematu
- napisany językiem zbliżonym do potocznego
- odtwarzający autentyczną szlachecko-sarmacką mentalność i obyczajowość
- niedościgły wzór gawędy stworzył Henryk Rzewuski w Pamiątkach Soplicy
Przykład gawędy w Panu Tadeuszu:
Hreczecha na milczenie miał słuch bardzo czuły,
Sam gawęda, i lubił niezmiernie gaduły.
Nie dziw! ze szlachtą strawił życie na biesiadach,
Na polowaniach, zjazdach, sejmikowych radach;
Przywykł, żeby mu zawsze coś bębniło w ucho,
Nawet wtenczas, gdy milczał lub z placką za muchą
Skradał się, lub zamknąwszy oczy siadał marzyć;
W dzień szukał rozmów, w nocy musiano mu gwarzyć
Pacierze różańcowe albo gadać bajki.
Sielanka
Sielanka (bukolika, ekloga, idylla, pastorałka) to gatunek literacki obejmujący utwory o tematyce zaczerpniętej z życia wiejskiego, przedstawiające w sposób wyidealizowany życie pasterzy, rolników, myśliwych, rybaków, opiewające uroki spokojnego i prostego bytowania na łonie natury, nawiązujący do mitycznej Arkadii (nurt arkadyjski).
Przeczytaj także: Odwrócona osmoza: Twój przewodnik
Cechy gatunkowe sielanki:
- liryczne monologi pełne ckliwości i czułostkowości
- fragmenty poprzedzone lub przeplecione opisem bądź dialogiem
- często ukazany jest świat mitologiczny
- obok scen rodzajowych ujawnia się czasem w utworach sielankowych temat śmierci
Przykład sielanki w Panu Tadeuszu:
Dziewczyna powiewała podniesioną w ręku
Szarą kitką, podobną do piór strusich pęku;
Nią zdała się oganiać główki niemowlęce
Od złotego motylów deszczu. W drugiej ręce
Coś u niej rogatego, złocistego świeci,
Zdaje się, że naczynie do karmienia dzieci:
Bo je zbliżała dzieciom do ust po kolei,
Miało zaś kształt złotego rogu Amaltei.
tags: #odwrocona #kartkowka #pustynia #i #puszcza #streszczenie
